VII SA/Wa 2882/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi K. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić K. W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Pismem z dnia 5 listopada 2014 r. K. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skargę – nadaną w placówce pocztowej w dniu 7 listopada 2014 r. – zaadresowano bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga wpłynęła do Sądu w dniu 12 listopada 2014 r., a następnie, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z dnia 14 listopada 2014 r., skargę przekazano Głównemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego celem udzielenia odpowiedzi na skargę i nadesłania akt administracyjnych. Skargę przekazano do organu w dniu 19 listopada 2014 r. Pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2015 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 9 kwietnia 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. poinformowała, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej został wyznaczony adw. M. S.. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2882/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę K. W. z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Pismem z dnia 15 maja 2015 r., nadanym za pośrednictwem organu, pełnomocnik skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r., znak: [...], składając jednocześnie powyższą skargę. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik oświadczył, że informację o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej otrzymał w dniu 13 kwietnia 2015 r. Powołując się na doktrynę i orzecznictwo sądowe wskazał, że w przypadku, jeśli wyznaczenie stronie pełnomocnika nastąpiło po upływie terminu do złożenia środka odwoławczego, to przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie późnej jednak niż dzień upływu 30 dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. W ocenie pełnomocnika, termin na wniesienie skargi do sądu administracyjnego wynosi 30 dni – tyle samo, ile ustawa przewiduje na wniesienie skargi kasacyjnej. Z tego względu uznać należy, że przywołane stanowisko ma zastosowanie także do skargi z art. 53 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 13 maja 2015 r., od tego dnia liczony jest termin 7 dni wskazany w art. 87 § 1 p.p.s.a. (termin mija 20 maja 2015 r.). Pełnomocnik dodał, że wniosek skarżącej o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu i ustanowienie pełnomocnika przez Sąd nastąpiło na długo przed postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. o odrzuceni skargi. Z tego względu, w tej sytuacji przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest uzasadnione i celowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie zgodnie z art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienia NSA: z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II OZ 91/15; z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GZ 416/14; z dnia 7 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 581/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do treści art. 87 § 2 p.p.s.a. ciężar wykazania braku winy spoczywa na stronie, która domaga się przywrócenia terminu i która we wniosku winna wskazać okoliczności uprawdopodabniające brak swojej winy w uchybieniu terminu. Wyjaśnić należy jeszcze, że w sytuacji, gdy skarga została złożona we właściwym trybie, lecz z uchybieniem terminu, a strona nie wystąpiła równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu, dopuszcza się wyjątek od przewidzianego w art. 87 § 3 i § 4 p.p.s.a. wymogu złożenia wniosku za pośrednictwem organu, którego akt podlegał zaskarżeniu, jak też ponownego składania skargi, która znajduje się już w aktach sprawy w sądzie. W orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że w opisanym przypadku okoliczność, że sąd już odrzucił skargę, nie zmienia sytuacji. W przypadku wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi uznać też należy, że sam wniosek "zawiera" w sobie założenie, że strona podtrzymuje środek wcześniej złożony (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1344/10; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że strona skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie wskazała na żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu. Argumentacja zawarta we wniosku opiera się na założeniu, że wyłączną i niezawinioną przez K. W. przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r. – skargi dołączonej do wniosku, jest okoliczność wyznaczenia pełnomocnika z urzędu dla skarżącej po upływie ustawowego terminu przewidzianego w art. 53 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Pełnomocnik składający wniosek o przywrócenie terminu wskazał przy tym na zasadność przywrócenia w tej sytuacji terminu, stosując analogię do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu na zasadzie prawa pomocy po upływie terminu na wniesienie tego środka odwoławczego. Okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie mogły być jednak uznane za wystarczające do uwzględnienia wniosku, a to z kilku względów. Przede wszystkim wniosek ten nie mógł być rozpoznawany w odniesieniu do uchybienia terminu do wniesienia skargi, którą pełnomocnik złożył równocześnie z przedmiotowym wnioskiem. Skarżąca pismem z dnia 5 listopada 2014 r. wniosła już skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniosek o przywrócenie terminu – w świetle przywołanego wyżej orzecznictwa sądowego – nie może być rozpatrywany w oderwaniu od tej okoliczności. Innymi słowy, pomimo odrzucenia przez Sąd skargi datowanej na dzień 5 listopada 2014 r., wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi nadal odnosi się do tej złożonej pierwotnie, znajdującej się już w aktach sprawy, nie zaś do sporządzonej przez pełnomocnika i złożonej równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia (w nieniniejszej