I SA/Wr 1631/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wraz ze skargą kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2014 r., skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. We wniosku wskazała, że drastyczny spadek jej dochodów w ostatnim okresie zmusza ją do zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Dodała, że w drugim półroczu 2014 r. nie uzyskała dochodu z działalności gospodarczej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z rodzicami i bratem, a ich jedynym dochodem jest wynagrodzenie ojca skarżącej w kwocie 220 zł miesięcznie. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku - nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z dokumentów przesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że w roku 2013 skarżąca uzyskała dochód w kwocie 40.531,44 zł przy przychodzie w kwocie 806.053,01 zł, w roku 2014 poniosła stratę w kwocie 84.905,40 zł przy przychodzie 557.769,26 zł, natomiast w czwartym kwartale 2014 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości 142.250 zł. W latach 2013 i 2014 brat strony wnioskującej uzyskał dochód ze stosunku pracy w kwocie odpowiednio 3.465 zł i 1.395 zł. Miesięczne wydatki strony skarżącej wynoszą 1.843,78 zł. Kwota ta obejmuje opłaty za media, środki higieny oraz żywność. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych. Z urzędu wskazać trzeba, że prawomocnym postanowieniem z dnia 19 maja 2014 r. Sąd odmówił przyznania M.K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od wymienionego postanowienia, skarżąca zawarła polemikę z orzeczeniem referendarza. Wskazała, że obecna sytuacja materialna nie pozwala jej na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W jej ocenie, to ujemny wynik finansowy z działalności gospodarczej powinien być kryterium decydującym dla przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika), gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Istotne jest również zastrzeżenie, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest ona w stanie ponieść opłat sądowych. Z danych przyjętych do rozpoznania wniosku wynika, że w obecnej chwili strona prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów. Świadczą o tym nie tylko dane z zeznania podatkowego za 2014 r. (skarżąca osiągnęła w tym roku przychód w wysokości 557. 769, 26 zł), ale również z deklaracji VAT-7, z której wynika, że w czwartym kwartale dokonała dostawy towarów i świadczenia usług o wartości 142. 250 zł. Fakt, że jednocześnie poniosła stratę pozostaje dla oceny możliwości płatniczych skarżącej bez większego znaczenia. Potwierdza to zresztą struktura miesięcznie ponoszonych wydatków strony skarżącej, które stanowią kwotę 1843,78 zł. Okoliczność ta potwierdza zatem, że nawet, jeśli strona odnotowała stratę z działalności gospodarczej, to fakt ten w żaden sposób nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Wymierna jest tutaj tylko wartość wynikająca z deklaracji VAT-7, gdyż wskazuje na wysokość obrotów z prowadzonej działalności. Wbrew twierdzeniom skarżącej należy bowiem zauważyć, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z 5 września 2013 r., II OZ 707/13; postanowienie NSA z 25 września 2012 r., I GZ 228/12). W świetle powyższych danych stwierdzić trzeba, że nie ulega wątpliwości, iż skarżąca była w stanie poczynić oszczędności na opłacenie kosztów postępowania. Sąd podziela ponadto pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Tym samym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.