III SA/Wr 327/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA – Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2012 r., na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi C. P. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia [...] r., sygn. akt [...], w przedmiocie zmiany wysokości renty strukturalnej postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej Sąd) oddalił skargę C. P. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości renty strukturalnej. Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł o wznowienie postępowania zakończonego wspomnianym wyrokiem z dnia [...] r., powołując się na art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a. Domagał się ponownego rozpatrzenia sprawy, gdyż bez jego wiedzy uprawomocnił się wyrok i nie podlega już zaskarżeniu. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] Sąd oddalił skargę skarżącego o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wspomnianym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Pismem z dnia [...] r. skarżący złożył kolejny wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia [...] r., powołując się na art. 270 p.p.s.a W uzasadnieniu wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż bez jego wiedzy uprawomocnił się wyrok i nie podlega już zaskarżeniu. Ponownie pytał, czy przysługuje mu prawo do odwołania lub ustnego wypowiedzenia i czy jest w ustawie prawo zamknięcia drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw i przywilejów. Wskazał, że zrujnowano mu życie, znosił obelgi, pisano na niego do prokuratury i na policję, wysyłano na niego komornika, obciążano kosztami. Poniósł duże straty, nie wiedział w jaki sposób się bronić w tej sprawie. Opisywano nieprawdę, żądając, aby tę sprawę udowodnił i uzasadnił. Sprawa została zakończona prawomocnym wyrokiem i nie dopuszczono do zaskarżenia orzeczenia. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] Sąd, na podstawie art. 285 w związku z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. odrzucił jako niedopuszczalną, wskazaną skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł kolejną skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. o sygn. akt [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym o sygn. akt [...] w sprawie z jego skargi o wznowienie postępowania (sygn. akt [...]) nie był powiadomiony przez pełnomocnika o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień [...] r. Z akt tego postępowania, a dokładnie z protokołu rozprawy, dowiedział się, że pełnomocnik nie stawiła się na posiedzenie Sądu, pomimo prawidłowego zawiadomienia. Dodał, że w [...] r., pełnomocnik zażądała podpisania i odebrania dokumentów oraz poinformowała go, że sprawa jest zakończona. Skarżący dowiedział się o rozprawie w sekretariacie Sądu dopiero w dniu [...] r. Pełnomocnik powinien złożyć rezygnację w Sądzie z prowadzenia sprawy i go o tym powiadomić na piśmie oraz wziąć odpowiedzialność za całą sprawę. Zwrócił się z zażaleniem do Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej we W. Odpowiedź otrzymał [...] r. z informacją, że może zwrócić się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wskazał, że wnosi o zmianę lub uchylenie wyroku z dnia [...] r., gdyż w postępowaniu administracyjnym została określona jedynie renta strukturalna, a przedmiotem sprawy jest renta lub emerytura średnia lub najwyższa. Wskazał, że zrujnowano mu życie, obciążono go wysokimi kosztami, pisano obelgi do prokuratury, nasyłano na niego komornika, sanepid i policję. Uważa, że tę sprawę udowodnił i uzasadnił, lecz przegrał z niewiedzy, zamknięto mu drogę sądową i ograniczono mu prawa. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej odrzucenie. Stwierdził, że nie zachodzi przesłanka do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na nienależytą reprezentację strony, bowiem nawet jeśli pełnomocnik strony skarżącej nie podejmował - w jej ocenie – czynności procesowych, a także nie informował skarżącego o terminach rozpraw, to taka okoliczność nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 270 p.p.s.a. dopuszcza możliwość wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem. Badanie merytorycznej zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego musi poprzedzać sprawdzenie jej wymogów formalnych. W pierwszej kolejności skarga o wznowienie postępowania sądowego podlega badaniu przez Sąd pod kątem dopuszczalności o dwojakim charakterze, a mianowicie dopuszczalności samej skargi i dopuszczalności wznowienia