I SA/Wr 412/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Horobiowski (sprawozdawca),, Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Haberka,, Asesor WSA Iwona Solatycka,, po rozpoznaniu w Wydziale I, na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, w dniu 7 listopada 2023 r., sprawy ze skargi S.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 13 marca 2023 r. nr SKO/PO-413/1/2023 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania: oddala skargę w całości. 1. Postępowanie przed organami podatkowymi. 1.1. Przedmiotem skargi S. D. (dalej: Strona, Podatnik, Skarżący) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy/organ II instancji, Kolegium) z dnia z dnia 13 marca 2023 r. nr SKO/PO-413/1/2023 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy M. (dalej: Wójt, organ I instancji) z dnia 22 listopada 2022 r. nr BF.3123.1.41.2022 wydanej w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego Strony za 2022 r. w kwocie 17.653,00 zł (dalej: decyzja). 1.2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium wskazano, że okoliczności powołane we wniosku o przywrócenie terminu, jaki został zawarty w odwołaniu od decyzji organu I instancji, nie dały podstaw do przyjęcia, że uchybienie 14-dniowemu terminowi określonemu w art. 223 § 2 pkt 1) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.; dalej jako: O.p.), nastąpiło bez jego winy. W konsekwencji Strona nie wypełniła jednej z czterech przesłanek przywrócenia terminu, które muszą zostać spełnione łącznie, a mianowicie, nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy (art. 162 § 1 O.p). W szczególności Kolegium, opierając się o zgromadzone w sprawie akta, nie uwzględniło argumentacji wniosku, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołania było wynikiem braku doręczenia Podatnikowi przesyłki zawierającej decyzję w miejscu jego obecnego zamieszkania, tj. L., lecz na adres w K. przy ul. [...], który nie jest miejscem jego stałego zamieszkania. To pod tym drugim adresem – jak wskazywał Podatnik – w dniu 7 grudnia 2022 r. przesyłkę z decyzją odebrała bowiem I. P., nie powiadamiając go o tym fakcie. Organ II instancji podkreślił, że informację o kwestionowanym adresie, jako tym, pod który należy kierować korespondencję do Strony i pod którym ona zamieszkuje (wraz z I. P.), otrzymał właśnie od samej Strony – podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej z nią osobiście pracownika Wójta w dniu 4 kwietnia 2022 r., z której tego samego dnia sporządzono stosowną notatkę urzędową. Organ I instancji uczynił tak po tym, jak kierowane do Podatnika (na adres L.) oraz do I. P. (na adres: ul. [...] w K.) wezwania w postępowaniu podatkowym, zostały zwrócone do nadawcy wobec braku pojęcia w terminie mimo stosownej awizacji. Kolegium ustaliło, że późniejsza korespondencja wysyłana Podatnikowi pod sporny adres przez organ I instancji, była podejmowana zarówno przez niego osobiście (dwukrotnie), jak i – pod jego nieobecność – przez I. P. z zobowiązaniem się do przekazania mu przesyłki w trybie art. 149 O.p. (trzykrotnie). Powołując się na ww. przepis oraz na odnoszące się do niego orzecznictwo sądów administracyjnych, SKO stwierdziło, że skoro I. P. w żadnych z tych przypadków nie odmówiła przyjęcia korespondencji adresowanej do Podatnika pod jego nieobecność, lecz przyjmowała ją kilkukrotnie, kwitując własnym podpisem zobowiązanie się do jej przekazania nieobecnemu adresatowi, to znaczy, że doręczenia te stały się skuteczne w dacie złożenia przez nią podpisu pod stosowną adnotacją na zwrotnym poświadczeniu odbioru bez względu na datę późniejszego faktycznego przekazania mu przedmiotowej korespondencji. 2. Postępowanie przed Sądem I instancji. 