VII SA/Wa 514/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L.J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia odmówić L.J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 514/15 wpłynął na formularzu PPF wniosek L.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych wyjaśnień wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada dom (stan surowy) o powierzchni 150 m2 oraz siedlisko o powierzchni 100 m2. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1440 zł, z której kupuje leki oraz utrzymuje dom. Nadesłała wyciągi z rachunku bankowego za kwiecień i maj 2015 r. oraz kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury do kwoty 1440,72 zł netto. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi działalność gospodarczej, nie uzyskuje dochodów z tytułu najmu pawilonu handlowego przy ul. [...] w [...], którego – jak wynika z akt administracyjnych sprawy – była inwestorem. Na utrzymanie domu miesięcznie wydaje ok. 450 zł (opłaty za gaz, wodę, prąd, odprowadzanie nieczystości, telefon, koszty opału), na jedzenie przeznacza ok. 500 zł. Skarżąca wymieniła również wydatki związane z leczeniem, jednak oświadczenie skarżącej w tym zakresie jest niejasne i nieprecyzyjne (na leki wydaje 100 zł, na leczenie 300 zł). Na pytanie skierowane do skarżącej odnośnie zamieszkiwania z nią innych osób, skarżąca odpowiedzi nie udzieliła. Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 514/15 odmówiono L.J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie L.J. oświadczyła, że "prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i z tego względu koszty utrzymania mieszkania i inne obciążają wyłącznie ją. Z przedłożonego oświadczenia wynika zaś, że osiąga dochód z trudnością wystarczający na zaspokojenie absolutnie podstawowych potrzeb (wyżywienie, leczenie, koszty mieszkania). Wobec czego wnosi o zmianę postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawców sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 673/13, z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt II OZ 380/13, z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 83/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń. Stosownie do art. 255 p.p.s.a. w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – Sąd jest uprawniony do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. W interesie strony leży zatem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W orzecznictwie podkreśla się, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienia NSA: z dnia 2 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1090/13, z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 505/13, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 476/12, z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powziął wątpliwości, o których mowa w art. 255 p.p.s.a. Wątpliwości te wynikały przede wszystkim z bardzo lakonicznych informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF z dnia 24 kwietnia 2015 r. W formularzu wniosku PPF wnioskodawczyni podała, że jest osobą starszą, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1440 zł, z czego opłaca leki oraz utrzymuje dom. Przedstawione informacje nie pozwalały na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Z tego względu za prawidłowe i w pełni uzasadnione należy uznać dokonane zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2015 r. wezwanie wnioskodawczyni do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, które miały być uzupełnieniem oświadczenia odnośnie stanu majątkowego oraz rodzinnego. Wnioskodawczyni we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła swoją sytuację rodzinną i finansową jedynie częściowo i bardzo ogólnie. Następnie uchyliła się ona od wykazania i uzupełnienia podanych informacji w sposób określony w doręczonym wezwaniu referendarza sądowego. Do chwili obecnej (w sprzeciwie również takich informacji zabrakło) nie zostały wyjaśnione wątpliwości co do osób zamieszkujących ze skarżącą: wśród uczestników postępowania znajduje się M.J. której adres zamieszkania jest taki sam jak skarżącej, zaś korespondencja z Sądu dla skarżącej odbierana jest przez dorosłego domownika syna S.J. Podane okoliczności podważają wiarygodność oświadczenia skarżącej, co było już wskazywane w postanowieniu z dnia 2 lipca 2015 r., a czego skarżąca w sprzeciwie nie wyjaśniła, ponownie wskazała jedynie, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sąd, dysponując niepełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawczyni, doszedł do wniosku, że nie można rzetelnie ocenić, czy istotnie wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni, pomimo wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a., nie złożyła dodatkowych wyjaśnień w sposób niepodważalny, a które pozwoliłyby na bezsporne ustalenie faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej. W orzecznictwie wskazuje się, że jeżeli strona w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacją finansową bądź rodzinną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wątpliwości nie mogą być w tej sytuacji interpretowane na korzyść strony (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 lipca 2013 r., II FZ 371/13, LEX nr 1347052; z dnia 13 stycznia 2011 r., I GZ 456/10 LEX nr 741446). Tym samym, skoro informacje posiadane przez Sąd są niepełne i budzą wątpliwości, to niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.