VIII SA/Wa 622/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanowił: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako Sąd) z 17 marca 2017 r. (odrzucające zażalenie na postanowienie Sądu z 20 grudnia 2016 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Sądu z 8 sierpnia 2016 r. odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji), M. J. (dalej: "skarżący") wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu z 12 lipca 2017 r., po raz kolejny (szósty) w niniejszej sprawie wystąpił do Sądu o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Oświadczył, że od [...] maja 2017 r. jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł. Odpowiadając na wystosowane do niego wezwanie w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa") o uzupełnienie wniosku m. in. poprzez udokumentowanie wszystkich źródeł utrzymania obojga małżonków, wyjaśnienie jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają skarżącemu podjęcie pracy, złożenie zeznania podatkowego za 2016 r., złożenie wyciągów z rachunków bankowych oraz udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie, skarżący oświadczył, że aktualnie nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną (małżonkowie pozostają w faktycznej separacji). Zamieszkuje u matki i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania. Z dniem [...] lipca 2017 r. utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych (w załączeniu decyzja Starosty R.). Do wniosku załączył nadto oświadczenie żony dotyczące odmowy przedstawienia jej aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej. Postanowieniem z 5 września 2017 r. starszy referendarz sądowy po raz kolejny w niniejszej sprawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż uznał, że skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny swoich aktualnych możliwości płatniczych, w tym sytuacji finansowej swojej żony. W złożonym sprzeciwie na powyższe rozstrzygnięcie, występując o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący wyjaśnił, że z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Dodał, że żona pracuje. Zgodnie z art. 260 uppsa, w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 uppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 uppsa, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 uppsa). Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie tutejszy Sąd dokonał już oceny sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącego (zob. postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 622/15 z 29 marca 2016 r., k. 63 akt sądowych), którą podzielił Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako "NSA") oddalając zażalenie skarżącego na to postanowienie. Zdaniem NSA, skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, gdyż konsekwentnie uchyla się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej mimo inicjatywy dowodowej Sądu. W ocenie Sądu, powyższa sytuacja nie uległa zmianie, a przez to nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, że wystąpiły okoliczności faktyczne lub (i) prawne uzasadniające zmianę stanowiska Sądu o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Po raz kolejny bowiem skarżący uchylił się od obowiązku wypełnienia wezwania wystosowanego do niego w trybie art. 255 uppsa. W szczególności nie przedstawił sytuacji finansowej (majątkowej) żony i jej dochodów. Wykazany we wniosku stan zadłużenia skarżącego nie może stanowić przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jego wniosku. Sąd zauważa dodatkowo, że skarżącemu już wielokrotnie w niniejszej sprawie wyjaśniano, że stosownie do treści art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji także w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12; z 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11; z 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10; wskazane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej także jako "CBOSA"). Pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest tożsame z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków. Skarżący nie może zatem uchylać się od przedstawienia informacji na ten temat. Wpływu na wynik sprawy nie wywiera załączone do wniosku oświadczenie żony skarżącego o uchyleniu się od tego obowiązku. W związku z powyższym Sąd uznał, że skarżący nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt I GZ 54/11 oraz I GZ 55/11; CBOS). Dlatego należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 i art. 260 uppsa orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.