2.1. Od powyższego postanowienia SKO Strona wniosła skargę do tutejszego Sądu, zarzucając naruszenie art. 162 § 1 O.p., podczas gdy – w jej ocenie – dopełniła wszelkich przewidzianych prawem wymogów uzasadniających przywrócenie terminu do odwołania od decyzji, w szczególności przez uprawdopodobnienie braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu powyższego zarzutu podniesiono, że – wbrew twierdzeniu zawartemu w zaskarżonym postanowieniu – Podatnik dopełnił wszelkich wymogów wynikających z art. 162 § 1 O.p. warunkujących przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania. W szczególności nie tylko uprawdopodobnił, ale udowodnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania było wywołane czynnikami zewnętrznymi i niezależnymi. Przesłanie decyzji nastąpiło bowiem pod adres, który nie był miejscem zamieszkania Strony z zamiarem faktycznego pobytu, tj. pod numer [...] na ulicy [...] w K. Tymczasem Skarżący nie przebywał tam również w dniu, w którym decyzja była doręczana, albowiem wówczas, jak i obecnie, zamieszkiwał w miejscowości L. w gminie M. Co istotne tak skierowana do Podatnika przesyłka została odebrana przez I. P., która nie jest jego żoną i z którą wspólnie nie zamieszkuje. Wskutek tego nie została ona przekazana adresatowi i nie miał on możliwości zapoznania się z jej treścią. To zaś oznacza, że doręczenie zostało dokonane wobec osoby trzeciej. Okoliczność, czy informację o wydanym rozstrzygnięciu przekazano Skarżącemu, została z kolei wyjaśniona poprzez złożenie pisemnego oświadczenia przez I. P., z którego wynika, że korespondencja została przekazana Skarżącemu dopiero w dniu 21 grudnia 2022 r. wieczorem. Z tym zatem dniem powziął on wiedzę o wydaniu decyzji, przy czym nie mógł jeszcze w tej dacie wnieść odwołania. W ocenie Skarżącego dochował on należytej staranności, ponieważ – niezwłocznie po powzięciu wiedzy o wydanym rozstrzygnięciu – podjął działania bezpośrednio ukierunkowane na ochronę jego praw, w tym poprzez wniesienie środka zaskarżenia. Tak więc uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nie było związane z jego biernością, lecz stanowiło wynik doręczenia korespondencji osobie trzeciej i to w miejscu, w którym Skarżący nie zamieszkuje. Zdaniem Podatnika, Kolegium nie uwzględniło funkcji, jaką pełni w porządku prawnym instytucja przywrócenia terminu, a w szczególności jej ochronnego aspektu, urzeczywistniający możliwość podjęcia przez Stronę obrony swoich praw poprzez wniesienie odwołania od decyzji organu I instancji, gdy do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania doszło bez jej winy. Chcąc bowiem uczynić zadość wszystkim warunkom przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, niezwłocznie, bo już w dniu 27 grudnia 2022 r., Skarżący podjął czynności ukierunkowane na obronę swoich praw w związku z wydanym rozstrzygnięciem organu podatkowego I instancji, dotrzymując 7-dniowego terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. W ocenie Podatnika w sprawie z całą pewnością zaistniały przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, przez co zaskarżone postanowienie o odmowie przywrócenia terminu nie odpowiada prawu. Na potwierdzenie tego stanowiska w skardze wniesiono o przeprowadzenie dowodu z oświadczenia I. P. z dnia 27 grudnia 2022 r. 2.2. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. 3.1. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Skarga w niniejszej sprawie podlegała oddaleniu, jako niezasadna. 3.2. Zgodnie z art. 149 O.p. W przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. Natomiast, jak stanowi art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl § 2 tego artykułu podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, przy czym jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. 3.3. Organ prawidłowo zastosował przepis art. 162 § 1 O.p. W sposób wyczerpujący rozpatrzył niezbędny materiał dowodowy, który został zgromadzony w aktach sprawy i odnosił się do przedmiotowej kwestii, działając przy tym zgodnie z dyspozycją art. 187 § 1 O.p. Prawidłowo przeprowadzona została również swobodna ocena dowodów, o której mowa w art. 191 O.p. