I SA/Wr 1063/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak – Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Semiczek, Piotr Kieres, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym przy udziale Wójta Gminy B. w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 3 września 2021 r., nr 0201-IEE1.711.227.2021.2.WM w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 23 lipca 2021 r., nr 0218-SEE.711.32.2019.ZWU.2.5 II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz M. K. kwotę 597,00 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS) zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 września 2021 r., nr 0201- IEE1.711.227.2021.2.WM po rozpatrzeniu zażalenia M. K. (dalej: Strona, Skarżący), działając na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 18 i art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Strzelinie (dalej: organ egzekucyjny, organ I instancji, NUS w Strzelinie) z dnia 23 lipca 2021 r., nr 0218-SEE.711.32.2019.ZWU.2.5 uznające zarzut wykonania obowiązku za niezasadny. NUS w Strzelinie prowadzi wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 16 grudnia 2019 r. o nr TW.FB.3160/28/2019 wystawionego przez Wójta Gminy [...] (dalej: wierzyciel), którym wierzyciel objął należność z tytułu podatku rolnego za 2018 r. określonego decyzją tego organu z dnia 6 lutego 2018 r., nr FB.3121.2139.2018. Po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych z dnia 17 grudnia 2019 r. oraz odpisu tytułu wykonawczego Skarżący na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wniósł zarzut wykonania obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym podnosząc, że zobowiązanie uiścił w całości w siedzibie Urzędu Gminy [...] do rąk wyznaczonego urzędnika i posiada dowód wpłaty. W ocenie Skarżącego, faktu zapłaty ww. należności nie zmienia stanowisko Gminy [...] zawarte w piśmie z 16 grudnia 2019 r., wedle którego forma, w jakiej ww. należności zostały uiszczone była nieprawidłowa (zdaniem wierzyciela uprawnionymi do poboru wpłat są wyłącznie sołtysi). Ponadto podniósł, że nie wyjaśniono, na jakiej podstawie wydano zaświadczenie o niezaleganiu z podatkami ani dlaczego w decyzji wymiarowej nie wykazano kwoty zaległości. Zarzucił również, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co uniemożliwiło Skarżącemu zaprezentowanie własnego stanowiska w sprawie. Zdaniem Skarżącego, wszczęcie postępowania egzekucyjnego było bezzasadne, a zaistniała sytuacja jest wynikiem nieprawidłowości i nadużyć finansowych pracownika Urzędu Gminy [....], który nie przekazał organowi podatkowemu pobranej wpłaty. W związku z tym stwierdził, że Gminie [...] przysługuje roszczenie wyłącznie wobec tego pracownika, a nie wobec Skarżącego. Ponadto poinformował o złożeniu stosownego zawiadomienia do Prokuratury Rejonowej w Strzelinie. Organ egzekucyjny wystąpił do wierzyciela o przedstawienie stanowiska wobec zgłoszonych zarzutów oraz zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2020 r. wierzyciel uznał zarzuty Strony za niezasadne. Opisane postanowienie uchylono w trybie kontroli instancyjnej z uwagi na wady formalne aktu. Kolejne postanowienie wierzyciela w tej sprawie – z tożsamą argumentacją – zostało wydane w dniu 1 czerwca 2020 r. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) postanowieniem z dnia z 25 sierpnia 2020 r., nr SKO E 4011/393/20 skorygowało orzeczenie wierzyciela w trybie reformatoryjnym poprzez zmianę zakresu rozpoznawanych zarzutów odpowiadających żądaniu Strony i orzekając co do istoty sprawy, uznało zarzut oparty na przesłance wykonania obowiązku, za niezasadny. Uzyskawszy ostateczne stanowisko wierzyciela organ I instancji postanowieniem z dnia 22 grudnia 2020 r. uznał zarzut wykonania obowiązku za niezasadny. Organ odwoławczy, po rozpatrzeniu zażalenia Strony, postanowieniem z dnia 26 lutego 2021 r.. uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Powodem uchylenia był brak uzasadnienia faktycznego i prawnego. Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 23 lipca 2021 r., nr 0218-SEE.711.32.2019.ZWU.2.5 organ egzekucyjny uznał za niezasadny zarzut wykonania obowiązku wskazując na związanie stanowiskiem wierzyciela uznającym zarzut wykonania obowiązku za niezasadny. Strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie NUS. Zarzuciła, że w trakcie postępowania okazano dowody potwierdzające wykonanie obowiązku, co oznacza, że organ egzekucyjny nie był związany stanowiskiem wierzyciela i miał prawo do samodzielnej oceny dowodów i uznania zarzutu za zasadny. W ocenie Skarżącego, otrzymał zaświadczenie o niezaleganiu z podatkami i nigdy nie został wezwany do zapłaty ww. zaległości, w związku z czym wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest niezrozumiałe. