I SA/Wr 1690/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. S. i S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. S. i S. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. wraz z odsetkami za zwłokę za miesiące od maja do listopada 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. G. S. (dalej: skarżąca) i S. S. (dalej: skarżący) wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że nie są w stanie odłożyć jakiejkolwiek kwoty na pokrycie kosztów sądowych, ponieważ skarżący nie uzyskuje należności wynikających z faktur wystawianych z tytułu świadczenia usług oraz dostawy towarów. Oprócz tego wobec skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne dotyczące należności publicznoprawnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazali wnioskodawcy, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzą z matką skarżącej w domu o powierzchni 198 m², obciążonym służebnością na rzecz matki skarżącej. Oświadczyli, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie 20.384,26 zł (brutto). Natomiast skarżąca otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 706 zł, zaś matka skarżącej utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.300 zł. Skarżący argumentował, że jego dochody są "wirtualne", gdyż pomimo ich wykazania nie posiada on środków pieniężnych odpowiadających wykazanym kwotom dochodów. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że skarżący w 2012 r. uzyskał dochód w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 1.267.682,84 zł (przy przychodzie 5.958.154,30 zł) oraz dochód ze stosunku pracy w kwocie 767,50 zł. Skarżąca natomiast uzyskała w 2012 r. dochód z innych źródeł w kwocie 3.390 zł oraz poniosła stratę w pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 5.208,89 zł (przy przychodzie 4.000,06 zł). Z kolei matka skarżącej otrzymała świadczenie emerytalne w łącznej wysokości 19.265,36 zł. W treści pisma procesowego z dnia 12 listopada 2013 r. skarżący wyjaśnił, że po uwzględnieniu nieuregulowanych przez kontrahentów należności działalność gospodarczą w 2012 r. zamknął ze stratą w kwocie 974.068,53 zł. Z przesłanych dokumentów wynika, że skarżący w lipcu, sierpniu i wrześniu 2013 r. dokonał dostawy towarów lub świadczył usługi o wartości 52.760 zł, 19.683 zł i 0 zł. Ponadto skarżąca utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 11 sierpnia 2013 r. Natomiast aktualnie emerytura matki skarżącej wynosi 1.608,09 zł miesięcznie. Poza tym, w stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja należności w łącznej kwocie 2.754.038,16 zł (zgodnie z jego oświadczeniem). Swoje miesięczne wydatki na utrzymanie domu określili skarżący na łączną kwotę 1.047,25 zł. Na dzień 30 września 2013 r. należności krótkoterminowe skarżącego wyniosły 3.630.855,55 zł, zobowiązania krótkoterminowe – 3.314.012,83 zł i realizował on inwestycje krótkoterminowe o wartości 9.877,41 zł. W pierwszym kwartale 2013 r. jego przychody w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły 2.870.815,79 zł. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od wymienionego postanowienia skarżący zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych. W ich ocenie pominięty został bilans za okres od stycznia do września 2013 r., z którego jasno wynika, że skarżący osiągnął stratę w wysokości 23.558,37 zł. Nie jest zatem prawdą, aby posiadania przez skarżącego kwota, uzyskana z prowadzonej działalności gospodarczej, pozwała na poniesienie przez niego całości kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Skarżący zarzucili także, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę prowadzonych wobec skarżącego licznych postępowań egzekucyjnych. Powtórzyli, że określona przez skarżącego kwota dochodu (ponad 20.000 zł) nie jest kwotą, którą skarżący może dysponować. Wynika ona bowiem z wartości wykonanych przez niego prac, za które nie otrzymał jeszcze wynagrodzenia. W konsekwencji stanowi dla niego to "przychód wirtualny", od którego zobowiązany był odprowadzić należny podatek VAT. Zaznaczyli, że jedyną osobą osiągającą regularne dochody jest matka skarżącej, której emerytura wystarczy jedynie na pokrycie bieżących kosztów utrzymania rodziny. Na wezwanie tutejszego Sądu w przedmiocie sposobu korzystania z mieszkania, którego adres wskazano w skardze, S. S. oświadczył, że nie jest jego właścicielem i nie osiąga z niego żadnych dochodów. Wyjaśnił, że jego syn zamieszkuje obecnie ten lokal. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach ze skargi G. S. lub S. S. zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt I SA/Wr 1688/13, - I SA/Wr 1692/13, I SA/Wr 2083/13, I SA/Wr 2148/13 wyznaczono wpisy sądowe od skarg w łącznej kwocie 10.412 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 3 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy osobie fizycznej, według art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać to prawo jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Istotne jest również zastrzeżenie, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez skarżących okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie są w stanie ponieść opłat sądowych. Przy czym dodać należy, że wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy rozpoznawany był z uwzględnieniem obciążenia wynikającego ze wszystkich zawisłych w tym Sądzie spraw, tj. z uwzględnieniem wpisów w łącznej kwocie 10.412 zł. Z danych przyjętych do rozpoznania wniosku wynika, że w obecnej chwili skarżący prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów. Zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2012 r. osiągnął on przychód w wysokości 5.958.154,30 zł (dochód wyniósł 1.267.682,84 zł). Trzeba wyjaśnić, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczej nie jest kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej (zob. postanowienia NSA z 5 września 2013 r., II OZ 707/13; postanowienie NSA z 25 września 2012 r., I GZ 228/12). Jednakże kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest oświadczenie skarżącego co do uzyskiwanych przez niego dochodów. Skarżący wskazał, że jego dochód miesięcznie wynosi 20.384,26zł (brutto), przy czym koszty utrzymania swojego domu określił w kwocie 1.047,25 zł. Przy tak wysokim dochodzie i niskich kosztach utrzymania nie sposób jest przyjąć, że skarżący nie są w stanie zebrać odpowiednich środków i opłacić koszty sądowe (w łącznej kwocie 10.412 zł) bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie oraz swojej rodziny. Podkreślenia wymaga fakt, że żadna ze stron w toku postępowania nie kwestionowała wielkości osiąganego przez skarżącego dochodu, lecz jedynie fakt, że wskazany dochód ma dla samego skarżącego charakter "wirtualny". Zaznaczyć trzeba, że oświadczenie złożone przez stronę ma charakter dobrowolny. Oznacza to, że skarżący mógł zadeklarować inną kwotę, która jego zdaniem odzwierciedlałaby jego "realny" dochód, czego w niniejszej sprawie nie uczynił. Skarżący podnosił w sprzeciwie, że prowadzone są wobec niego liczne postępowania egzekucyjnego. Na dowód tego przedstawił różne nakazy zapłaty oraz zajęcia komornicze, w tym zestawienie prowadzonej egzekucji. Jednakże z przedstawionych dokumentów nie wynika w ogóle, czy skarżący dokonuje spłaty powstałego zadłużenia oraz czy zajęcia okazały się skuteczne. Trzeba podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek uwiarygodnienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, aby Sąd mógł w sposób obiektywny ocenić jego zdolność płatniczą. Należy także zwrócić uwagę, że zawisła przed tutejszym Sądem sprawa związana jest z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. W doktrynie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że każdy przedsiębiorca powinien wkalkulować w ryzyko związane z prowadzoną działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Koszty sądowe winny być więc traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (zob. postanowienie NSA z 21 marca 2006 r., II FZ 196/06, CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). Według Sądu, ocena sytuacji skarżących w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją nie daje podstaw do uznania, że spełniają oni przesłanki do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem w przedmiotowej sprawie mają oni możliwość zgromadzenia odpowiednich środków. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.