VII SA/Wa 2542/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: odmówić Stowarzyszeniu "[...]" przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie "[...]" w skardze wniesionej na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego zawarło wniosek o "zwolnienie z kosztów wpisu sądowego". W złożonym następnie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Stowarzyszenie wskazało, iż nie posiada żadnego majątku i środków finansowych. Oświadczyło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych dotacji, opiera swoją działalność wyłącznie na środkach pochodzących ze składek członkowskich. Pismem z dnia 22 stycznia 2018 r. wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie, ilu członków liczy stowarzyszenie, nadesłanie uchwały określającej wysokość składek członkowskich oraz podanie, jakie miesięczne koszty związane z działalnością ponosi stowarzyszenie i co się na te koszty składa. Stowarzyszenie "[...]" udzieliło odpowiedzi pismem z dnia 18 lutego 2017 r., wskazując, że liczy obecnie 16 członków. Oświadczyło, że uchwała nie określa wysokości składek, ponieważ składki są dobrowolne. Składki nie zawsze pokrywają koszty przesyłek, a członkowie Stowarzyszenia są osobami niezamożnymi. Miesięczne koszty związane z działalnością Stowarzyszenia są zmienne, w zależności od wysyłanej korespondencji. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11 LEX nr 794951, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez Stowarzyszenie "[...]", nie wykazało ono bowiem, że nie ma możliwości zdobycia środków na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że sam fakt, iż stowarzyszenie działa w celach niezarobkowych, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, stowarzyszenia powinny uwzględniać konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 stycznia 2009 r. II OZ 22/09 LEX nr 551904, z dnia 16 kwietnia 2008 r. II OZ 321/04 LEX nr 479098, z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 LEX nr 1138287). Każde stowarzyszenie powinno zatem podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone i na ponoszenie kosztów sądowych, np. poprzez ustalenie obowiązkowej składki członkowskiej i określenie jej wysokości na odpowiednim poziomie gwarantującym sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 210) stowarzyszenia zwykłe mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy sygn. akt VII SA/Wa 2533/17 regulaminu Stowarzyszenia "[...]", "Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich". Jednocześnie Stowarzyszenie – jak wskazano w piśmie z dnia 18 lutego 2018 r. – nie ustaliło jednak wysokości składek członkowskich i przyjęło zasadę, że są one dobrowolne. W takiej sytuacji uwzględnienie wniosku złożonego przez Stowarzyszenie "[...]" nie jest możliwe, nie wykazało ono bowiem, że z przyczyn od siebie niezależnych nie ma możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Brak jest więc podstaw do przerzucenia tych kosztów na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie prawa pomocy. Skoro bowiem nie ustalono wysokości składek członkowskich, przyjmując zasadę ich dobrowolności, a jednocześnie Stowarzyszenie nie zapewnia środków na swą działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań, stwierdzić trzeba, że samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, że w przypadku, gdy stowarzyszenie nie podejmuje działań, które mogłyby przynieść dochód niezbędny do sfinansowania działalności statutowej i związanych z tą działalnością kosztów postępowań sądowych, nie może oczekiwać finansowania tych kosztów przez Skarb Państwa w ramach instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 17 czerwca 2011 r. II OZ 491/11, z dnia 28 czerwca 2013 r. II OZ 517/13, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.