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 września 2021 r. DIAS, po rozpatrzeniu zażalenia Strony, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Następnie postanowieniem z dnia 29 września 2021 r. uzupełnił treść ww. rozstrzygnięcia o pouczenie o prawie jego zaskarżenia. DIAS wyjaśnił, że jest związany stanowiskiem wierzyciela uznającym zarzut wykonania obowiązku za niezasadny, co wynika z art. 34 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., co oznacza brak możliwości dokonania przez organ ponownej oceny wniesionych zarzutów. Odnosząc się do zarzutów zażalenia stwierdził, że przepis art. 45 § 1 u.p.e.a. nie uprawnia organu egzekucyjnego do samodzielnego rozstrzygnięcia zarzutu wykonania obowiązku. DIAS wskazał, że wysokość egzekwowanego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym została ustalona ostateczną decyzją, która zawierała prawidłowe pouczenie o tym, w jakiej formie należy dokonać zapłaty podatku i mimo to zobowiązanie nie zostało uregulowane w sposób określony w art. 60 § 1 O.p Odnosząc się do podniesionej przez Stronę okoliczności otrzymania zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach wyjaśnił, że jego wydanie miało związek ze sfałszowaniem przez pracownika Urzędu Gminy danych znajdujących się w aplikacji służącej do księgowania. Dopiero zweryfikowanie danych księgowych pozwoliło na ustalenie, że organ podatkowy nie otrzymał należnej mu wpłaty. Wskazał, że nie ma również kompetencji do badania zasadności i wymagalności obowiązku. Zauważył, że na obecnym etapie postępowania nie ma podstaw do tego, aby ustosunkować się do powołanej w zażaleniu okoliczności, że Rada Gminy już w 2012 r. powinna była zmienić uchwałę w sprawie poboru podatku rolnego. W skardze Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. poprzez sprzeczne z zebranym materiałem dowodowy uznanie, że zarzut wykonania przedmiotowego zobowiązania przez Skarżącego jest bezpodstawny; 2) art. 45 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. poprzez jego błędną interpretację, że decydujące w sprawie miało znaczenie stanowisko SKO we Wrocławiu z dnia 25 sierpnia 2020 r i organ egzekucyjny nie mógł rozpoznać sprawy sprzecznie z ww. stanowiskiem wierzyciela zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie. W niniejszej sprawie w zakresie przepisów u.p.e.a. obowiązuje reżim prawny funkcjonujący do dnia 29 lipca 2020 r. (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) i dlatego jej niżej wskazane przepisy będą powoływane w brzmieniu obowiązującym do tej daty. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 – zmiany wynikające z tej nowelizacji uwzględniono w tekście jednolitym opublikowanym w Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 z dnia 21 sierpnia 2020 r.) do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie u.p.e.a. i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Przedmiotem kontroli jest postanowienie organu egzekucyjnego uznające zarzut wykonania obowiązku za niezasadny. W ramach tej instytucji prawnej, uregulowanej w art. 33 u.p.e.a. ustawodawca przewidział stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Zgodnie bowiem z przepisem art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone m.in. na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, w tym zakresie wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Z kolei na mocy art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W toczącym się postępowaniu, dotyczącym zarzutu w sprawie prowadzonej egzekucji, organ egzekucyjny działając na podstawie art. 34 u.p.e.a. przekazał zgłoszony zarzut wierzycielowi – Wójtowi Gminy [....] - celem zajęcia stanowiska w sprawie. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2020 r. wierzyciel uznał zarzuty za nieuzasadnione. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia z 25 sierpnia 2020 r. skorygowało orzeczenie wierzyciela w trybie reformatoryjnym poprzez zmianę zakresu rozpoznawanych zarzutów odpowiadających żądaniu Strony i orzekając co do istoty sprawy, uznało zarzut oparty na przesłance wykonania obowiązku za niezasadny. W tej sprawie nie ma zatem wątpliwości, że organ egzekucyjny wydał postanowienie w przedmiocie zarzutu zgłoszonego przez Stronę po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela. Wskazać należy, że pojęcie "ostateczności" nie zostało zdefiniowane w przepisach u.p.e.a., ale poprzez odesłanie zawarte w art. 18 u.p.e.a., znajduje tu odpowiednie zastosowanie art. 16 k.p.a. Ostatecznemu postanowieniu służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że jest ono ważne i powinno być wykonywane dopóty, dopóki