sprawie nie było już konieczne ponowne wnoszenie jej wraz z wnioskiem). Przyjęcie odmiennego stanowiska, dopuszczającego rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w oderwaniu od oceny terminu wniesienia skargi już znajdującej się w aktach sprawy, stanowiłoby nadużycie instytucji przywrócenia terminu. Za błędne należy uznać stanowisko pełnomocnika, iż sam fakt przyznania skarżącej prawa pomocy już po upływie terminu do wniesienia skargi przesądza o zasadności wniosku o przywrócenie terminu złożonego przez wyznaczonego pełnomocnika. Sądowi znane jest ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym przyczyna uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd ustaje w dniu, w którym miał on pełną możliwość działania w sprawie, przy czym brak pełnomocnika profesjonalnego jest traktowany jako niezawiniona przyczyna strony w niezachowaniu terminu do dokonania czynności procesowej. Przyjmuje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 p.p.s.a.), jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienia NSA: z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 211/12; z dnia 20 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 2206/11, z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 625/11; z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt I OZ 999/13 i z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 211/12, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć jednak należy, iż ponoszone przez pełnomocnika podobieństwo między skargą i skargą kasacyjną, tj. w obu przypadkach ustawowy termin 30 dni na ich wniesienie, nie jest wystarczającym argumentem za stosowaniem wprost poglądu o uznaniu braku pełnomocnika profesjonalnego jako niezawinionej przez stronę przyczyny w niezachowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej również w odniesieniu do skargi. Przytoczone wyżej stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądowym jest bowiem ściśle związane z ustanowionym w art. 175 § 1 p.p.s.a. wymogiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, tj. adwokata lub radcę prawnego (bądź osoby wymienione w art. 175 § 2 i § 3 p.p.s.a.). W przypadku, gdy strona w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, do czasu jego ustanowienia nie ma ona obiektywnej możliwości sporządzenia samodzielnie skutecznej skargi kasacyjnej. Brak profesjonalnego pełnomocnika nie może być natomiast automatycznie uznany jako obiektywna, niedająca się usunąć przeszkoda w skutecznym złożeniu skargi przez skarżącego osobiście. Skarga do sądu administracyjnego nie jest objęta przymusem adwokacko-radcowskim, nie jest to środek zaskarżenia szczególnie sformalizowany, zatem nic nie stoi na przeszkodzie, by strona sporządziła ją samodzielnie, według swojej najlepszej wiedzy i umiejętności. Oczywiście z tego tylko względu nie można z góry wykluczyć dopuszczalności przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi, gdy strona ta powołuje się na brak profesjonalnego pełnomocnika jako przyczynę uchybienia terminu do dokonania tej czynności. Może się bowiem zdarzyć, iż strona przekonana będzie o braku dostatecznej wiedzy pozwalającej jej osobiście sporządzić skuteczną i poprawną pod względem materialnym i formalnym skargę. Ustawodawca przewidział zatem możliwość przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika jeszcze przed wniesieniem skargi, by również na tym etapie sprawy zapewnić stronie możliwość obrony swoich interesów przed sądem administracyjnym. O zasadności przywrócenia terminu do wniesienia skargi złożonej przez pełnomocnika z urzędu, wyznaczonego już po upływie terminu na jej wniesienie, można zatem mówić wówczas, gdy strona w terminie otwartym do złożenia skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy w omawianym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 337/14; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie opisana wyżej sytuacja nie miała miejsca. Skarżąca samodzielnie sporządziła i wniosła skargę – pismo z dnia 5 listopada 2014 r., zaś wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym m.in. ustanowienie adwokata z urzędu wniosła znacznie później – w dniu 5 stycznia 2015 r. W tej sytuacji przyjąć trzeba, że brak profesjonalnego pełnomocnika nie był ani przeszkodą do wniesienia przez skarżącą skargi do sądu administracyjnego, ani też nie był przyczyną uchybienia przez skarżącą terminu do wniesienia skargi. Zaskarżone postanowienie zawierało prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia skargi. Rozstrzygnięcie to zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej w dniu 25 września 2014 r. (czwartek). Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upłynął dla skarżącej w dniu 27 października 2014 r. (poniedziałek). Skarga została nadana w placówce pocztowej bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 7 listopada 2014 r., jednak za datę wniesienia skargi przez skarżącą uznać należało dzień przekazania skargi przez Sąd do organu w dniu 19 listopada 2014 r. Nastąpiło to po upływie ustawowego terminu, którego koniec przypadał na dzień 27 października 2014 r. Niezależnie od błędnego zaadresowania przesyłki zawierającej skargę – bezpośrednio do sądu administracyjnego zamiast do organu, już samo nadanie przesyłki w placówce pocztowej (7 listopada 2014 r.) nastąpiło 11 dni po upływie terminu do wniesienia skargi. W rozpoznawanym wniosku o przywrócenie terminu brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do powyższych faktów, nie powołano się na żadne inne – poza brakiem profesjonalnego pełnomocnika – okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Podnoszona natomiast we wniosku okoliczność wyznaczenia pełnomocnika z urzędu na zasadzie prawa pomocy już po upływie terminu do złożenia skargi w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie stanowi o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.