postępowania. Przy czym o dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego decyduje zachowanie ustawowego terminu oraz oparcie skargi na ustawowych podstawach wymienionych w przepisach ustawy regulującej postępowanie przed sądami administracyjnymi. Nadzwyczajny charakter środka prawnego, jakim jest skarga o wznowienie postępowania sprawia, że wznowienie postępowania sądowego, mogące prowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Warunkiem dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania jest oparcie jej na ustawowej przesłance wznowienia wymienionej w art. 271 - 273 p.p.s.a. oraz zachowanie terminu do jej wniesienia (art. 280 § 1 p.p.s.a). Niespełnienie choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność rozpoznania skargi, co w konsekwencji skutkuje jej odrzuceniem. Wskazać również należy, że skarga o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego podlega odrzuceniu nie tylko wtedy gdy powołana w niej podstawa wznowienia została sformułowana w sposób nie odpowiadający ustawie, ale także wówczas, gdy wskazane w niej okoliczności wprawdzie dadzą się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, to jednak w rzeczywistości podstawa ta nie występuje (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt III CSK 56/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1201/06, publ. Lex 401621, postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 czerwca 2004 r., sygn. akt OW 87/04, publ. Lex 15896, z dnia 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FSK 607/06, publ. Lex nr 341337, z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 257/11, publ. Lex nr 1071226; z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I FSK 1051/09). Zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Istotne jest przy tym, że powołując się na brak możliwości działania, wnoszący skargę o wznowienie postępowania nie tylko winien uprawdopodobnić ten zarzut, ale przede wszystkim wskazać konkretne przepisy prawa wskutek naruszenia, których strona została pozbawiona możności działania (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2637/11, publ. LEX nr 1104204). Przechodząc od ogólnych uwag na grunt badanej sprawy należy zauważyć, że po raz trzeci skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] oddalającym skargę skarżącego. Powyższe orzeczenie uzyskało walor prawomocności w dniu [...] r., a zatem została spełniona przesłanka z art. 270 p.p.s.a. Sąd dokonał szczegółowej analizy każdego z trzech wniosków o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wskazanym wyrokiem i stwierdził, że w dwóch pierwszych wnioskach skarżący wskazał takie same okoliczności uzasadniające jego żądanie. Natomiast w trzecim wniosku dodatkowo podniósł, że w innym postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. o sygn. akt [...] - w sprawie z jego skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt [...] - nie brał udziału i był nienależycie reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Zatem twierdzi, że powyższe okoliczności uzasadniają jego wniosek o ponowne wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt [...]. Rozpoznając po raz pierwszy sprawę ze skargi o wznowienie postępowania Sąd prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] skargę oddalił. Rozpoznając po raz drugi skargę Sąd prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] skargę odrzucił, jako niedopuszczalną na podstawie art. 285 p.p.s.a. Mając na uwadze to, że skarżący we wniosku z dnia [...] r. wskazał dodatkowe okoliczności, niebędące przedmiotem wcześniejszego badania we wcześniejszych sprawach o wznowienie postępowania, Sąd postanowił zakwalifikować wniosek skarżącego, jako wniosek o wznowienie postępowania, oparty na podstawie określonej w przepisie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. We wniosku o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, będącego przedmiotem niniejszej sprawy, skarżący podniósł, że w postępowaniu o sygn. akt [...], w sprawie z jego skargi o wznowienie postępowania o sygn. akt [...], nie był powiadomiony przez pełnomocnika o terminie rozprawy. Wskazał, że z akt sprawy, a dokładnie z protokołu rozprawy, dowiedział się, że pełnomocnik nie stawiła się na posiedzenie Sądu, pomimo prawidłowego zawiadomienia o terminie posiedzenia. Dodał, że dopiero w dniu [...] r. dowiedział się w sekretariacie Sądu o rozprawie. