VIII SO/Wa 2/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M.P. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt VIII SO/Wa 2/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z [...] stycznia 2016 r. (data nadania formularza) M. P. (zwana dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem (A. P.) i synem (J. P.). Na dochód rodziny składa się dochód męża z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w kwocie [...] zł oraz dochód skarżącej z tytułu umowy zlecenia w kwocie [...] zł. Łączy dochód rodziny stanowi kwota [...] zł. Oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, majątku nieruchomego i ruchomego. Zamieszkuje wraz z rodziną syna, z mężem i drugim synem prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wskazała nadto, iż koszty utrzymania rodziny (media, leki męża, wyżywienie, nauka syna) pokrywane są do wysokości osiąganych przychodów. Pismem z [...] lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy poprzez: 1) złożenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia męża oraz wykazania jej dochodu z tytułu umowy zlecenia; 3) wyjaśnienie w jakim zakresie rodzina syna ponosi koszty utrzymania domu (opłaty za gaz, energię, wodę itp.) oraz jaka jest wysokość tych kosztów. W odpowiedzi na powyższe skarżąca złożyła: 1) zaświadczenie o dochodzie miesięcznym z tytułu zatrudnienia męża w kwocie [...] zł brutto; 2) zaświadczenie o dochodzie miesięcznym swoim w kwocie [...] zł wystawionym przez M. P. [...]; 3) ksero faktury za wodę wystawionej na męża A. P. za okres od [...] maja do [...] grudnia 2015 r. w kwocie [...] zł; ksero opłaty za odpady komunalne wystawionej na Ł. P. w lipcu 2015 r. w kwocie [...] zł; 4) ksero rachunku za energię elektryczną wystawionej na skarżącą za okres: od [...] czerwca do [...] grudnia 2015 r. w kwocie [...]zł, od [...] grudnia 2015 r. do [...] lutego 2016 r. w kwocie [...] zł, od [...] lutego do [...] kwietnia 2016 r. w kwocie [...]zł; 5) potwierdzenie przelewu w dniu [...] stycznia 2016 r. kwoty [...] zł z rachunku Ł. P. jako należności za energię elektryczną i śmieci za miesiąc grudzień 2015 r. na rzecz męża skarżącej A. P.; 6) potwierdzenie przelewu w dniu [...] stycznia 2016 r. kwoty [...] zł z rachunku A. P. na rzecz PGE. Postanowieniem z 24 lutego 2015 r., sygn. akt VIII S)/Wa 1/16 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] marca 2016 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] marca 2016 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie rachunków bankowych i lokat za ostatnie trzy miesiące – własnych i męża oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na powyższe skarżąca złożyła pismo, w którym podała, iż nie posiada rachunku bankowego oraz lokat. Rachunek bankowy męża jest jego rachunkiem prywatnym, ponieważ posiadają umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, i mąż nie udostępnia jej go i nie wyraża zgody na jego okazywanie. Podała dalej, iż wyciąg z rachunku bankowego syna Jana generuje wyższe koszty niż stan konta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W formularzu podała, że źródłem jej utrzymania są dochody z zatrudnienia swojego i męża w kwocie [...] zł. Nie wskazała jednak, pomimo wezwania Sądu, w jakiej części jej syn Ł. P., u którego skarżąca wraz z mężem i drugim synem zamieszkuje, partycypuje w kosztach jej utrzymania. Nie wskazała także, iż jej syn Jan uzyskuje jakikolwiek dochód. Nie przedstawiła także, pomimo wezwania Sądu w tym zakresie, danych dotyczących rachunku bankowego męża i syna. Sąd wskazuje w tym zakresie, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez męża skarżącej dochody mają wpływ na ocenę jej sytuacji finansowej. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082, zwana dalej: k.r.o.), małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienia NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13, 31 marca 2016 r. sygn.akt I GZ 167/16). W ocenie Sądu skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji dotyczącej swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczyniła weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mogłaby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżąca nie udowodniła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania – wyznaczenia radcy prawnego - na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.