VII SA/Wa 2446/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2013 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić Stowarzyszeniu "[...]" przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie "[...]" po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu wynika, że Stowarzyszenie "[...]" jest stowarzyszeniem zwykłym, które tworzy trzyosobowa grupa członków. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku oraz jakichkolwiek dochodów, nie pobiera składek członkowskich ze względu na trudną sytuację finansową jego członków. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania strona zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 6 czerwca 2008 r. II OZ 582/08 Lex nr 486840, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 23 stycznia 2009 r. II OZ 20/09 LEX nr 557480, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Występujące z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie Stowarzyszenie "[...]" wskazało, że jest stowarzyszeniem zwykłym, które tworzy trzyosobowa grupa członków. Oświadczyło ponadto, że nie posiada jakichkolwiek dochodów, nie pobiera składek członkowskich ze względu na trudną sytuację finansową jego członków. Wskazać wobec tego trzeba, że każde stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone. Powinno zatem podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia zwykłe mogą podejmować działania w celu przekształcenia w stowarzyszenia "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności oraz z ofiarności publicznej. Warto zauważyć, że w regulaminie Stowarzyszenia przyjęto, iż terenem jego działania jest obszar całego kraju, a jego celem działalność zmierzająca do szeroko pojętej ochrony dziedzictwa kulturalnego i kulturowego; monitorowanie wszelkich działań związanych z ochroną dziedzictwa kulturalnego i kulturowego lub mających z nim związek w zakresie obowiązujących przepisów prawa; propagowanie wśród społeczeństwa prawidłowych zachowań w zakresie ochrony, opieki oraz konserwacji zabytków i ochrony dziedzictwa kulturowego; tworzenie płaszczyzny wymiany informacji i doświadczeń pomiędzy osobami i instytucjami o podobnych celach działania. Ustalono, że Stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. poprzez inicjowanie i uczestniczenie w postępowaniach administracyjnych oraz w postępowaniach przed organami ścigania i wymiarem sprawiedliwości. Przy tak określonych celach Stowarzyszenia jego członkowie powinni przewidywać, że skuteczne działanie będzie generować określone koszty. Jednocześnie jednak wybierając formę stowarzyszenia zwykłego nie nałożono na członków obowiązku uiszczania składek członkowskich, które przy takiej formie działania są jedynym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. Osoby zakładające stowarzyszenie zwykłe, w sytuacji, w której możliwości finansowe członków uniemożliwiają uiszczanie składek, nie mogą oczekiwać, że cele Stowarzyszenia obejmujące m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, będą realizowane z budżetu Państwa. W takiej sytuacji należałoby rozważyć zwiększenie liczby członków czy też zmianę formy działania. Podkreślenia wymaga, że sam fakt, iż Stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby częściowo finansowana ze środków publicznych, a to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12, z 25 września 2012 r. II OZ 801/12, z dnia 13 września 2012 r. II OZ 754/12, z dnia 19 czerwca 2012 r. II OZ 508/12). Mając powyższe względy na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.