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że skoro skarżący wnosi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt [...] zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r., to powinien wykazać przesłanki uzasadniające jego skargę zaistniałe w tym właśnie postępowaniu. Natomiast skarżący we wniosku podnosi okoliczności dotyczące w innego postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o sygn. akt [...] zakończonej wyrokiem z dnia [...] r. oddalającym skargę skarżącego o wznowienie postępowania. W postępowaniu o sygn. akt [...] postanowieniem Referendarza sądowego z dnia [...] r. sygn. akt [...] zostało przyznane skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. Analiza akt postępowania o sygn. [...] w sprawie wznowienia postępowania, potwierdza, że w postępowaniu skarżący był reprezentowany przez adwokata wyznaczonego z urzędu. Pełnomocnik zawiadomienie o rozprawie, wyznaczonej na dzień [...] r., odebrał w dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Na posiedzenie Sądu nie stawił się, pomimo prawidłowego zawiadomienia. Zauważyć należy, że wszystkie doręczenia we wskazanym postępowaniu dokonywano na adres pełnomocnika, co potwierdzają zwrotne potwierdzenia odbioru, znajdujące się w aktach sprawy. Również w toku postępowania w sprawie o sygn. akt [...] skarżący nie był pozbawiony możności działania w rozumieniu przepisu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że skarżący składał w toku postępowania pisma procesowe m. In. z [...] r., [...] r., wniósł o przyznanie prawa pomocy, został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, na którą się nie stawił, złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, korzystał ze środków zaskarżenia. We wskazanym postępowaniu skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym prawo pomocy udzielone w postępowaniu rozpoznawczym rozciąga się także na postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego (zob. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, publ. Lex nr 668584). Możliwość jego utraty została wyraźnie wskazana w art. 249 i art. 251 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała (art. 251 p.p.s.a.), albo może być przez sąd cofnięte w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć (art. 249 p.p.s.a.). Skoro w postępowaniu nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w tych przepisach, to strona z przyznanego jej zwolnienia z kosztów sądowych lub pełnomocnika z urzędu korzysta na wszystkich etapach postępowania przed sądami administracyjnymi w ramach sprawy, w której prawo pomocy zostało jej przyznane, również w toku postępowania ze skargi o wznowienie postępowania sądowego. W związku z powyższym, zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonywać tym osobom. Ustanowienie pełnomocnika lub osoby upoważnionej do odbioru pism wyłącza stosowanie doręczeń bezpośrednich. Doręczenie dokonane pod adresem strony jest bezskuteczne wobec pełnomocnika, a więc nie wywiera skutku procesowego. Zatem, gdy strona ustanowiła pełnomocnika, brak jest podstaw prawnych do doręczania pism, w tym zawiadomień o rozprawie bezpośrednio stronie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2006 r. II SA/Wa 1907/05, publ. Lex nr 204721). Osoba reprezentowana przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy, co w zasadzie powinno służyć wzmocnieniu jej pozycji i realizacji praw w postępowaniu. Jednoczesny udział w rozprawie strony i ustanowionego pełnomocnika jest oczywiście możliwy, jednakże to pełnomocnik, a nie Sąd, powinien powiadomić skarżącego o terminie rozprawy. Jednak niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez jej pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 110/04, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Brak należytej reprezentacji w rozumieniu powołanego przepisu, nie dotyczy sytuacji, gdy za stronę działa prawidłowo ustanowiony pełnomocnik, nawet wówczas, gdy swoje obowiązki wykonuje on w sposób, który prowadzi do negatywnych dla reprezentowanego skutków. Okoliczność, że skarżący nie był powiadomiony o rozprawie, nie daje podstawy do przyjęcia, że był on pozbawiony możliwości działania w rozumieniu przywołanego przepisu, a to w sytuacji, gdy zgodnie z treścią art. 67 § 5 p.p.s.a. o terminie tej rozprawy był powiadomiony jego pełnomocnik. Innymi słowy niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez jej pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Nie może więc stanowić ustawowej podstawy wznowienia postępowania (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 