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym skargą postanowieniu zostało właściwie i przekonująco uzasadnione, stosownie do dyspozycji przepisów art. 217 § 2 oraz art. 210 § 4 w związku z art. 219 O.p. Argumentacja Kolegium jest logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Trafnie powołano również w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia orzeczenia sądowoadministracyjne, prezentując zawarte w nich tezy, które w adekwatny sposób odnoszą się do meritum niniejszej sprawy. 3.4. Słusznie wskazywało SKO, że w świetle regulacji zawartych w art. 162 § 1 i § 2 O.p. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest spełnienie łącznie czterech przesłanek, a mianowicie: wniesienie przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przeszkody, która uniemożliwiła mu dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której nie dokonano w ustalonym terminie, dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu oraz uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1199/22, opubl. w Lex Nr 3504825 oraz NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 3411/18, opubl. w Lex Nr 3403900) przesądza, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności w postępowaniu. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Obojętny jest przy tym sam stopień zawinienia, ponieważ w art. 162 § 2 O.p. mowa jest o winie w ogólności, co oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi (tzw. culpa levissima) wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. W celu przywrócenia terminu należy zatem wykluczyć wszelką winę strony, w tym także najlżejsze choćby niedbalstwo. W aspekcie procesowym składający podanie powinien jedynie uprawdopodobnić okoliczności (przeszkody), które uniemożliwiły mu dochowanie terminu dla dokonania czynności procesowej. To oznacza, że wystarczy, aby w sposób wiarygodny uzasadnił on zaistnienie okoliczności uniemożliwiających dokonanie czynności w terminie, lecz nie musi ich wykazywać w sposób ostateczny poprzez przedstawienie w tym zakresie ścisłych dowodów. 3.5. W okolicznościach niniejszej sprawy Kolegium miał uzasadnione podstawy do przyjęcia, że twierdzenia Skarżącego przytoczone w jego podaniu, wraz z towarzyszącym mu oświadczeniem I. P., nie stanowią odpowiedniego uprawdopodobnienia braku jakiejkolwiek winy po jego stronie w niedochowaniu terminu. Z przedmiotowego oświadczenia z dnia 27 grudnia 2022 r. wynika, że adresowana do Podatnika przesyłka zawierająca decyzję została odebrana przez I. P. w dniu 7 grudnia 2022 r., a następnie przekazana mu dopiero w dniu 21 grudnia 2022 r., przy czym zaznaczono w nim, że adresat z nią nie zamieszkuje. Powyższe pozostaje w sprzeczności z – prawidłowymi i potwierdzonymi treścią akt administracyjnych – ustaleniami SKO na temat wskazania przez samego Skarżącego, podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem organu I instancji w dniu 4 kwietnia 2022 r., adresu przy ul. [...] w K. jako adresu zamieszkania zarówno jego, jak i drugiej strony (I. P.) postępowania podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości i podatku rolnego od ich wspólnej nieruchomości położonej w L. na terenie gminy M. Akta administracyjne dowodzą prawidłowości ustaleń Kolegium (por. str. 4-5 odpowiedzi na skargę) w zakresie faktu dwukrotnego osobistego odbioru przez Podatnika pism kierowanych do niego pod tym adresem oraz trzykrotnego odbioru zastępczego takich pism przez I. P. jako dorosłego domownika Skarżącego. Żadne z tych doręczeń nie było kwestionowane. Z kolei pisma adresowane poprzednio do Podatnika, pod adresem w L. nie były przez niego podejmowane mimo stosownej podwójnej awizacji. I. P. nie odmawiała przyjmowania w miejscu zamieszkania przesyłek kierowanych do Skarżącego, a ten – poza przypadkiem zastępczego doręczenia mu decyzji – nie zgłaszał, aby tak podejmowana korespondencja nie była mu następnie przekazywana. Trudno także przyjąć, aby osoba odbierająca zastępczo pisma dla Podatnika była jakąś "osobą trzecią". Zbieżność nazwiska i ujawnienie wspólności ich prawa we wpisie w księdze wieczystej nieruchomości pod adresem w L. (implikowało to zresztą ich współuczestnictwo w postępowaniu podatkowym zakończonym przedmiotową decyzją), wskazują jednoznacznie na bliskie powiązania pomiędzy nimi, nawet jeśli nie pozostają małżonkami i/lub nie byli nimi w chwili zastępczego doręczenia Podatnikowi decyzji. Pojęcie dorosłego domownika strony obejmuje bowiem szeroki i otwarty krąg osób, których pobyt w miejscu jej zamieszkania nie jest incydentalny (przypadkowy) i ma jakieś faktyczne lub prawne uzasadnienie, wykluczające w szczególności bezprawność ich przebywania w miejscu zamieszkania strony, z którą wiąże je pewien prawny lub faktyczny (społeczny) związek/relacja. Nie ma żadnych przeszkód, aby za dorosłego domownika uznać w szczególności byłego małżonka. Rozwód bowiem nie musi przecież oznaczać sytuacji konfliktu między byłymi małżonkami, a zwłaszcza takiego, który wykluczałby (już niejako na wstępie) ich wywiązywanie się z przyjętego zobowiązania przekazania adresatowi przesyłki odbieranej przez nich pod jego nieobecność. W niniejszej sprawie tego typu okoliczności Skarżący zresztą w ogóle nie podnosił. Warto też podkreślić, że tryb doręczenia opisany w art. 149 O.p. ma zastosowanie także do adresu wskazanego przez stronę dla doręczeń. Oznacza to, że z punktu widzenia skuteczności zastępczego doręczenia akcentowana przez Skarżącego okoliczność, że nie zamieszkuje on pod ww. adresem zamieszkania I. P. lub nawet nie zamieszkiwał tam w chwili doręczenia decyzji, nie ma w sprawie istotnego znaczenia. Strona ma bowiem możliwość wskazania organowi adresu dla doręczeń (adres do korespondencji), który nie musi być jej adresem zamieszkania, a organ podatkowy ma obowiązek taką dyspozycję uszanować (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2020 r., II GSK 3949/17, publ. CBOSA). Wymagana jest jednak w tym wyborze staranność strony, która powinna upewnić się, że przebywające pod tym adresem osoby, które mogą być uznane za dorosłych domowników, dają rękojmię należytego wywiązania się z przyjmowanego przez nich zobowiązania do przekazania stronie przesyłki, którą pod jej nieobecność odbierają z takim właśnie zobowiązaniem, kwitując to odpowiednio podpisem na zwrotnym poświadczeniu odbioru. Przyjęcie przez taką osobę przesyłki kierowanej do nieobecnego adresata wywiera bowiem skutek w dacie jej przyjęcia, a nie w dacie przekazania właściwemu odbiorcy (por. powoływane w zaskarżonym postanowieniu: wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 584/22 oraz wyrok WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt I SA/Bk 169/22, oba publ. w CBOSA). 3.6. Wszystkie powyższe okoliczności – w ocenie Sądu – pozwalały zatem SKO na uznanie, że twierdzenia Skarżącego oraz przedstawione przez niego oświadczenie I. P. nie podważają domniemania skuteczności doręczenia mu decyzji w trybie zastępczym w dniu 7 grudnia 2022 r., ani też nie uprawdopodobniają braku jego winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania. Sąd w pełni podziela zatem ocenę Kolegium, że Skarżący nie uprawdopodobnił odpowiednio, aby złożenie odwołania od decyzji z uchybieniem 14-dniowego terminu określonego w art. 223 § 2 pkt 1 O.p., nastąpiło bez jego winy. Wobec tego z kolei nie wypełnił jednej z czterech łącznych przesłanek przywrócenia terminu, a mianowicie, nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy (art. 162 § 1 O.p). 3.3. Z podanych wyżej względów Sąd oddalił zatem skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a. 3.4. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3) p.p.s.a.