I SA/Wr 16/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 16/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 16/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 7.305,00 zł od skargi na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. strona skarżąca wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w osobie A. S. W uzasadnieniu zgłoszonego żądania spółka podała, że ma zakaz wyzbywania się majątku, a jej rachunki bankowe zostały zajęte do kwoty około 5.500.000 zł w związku z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym. Strona wskazała również, że złożyła do sądu gospodarczego wniosek o restrukturyzację, aby móc dalej prowadzić działalność. Dalej strona podała, że w związku z zajęciem rachunków bankowych wszelkie wpłacane kwoty są od razu przekazywane na poczet spornego zadłużenia wskutek czego spółka utraciła płynność finansową i nie jest w stanie regulować zobowiązań. Z tego powodu Bank B S.A. dokonał wypowiedzenia wszystkich kredytów spółki, które wynoszą około 1,6 mln zł. W skład majątku spółki wchodzi nieruchomość zakupiona na kredyt oraz pięć samochodów. Zobowiązania wobec dostawców wynoszą 960.376 zł, z tytułu podatków ponad 5.500.000 zł, składek ZUS 64.329 zł, zaległych i niewpłaconych wynagrodzeń 48.137,75 zł. Strona dodała, że obecnie spółka ponosi wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości oraz zapłatą bieżących wynagrodzeń dla pracowników, których nie zwolniła. Wydatki te wynoszą około 36.000 zł. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 100.000 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za poprzedni rok wyniosła 1.430.377,80 zł. Za ostatni rok obrotowy spółka odnotowała stratę w wysokości -327.964.63 zł. Stan rachunków bankowych na dzień 31 grudnia 2016 r. wynosił - 505.265,28 zł, - 6,95 USD, -12,84 EUR, - 26,10 zł, 23,30 USD, - 13,01 EUR. Ponadto, w skład majątku skarżącej spółki wchodzi nieruchomość przy ul. O. we W. (zakupiona na kredyt) oraz samochody: marki [...] rok prod. 2007, [...] rok prod. 2008, [...] rok prod. 2004 r., [...] rok prod.2005 oraz [...] rok prod. 2011. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem wynika, że wnioskująca spółka w roku 2015 otrzymała dochód z działalności gospodarczej w kwocie 639.775,46 zł (przy przychodach w kwocie 45.309.549,88 zł), w roku 2016 poniosła stratę w kwocie 327.964,63 zł (przy przychodzie ze sprzedaży w kwocie 35.405.814,83 zł i kosztach 35.748.621,02. Aktywa trwałe na koniec 2015 r. wyniosły 42.312 zł (urządzenia techniczne i maszyny), a na koniec 2016 r. 1.430.377,80 zł i wzrosły o kwotę 1.388.065,80 zł i obejmowały: kwotę 1.338.832,52 zł nieruchomości oraz kwotę 44.013,30 środki transportu i kwotę 47.531,98 zł urządzenia techniczne i maszyny, których wartość w 2015 r. wynosiła 42.312 zł. Zobowiązania długoterminowe wyniosły na koniec 2016 r. 2.388.902,58 zł, a na koniec 2015 r. 333.336,00 zł. Natomiast zobowiązania krótkoterminowe wyniosły na koniec 2016 r. 9.152.559,07 zł a na koniec 2015 r. 2.088.789,82 zł. W bilansie na dzień 31 grudnia 2016 r. wykazano aktywa obrotowe 2.418.819,95 zł, w tym m in. zapasy 18.688,74 zł, należności krótkoterminowe 2.397.690,52 zł, inwestycje krótkoterminowe 2.440,69 zł. W październiku, listopadzie i grudniu 2016 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.710.705 zł, 25.547 zł i 8.183 zł, a nabycie towarów i usług wyniosło w tych miesiącach odpowiednio: 1.381.526 zł, 2.555 zł, 16.425 zł. Spółka przedłożyła także wydruk z kont bankowych za okres od października do grudnia 2016 r., z których wynika m in., że np. saldo końcowe na koniec grudnia wyniosło – 505.265,28 zł, - 6,95 USD, - 4,57 EUR a np. na koniec października 2016 r. 5,06 USD (suma WN -226.041,73 USD i suma MA 197.615.00 USD), a np. na koniec października 2016 r. -3,74 EUR (suma WN -161,2180,62 zł EUR i suma MA 134,747,23 zł EUR). Postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 r. (doręczonym 8 marca 2017 r.) referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy podkreślił, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, znajdująca zastosowanie tylko w stosunku do tych podmiotów, które są pozbawione w ogóle możliwości uzyskania środków na ich pokrycie. W ocenie referendarza sądowego, do takich podmiotów skarżąca nie należy, albowiem miała ona możliwość pozyskania środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat, co przewiduje § 11 umowy spółki. Analizując przychody spółki za 2015 r. i w 2016 r. referendarz sądowy uznał, że spółka miała możliwość poczynienia rezerw na koszty sądowe w sprawie. Nadto, w ocenie referendarza sądowego, o tym że spółka ma możliwości płatnicze świadczy także fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, co potwierdzają m.in. nadesłane przez spółkę deklaracje podatku VAT za III kwartał 2016 r. z wykazanymi wartościami towarów i usług o odpowiednio 1.710.705 zł, 25.547 zł i 8.183 zł. W sprzeciwie od tego postanowienia (nadanym w dniu 14 marca 2017 r.) skarżąca spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem strony, kwestionowane orzeczenie zostało oparte na błędnych ustaleniach faktycznych co do płatniczych możliwości spółki. Podniosła strona, że zakup środków