50/10; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1160/04, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stwierdzić należy, że zgodnie z treścią art. 107 p.p.s.a. stawiennictwo na rozprawie przed sądem administracyjnym nie jest obowiązkowe. Nadto o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania - w innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia już wznowienia postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2866/05; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 412/05; uchwała SN z dnia 14 kwietnia 1980 r., sygn. akt III CZP 19/80, publ. OSNCP 1980/11/205; wyrok SN z dnia 21 czerwca 1961 r., sygn. akt III CR 953/60, publ. OSPiKA 1963/6/137). Zatem uznać można, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym zapewnienie możności działania stronie rozumieć należy przede wszystkim jako umożliwienie stronie dokonywania czynności procesowych poprzez m.in. prawidłowe zawiadamianie o rozprawach i umożliwienie stronie w nich uczestniczenia, a także umożliwienie składania pism procesowych. "Generalnie powiedzieć można, że jeśli strona nie została pozbawiona możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to nie sposób uznać, że była ona pozbawiona wskutek naruszenia przepisów prawa możności działania" (zob. postanowienie NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I FSK 1051/09, publ. Lex nr 740439). Wskazać należy, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie o sygn. akt [...] oraz w sprawie o sygn. akt [...] niewątpliwie nie zachodziła przesłanka braku należytej reprezentacji strony skarżącej, bowiem nieobecność pełnomocnika i skarżącego na rozprawie, a także niezadowolenia strony z działań pełnomocnika z urzędu, w żaden sposób nie można utożsamiać z przesłanką wznowienia postępowania o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Należy podnieść, że postępowanie wywołane skargą o wznowienie postępowania sądowego nie jest drogą prawną do sanowania uchybień, braków postępowania administracyjnego czy też zaniechań odwołania, skargi, czy skargi kasacyjnej. W każdym bądź razie skarga o wznowienie postępowania nie służy korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu sprawy we wcześniejszym postępowaniu. Sąd stwierdza, że niezadowolenie strony z działań pełnomocnika z urzędu nie może stanowić podstawy do zmiany postanowienia w kwestii jego ustanowienia przez Referendarza sądowego bądź Sąd. Nie czyni ono również zasadnym zarzutu pozbawienia strony możliwości obrony swych praw. Wyznaczenie adwokata z urzędu przez korporację prawniczą i podjęcie przez niego czynności procesowych np. udział i reprezentowanie skarżącego na rozprawie, stanowi wykonanie wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika ze skarżącym nie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. W przypadku wątpliwości strona niezadowolona z działań pełnomocnika może wystąpić do organu samorządu zawodowego z wnioskiem o dokonanie kontroli zasadności podejmowanych działań. Tenże organ będzie również właściwy do wyznaczenia innego pełnomocnika dla strony. Rola sądu administracyjnego sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że strona występująca z wnioskiem spełnia warunki do otrzymania prawa pomocy w postaci pełnomocnika z urzędu. Wskazanie natomiast konkretnego pełnomocnika oraz ewentualna ocena jego działań jest rolą samorządu zawodowego. W świetle powyższych okoliczności sprawy sformułowana przez skarżącego podstawa wznowienia nie odpowiada w rzeczywistości przesłance z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w toku postępowania w sprawie o sygn. akt [...] oraz w sprawie o sygn. akt [...] nie pozbawił skarżącego możności działania w rozumieniu wskazanego przepisu, to bezpośrednio niezwiązana z jego brzmieniem argumentacja skargi o wznowienie postępowania skutkuje uznaniem, bez konieczności merytorycznego badania jej zasadności, że nie może ona doprowadzić do skutecznego wznowienia postępowania w sprawie. W rezultacie niedopuszczalne jest wznowienie postępowania na podstawie powołanej przez skarżącego przesłanki z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., jeżeli już z uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania wynika, że skarżący nie wskazuje w istocie na wystąpienie tej przesłanki w sprawie. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że skoro z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa wznowienia postępowania nie zachodzi, taka skarga jako nieoparta na ustawowej postawie wznowienia podlega odrzuceniu w myśl art. 280 § 1 p.p.s.a