VII SA/Wa 615/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2014 r. w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania K. B. prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął, zawarty w skardze kasacyjnej od postanowienia z dnia 8 stycznia 2014 r., wniosek K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF z dnia 7 kwietnia 2014 r. skarżąca wskazała, że jest studentką ostatniego roku i ostatniego semestru studiów w [...] w W.. Podała, że w dniu 31 marca 2014 r. wróciła ze stypendium w K. i obecnie pisze pracę magisterską. Dodała, że w dniu 1 kwietnia 2014 r. podjęła pracę w [...] z wynagrodzeniem w okresie próbnym ok. 2000 zł. Oświadczyła, że innych źródeł dochodu nie posiada. Wnioskodawczyni podała, że jest współwłaścicielką (udział wynoszący 1/7) działki rolnej o pow. 1,04 ha w miejscowości D.. Postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił K. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego wnioskodawczyni, zastępowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, oświadczyła, iż nie jest zatrudniona na okres próbny a pobiera stypendium naukowe, którego nie może przeznaczyć na inne cele niż wydatki związane z kształceniem. Wskazała, że stypendium w całości przeznacza na koszty utrzymania oraz edukację, która w końcowym okresie studiów ulega znacznemu zwiększeniu. Zarządzeniem z dnia 30 maja 2014 r. wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień poprzez: - nadesłanie kopii decyzji o przyznaniu stypendium naukowego oraz ewentualnie innych dokumentów, z których wynika: w jakiej wysokości, na jaki okres przyznano stypendium naukowe oraz na jakie cele może być ono wykorzystane, - nadesłanie kopii umowy będącej podstawą zatrudnienia skarżącej od dnia 1 kwietnia 2014 r. w [...] (o czym skarżąca poinformowała w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 kwietnia 2014 r.), z której wynika rodzaj umowy (czas trwania) oraz wysokość wynagrodzenia, - wskazanie, czy skarżąca korzysta z pomocy finansowej rodziny lub innych osób, a jeżeli tak – jakiej wysokości jest to pomoc lub świadczenie, - nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące, - nadesłanie kopii zeznania podatkowego PIT z rozliczeniem dochodów za 2013 r., - wskazanie, gdzie skarżąca zamieszkuje (dom/mieszkanie ze wskazaniem właściciela tej nieruchomości) i czy ponosi, a jeśli tak, to jakie koszty związane z utrzymaniem domu/mieszkania, w którym przebywa – należy wyszczególnić te wydatki i podać ich wysokość (np. z tytułu opłat za energie elektryczną, gaz, wodę, telefon, podatek itp.), - wskazanie, jaką kwotę skarżąca miesięcznie przeznacza na bieżące utrzymanie – należy wyszczególnić te wydatki i podać ich wysokość (np. zakup żywności, odzieży, środków chemicznych itp.), Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 9 czerwca 2014 r. Pomimo upływu zakreślonego terminu, który upływał z dniem 16 czerwca 2014 r., nie nadesłano do Sądu żądanych wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie całkowitym Sąd przyznaje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 673/13, z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt II OZ 380/13, z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 83/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń. Stosownie do art. 255 p.p.s.a. w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości oraz stanu rodzinnego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – Sąd jest uprawniony do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. W interesie strony leży zatem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W orzecznictwie podkreśla się, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienia NSA: z dnia 2 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1090/13, z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 505/13, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 476/12, z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powziął wątpliwość, o której mowa w art. 255 p.p.s.a. i zarządzeniem z dnia 30 maja 2014 r. wezwał skarżącą do przedłożenia określonych dokumentów, które miały być uzupełnieniem oświadczenia odnośnie stanu majątkowego. Wątpliwości te wynikały przede wszystkim z rozbieżnych informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF z dnia 7 kwietnia 2014 r. oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. W formularzu wniosku PPF skarżąca oświadczyła, iż w dniu 31 marca 2014 r. wróciła z zagranicznego stypendium i od dnia 1 kwietnia 2014 r. jest zatrudniona na okres próbny w [...] z wynagrodzeniem w ok. 2000 zł. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 9 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącej kwestionował jednak fakt zatrudnienia K. B. na okres próbny, wskazując, iż źródłem jej utrzymania jest stypendium naukowe, które może być przeznaczane jedynie na wydatki związane z kształceniem. Skarżąca ani działający w jej imieniu pełnomocnik w zakreślonym terminie nie wykonali jednak wezwania Sądu. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, ażeby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niewykonanie przez skarżącą zarządzenia z dnia 30 maja 2014 r. Wnioskodawczyni, pomimo wezwania Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a., nie złożyła dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na bezsporne ustalenie faktycznego źródła i wysokości jej dochodów, ale także uzupełniających ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni o informację o wysokości i rodzaju ponoszonych przez nią wydatków. Złożone oświadczenie nie pozwala zaś na ustalenie rzeczywistych dochodów skarżącej, a takie dane są kluczowe do ustalenia możliwości płatniczych osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro informacje posiadane przez Sąd są niepełne i budzą wątpliwości, to niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.