trwałych został sfinansowany kredytami bankowymi. Odnosząc się do zarzutu, że spółka nie zabezpieczyła środków pieniężnych na ewentualne koszty postępowania sądowego strona podniosła, że właśnie takowe środki zabezpieczyła na rachunkach bankowych, ale środki te zostały zajęte i przekazane D. Urzędowi Skarbowemu we W. w ramach czynności egzekucyjnych jakie zostały podjęte wobec spółki. Zarzuciła również strona, że referendarz sądowy niezasadnie informację o stanie finansowym spółki powziął na podstawie przychodów spółki, tj. z pominięciem pozostałych informacji i dochodów, które, w ocenie spółki, świadczą o fakcie całkowitego zaprzestania działalności gospodarczej z uwagi na zajęcie rachunków bankowych. Strona zakwestionowała również możliwość wystąpienia z żądaniem dopłat od wspólników wyrażając pogląd, że zawarta przez stronę umowa spółki nie przewiduje takiej możliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata może być przyznane osobie prawnej, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że dla przyznania prawa pomocy osobie prawnej nie wystarczy samo powołanie się przez ten podmiot na brak środków pieniężnych, ale niezbędnym jest również wykazanie, że podmiot ten nie ma owych środków pomimo podjętych starań o ich uzyskanie (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1364/16 i powołane tam orzecznictwo (orzeczenie dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA"). Tymczasem w sprawie skarżąca spółka nie wykazała by podjęła niezbędne starania w tym właśnie kierunku. Z uwagi na jej sytuację majątkową, oczekiwane starania należy odnieść przede wszystkim do możliwości wystąpienia z żądaniem dopłat od wspólników. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki nie ma przeszkód by została ona wykorzystywana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie jest powszechnie aprobowane w orzecznictwie sądowym (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12 oraz z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, opublik. CBOSA). Wymaga w tym miejscu dodania, że nie ma racji strona skarżąca utrzymując w sprzeciwie, że umowa spółki nie daje podstaw do żądania od wspólników rzeczonych dopłat. Taką podstawę stanowi § 11 umowy spółki z dnia 6 listopada 2012 r., w którym zawarty został zapis, że wspólnicy zobowiązują się do wniesienia dopłat w wysokości do pięciokrotności wartości nominalnej udziału. Zastrzeżono również w tym paragrafie, że terminy i wysokość dopłat określone zostaną uchwałą wspólników oraz że dopłaty mogą być zwracane wspólnikom jeżeli nie są potrzebne na pokrycie strat bilansowych w kapitale zakładowym. Już zatem ta tylko okoliczność przemawiała za odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Zasadność odmownego rozpoznania wniosku o prawo pomocy wspierają dodatkowo pozostałe argumenty jakie referendarz sądowy wyczerpująco omówił w zaskarżonym postanowieniu. Przede wszystkim trafnie zwraca uwagę referendarz sądowy na powinność spółki w zakresie uprzedniego zabezpieczenia środków finansowych na ewentualne koszty postępowań sądowych. Tym bardziej, że sytuacja majątkowa spółki w okresie poprzedzającym wniesienie skargi umożliwiała poczynienie rezerw pieniężnych w tym zakresie. W kontekście tym wymaga podkreślenia, że w roku 2015 r. skarżąca spółka wykazała zysk netto w kwocie 518.218,46 zł. Z kolei przychód netto w 2016 r. wyniósł kwotę 35.405.814,83 zł, przy kosztach działalności w kwocie 35.748.621,02 zł. O trudnej kondycji finansowej spółki w 2016 r. nie może stanowić strata odnotowana za ten rok w wysokości 327.964,63 zł. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Wymaga przy tej okazji zwrócenia uwagi, że spółka w tym czasie realizowała zobowiązania kredytowe, zaś jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, koszty związane z ewentualnym dochodzeniem swoich praw na drodze sądowej (z czym przedsiębiorca powinien liczyć się w ramach tzw. ryzyka działalności gospodarczej) przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, opubl. CBOSA). Co się tyczy aktualnych trudności finansowych spółki to trzeba zwrócić uwagę, że do zajęcia rachunków bankowych doszło w październiku 2016 r. a zatem sama okoliczność zajęcia rachunków bankowych spółki nie mogła uniemożliwiać spółce pokrycia wymaganych kosztów sądowych skoro z takim obowiązkiem strona powinna była liczyć się już w dniu wniesienia skargi, tj. 13 grudnia 2016 r. Dodatkowo należy zauważyć, że, jak wynika z akt sprawy i na co również trafnie zwraca uwagę referendarz sądowy, pomimo opisywanych przez spółkę trudności oraz podkreślanego przez nią wpływu tych trudności na prowadzenie działalności gospodarczej, spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, o czym bez wątpienia przesądzają nadesłane przez spółkę deklaracje podatku VAT za III kwartał 2016 r. W sumie więc za trafne uznać należy stanowisko referendarza sądowego co do tego, że strona skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy zgodnie z żądaniem wniosku. Wbrew argumentacji podniesionej w sprzeciwie, ustalenia faktyczne w tym zakresie Sąd uznaje za prawidłowe, nie znajdując tym samym podstaw do ich odmiennej oceny. Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.