I SA/Wr 425/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 425/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do listopada 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 425/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona skarżąca, zastępowana przez doradcę podatkowego, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 4.825 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonym na urzędowym formularzu strona wskazała, że sposób i długotrwałe prowadzenie kontroli podatkowej oraz postępowania podatkowego, a także wstrzymanie zwrotu podatku od towarów i usług, doprowadziły do likwidacji działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą. W rezultacie strona musiała uregulować wszystkie zobowiązania z tego tytułu. Skarżąca podkreśliła, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego, gdyż jej wynagrodzenie wynosi 1.459,48 zł i wystarcza jedynie na pokrycie kosztów utrzymania i wyżywienia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Oboje uzyskują dochody z tytułu umowy o pracę w łącznej kwocie 2.859,48 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki strona podała wydatki na utrzymanie i wyżywienie około 1.900 zł, wydatki na mieszkanie 800 zł i na lekarstwa około 100 zł. Rubryki dotyczące majątku zostały zakreślone. Do wniosku załączono zaświadczenie z zakładu pracy potwierdzające kwotę wynagrodzenia skarżącej za marzec, kwiecień i maj 2017 r. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychody ze stosunku pracy w kwocie 3.375,20 zł, a w 2016 r. wyniosły one 7.088,27 zł. Przedłożone zostały też zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 11.04.2017 r., tytuły wykonawcze dotyczące zobowiązań w VAT, określonych decyzją zaskarżoną w niniejszej sprawie oraz majątkowa umowa małżeńska ustanawiająca rozdzielność. Z oświadczenia wnioskującej wynika, że nie posiada ona rachunku bankowego i żadnych środków transportu. Mieszkanie zajmowane przez małżonków jest własnością syna. Pełnomocnik zastępujący stronę w niniejszej sprawie został sfinansowany z oszczędności, które skarżąca posiadała oraz z ewentualnych kosztów zasądzonych za zastępstwo procesowe. W zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków strona podała wydatki na utrzymanie i wyżywienie 900 zł, wydatki na mieszkanie 200 zł i na lekarstwa 100 zł. Postanowieniem z dnia 21.07.2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego, udostępnione przez stronę dane są zbyt wybiórcze (skarżąca nie przedłożyła do akt sprawy jakichkolwiek informacji co do sytuacji finansowej swojego męża), aby można było dokonać oceny jej zdolności w opłaceniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, referendarz uznał, że przedstawiona sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna skarżącej nie daje podstaw dla oceny jej rzeczywistych zdolności płatniczych, nie wyklucza też możliwości pokrycia kosztów sądowych w całości bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W sprzeciwie od tego orzeczenia, wniesionym z zachowaniem terminu, skarżąca wskazała, że wydając zaskarżone postanowienie błędnie ustalono stan faktyczny, przypuszczając, iż wnioskująca posiada inne źródła dochodów. Tymczasem skarżąca uprawdopodobniła w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Skarżąca podkreśliła, że wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożyła jednocześnie wniosek o ogłoszenie upadłości, który do dnia dzisiejszego nie został rozstrzygnięty przez sąd. Powyższe jej zdaniem, świadczy o tym, że nie posiada ona środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych, a odmowa przyznania prawa pomocy pozbawi ją prawa do sądu. W załączeniu do sprzeciwu strona ponownie przedłożyła zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz tytuły wykonawcze dotyczące zobowiązań w VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz.1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Po pierwsze, należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów ze względu na brak odpowiednich środków. Dlatego prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, przy czym osoby ubogie to takie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.03.2014 r. sygn. akt II OZ 280/14, z dnia 12.12.2013 r. sygn. akt II FZ 1179/13, czy z dnia 12.12.2013 r. sygn. akt II FZ 1179/13, dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto podkreślić trzeba, że wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał za słuszną argumentację referendarza zawartą w postanowieniu z dnia 21.07.2017 r., zgodnie z którą skarżąca przedstawiając swoją sytuację majątkową, udostępniła Sądowi dane niewątpliwie w sposób wybiórczy. Przede wszystkim wnioskująca, pomimo wezwania, nie przedstawiła jakichkolwiek informacji dotyczących sytuacji majątkowej swojego małżonka (np. zaświadczenia o zarobkach), poza oświadczeniem o kwocie wynagrodzenia 1.400 zł. Skarżąca nie przedłożyła również informacji o posiadanych przez jej męża rachunkach bankowych, lokatach, czy kartach kredytowych oraz przemilczała kwestię posiadanych przez męża (lub nie) środków transportu (wskazała jedynie, że sama środków transportu nie posiada). Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła także szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków obojga małżonków, a jedynie niespójne i niekiedy sprzeczne informacje, z których nie wynika, jakie wydatki składają się na ich utrzymanie (kwoty, które podaje skarżąca we wniosku złożonym na urzędowym formularzu różnią się od kwot zawartych w oświadczeniu z dnia 3.07.2017 r.). Tymczasem, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżąca pozostaje lub może pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak danych dotyczących zarówno zarobków męża skarżącej, jak i comiesięcznych wydatków małżonków, uniemożliwia dokonanie całościowej analizy sytuacji finansowej i życiowej wnioskującej. Wskazać należy również, że pomimo braku wezwania w tym zakresie, skarżąca przedłożyła do akt sprawy akt notarialny z dnia 18.02.2015 r., z którego wynika rozdzielność majątkowa małżeńska. Z powyższego Sąd domniemywa, iż wnioskująca celowo pomija istotne dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje dotyczące stanu majątkowego męża, usprawiedliwiając to zawartą umową majątkową małżeńską. Podkreślić należy w tym miejscu, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.11.2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, z dnia 22.01.2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, z dnia 25.03.2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, czy z dnia 28.01.2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Sąd stanął na stanowisku, że słusznie referendarz sądowy uznał, iż skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała skarżącej prawo do sądu. Na marginesie wskazać należy, że utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącej nie wyłącza możliwości złożenia przez nią kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy należycie uzasadnionego, gdzie winny zostać w sposób skrupulatny zaprezentowane możliwości płatnicze skarżącej oraz jej małżonka (lub ich brak), a twierdzenia w tym zakresie powinny być poparte odpowiednimi dokumentami źródłowymi. To samo dotyczy podnoszonej przez skarżącą w sprzeciwie okoliczności zgłoszenia przez nią wniosku o ogłoszenie upadłości. W rezultacie, Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12.07.2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.