nie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego. Jeżeli zatem organ egzekucyjny uzyska ostateczne (co nie jest tożsame z prawomocnością) stanowisko wierzyciela, to niewątpliwie w świetle art. 34 § 4 u.p.e.a. jest uprawniony do wydania postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych (art. 33 u.p.e.a.). Jednakże, w sytuacji zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia wierzyciela organ egzekucyjny musi liczyć się z tym, że uchylenie przez sąd postanowienia wierzyciela będzie wiązało się z koniecznością weryfikacji jego postanowienia opartego na postanowieniu wierzyciela i z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 149/21 uchylił ww. postanowienie SKO z dnia 25 sierpnia 2020 r. oraz poprzedzające je postanowienie wierzyciela z dnia 1 czerwca 2020 r. Wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze Stron i stał się prawomocny, co jest o tyle istotne, że w myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrażona w art. 170 p.p.s.a. istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. Związanie to stanowi pozytywny aspekt prawomocności materialnej, dzięki któremu orzeczenie staje się wiążące dla innych sądów i podmiotów. Dlatego też dokonana przez sąd administracyjny ocena zgodności z prawem aktu z zakresu administracji publicznej nie może podlegać dalszej weryfikacji prawnej przez inne sądy i organy, lecz winna zostać przyjęta w taki sposób, jak orzekł sąd w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego też ilekroć ocena prawna, wyrażona w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego, ma jakiekolwiek znaczenie dla oceny zgodności z prawem innego aktu administracji publicznej, badanego przez sąd administracyjny, sąd ten obowiązany jest uznać i uwzględnić to prawomocne orzeczenie. W orzecznictwie przyjmuje się, że wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. wskazują motywy wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Stanowisko przeciwne, uznające możliwość czynienia przez organy administracji publicznej ustaleń sprzecznych z treścią prawomocnego orzeczenia sądu, jest nie do pogodzenia z wypływającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz określoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą legalizmu. Wartości, które stanowią podstawę tej instytucji opierają się na założeniach pewności i stabilności orzeczeń sądowych, a tym samym bezpieczeństwa prawnego jednostki. Ponadto ratio legis tego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 maja 2022 r., II FSK 165/22; 27 stycznia 2022 r., I FSK 141/20; 3 grudnia 2021 r., III FSK 4400/21; 12 maja 2021 r., III FSK 3060/21; 19 stycznia 2021 r., II FSK 2588/18; 1 października 2017 r., II FSK 2428/15; 23 czerwca 2017 r., I FSK 1474/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Związek pomiędzy obecnie rozpoznawaną sprawą, a rozpoznaną prawomocnie przez WSA we Wrocławiu w dniu 4 listopada 2020 r. sprawą jest oczywisty. W przywołanym wyżej prawomocnym wyroku Sąd rozpatrując skargę na postanowienie organu administracji w przedmiocie stanowiska wierzyciela wskazał, że w kwestii zasadności zarzutu podniesionego przez Stronę z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w postaci wykonania zobowiązania z decyzji Wójta z 6 lutego 2018 nr FB.3121.2139.2018 Sąd uznaje stanowisko prezentowane przez Wierzyciela jak i SKO za wadliwe. Konieczność wyeliminowania postanowień obu instancji Sąd upatruje, po pierwsze w braku możliwości przeprowadzenia rzeczywistej kontroli sądowoadministracyjnej stanowiska obu Organów, z uwagi na przeważający brak możliwości konfrontacji twierdzeń zawartych w obu postanowieniach z dowodami, z których owe twierdzenia mają wynikać, jak również w braku istotnych ustaleń co do stanu faktycznego oraz sprzeczności w uzasadnieniach wydanych aktów. Sąd uznał, że z uwagi na wskazane braki w materiale dowodowym zaistniała podstawa do uchylenia postanowień zarówno SKO jak Wierzyciela. Sąd nie jest w stanie zweryfikować ustaleń Wójta, jak i Organu II instancji, które składały się na podstawę wydanych postanowień, a więc nie jest możliwe dokonanie kontroli merytorycznej obu aktów. Zatem w tej sytuacji stan sprawy jest taki jak wynika z ww. prawomocnego wyroku Sądu. Wyeliminowane z obrotu prawnego stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego, skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego postanowienie i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ egzekucyjny będąc związany stanowiskiem zaprezentowanym w niniejszym wyroku, rozpatrzy zarzut zgłoszony przez Stronę po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożyły się na nie wpis w kwocie 100 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).