I SA/Wr 162/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz – Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 162/16, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. j. J. i E.O. z/s w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia 16 listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 162/16. W sprawie skarżąca spółka, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że z powodu braku płynności finansowej nie jest wstanie regulować wszystkich zobowiązań na bieżąco. Poza wydatkami związanymi z bieżącą działalnością, spłacane są zaległości wobec ZUS, podatkowe, z tytułu opłat za użytkowanie gruntów i inne. Dodatkowe zobowiązania finansowe są dla spółki niemożliwe do zrealizowania. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 900.000 zł, a wartość środków trwałych 383.240 zł. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo dwóch rachunków bankowych wynosiło 0 zł, a trzeciego (-)45,55 zł. W kasie brak jest środków, należności spółki wynoszą 18.150 zł, zaś zobowiązania: podatki 58.300 zł, ZUS 1.750 zł, wobec dostawców 11.800 zł – razem 71.850 zł. Skierowane przez referendarza sądowego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego i majątkowego spółki, nie zostało podjęte w terminie, co skutkowało włączeniem do akt sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 27 maja 2016 r. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżąca spółka wniosła sprzeciw od ww. orzeczenia, domagając się uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Na wezwanie Sądu strona skarżąca przedstawiła wyciągi z posiadanych rachunków bankowych za miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2016 r. Z dokumentów tych wynika, że na rachunkach bankowych spółki dokonywano szeregu operacji finansowych zaś saldo końcowe na pierwszym z rachunków wynosiło odpowiednio w poszczególnych miesiącach: (-)21,79 zł, (-)8,76 zł oraz 912,69 zł. Na drugim z rachunków: 209,00 zł, (-)192,47 zł oraz 6,82 zł, zaś na trzecim: (-)32,00 zł, (-)0,25 zł oraz 50,30 zł. Z przedłożonej deklaracji VAT – 7 za drugi kwartał 2016 r. wynika, że strona dokonała dostawy towarów i usług na kwotę 129. 880 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości 56. 686 zł. Wnioskodawca przedłożył również wydruki z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, z których wynika że w roku 2015 spółka osiągnęła przychód w wysokości 385. 534, 51 zł i poniosła stratę w wysokości 53. 693, 74 zł. Na koniec maja 2016 r. przychód skarżącej spółki wynosi zaś 166. 092, 85 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. wyrok NSA z 5 lipca 2013 r., II OZ 546/13, LEX nr 1347140). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności (wyrok NSA z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi zatem rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Wychodząc z powyższych założeń stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała należycie, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle regulacji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. A contrario niemożliwe jest przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w sytuacji gdy podmiot tego rodzaju dysponuje wystarczającymi środami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W kontekście powyższego wniosku należy zauważyć, że zgodnie z przedstawioną dokumentacją finansową skarżąca dysponuje kapitałem zakładowym, majątkiem lub środkami finansowymi o wartości 900.000,00 zł. Wartość środków trwałych skarżącej wynosi 383.240,00 zł. O zdolności skarżącej do sprawnego prowadzenia działalności gospodarczej świadczy fakt, że spółka za ostatni rok obrotowy osiągnęła przychód w kwocie 385.534, 51 zł, zaś na koniec maja bieżącego roku przychód spółki wyniósł 166.092, 85 zł. W drugim kwartale 2016 r. strona dokonała dostawy towarów i usług na kwotę 129.880 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości 56.686 zł. Łączny stan rachunków bankowych na koniec czerwca 2016 r. wynosił 969,81 zł, jednakże z licznych przeprowadzonych na nich operacji finansowych wynika, iż aktywność gospodarcza skarżącej jest znaczna. Na rachunkach bankowych widoczne są również przelewy dokonywane na rzecz organu egzekucyjnego zatytułowane – spłata zajęcia egzekucyjnego oraz przelewy świadczące o regulowaniu rat kredytów bankowych. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni wskazuje na to, że wbrew zarzutom sprzeciwu jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł. Odnosząc się do argumentacji wskazującej na przeznaczanie środków bieżących spółki na spłatę zaległości podatkowych, zaległości wobec ZUS oraz z tytułu opłat za użytkowanie gruntów godzi się zauważyć, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne czy też kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości [tak: postanowienie NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Podkreślić również należy, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą [tak: postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 932/12, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej spółki, wysokości jej kapitału zakładowego i wartości posiadanych środków trwałych, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju jej uprzywilejowanie. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji