IV SA/Wr 294/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski . Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 września 2012 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Decyzją ostateczną z dnia [...] 2012 r. nr [...] Wojewoda D., po rozpoznaniu odwołania K. L. od decyzji Wójta Gminy S. K. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w sprawie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej: ustawa, zakwestionowaną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda podał, że na wniosek małżonków H. i W. L., Wójt Gminy S. K. wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania ich córki K. L. z miejsca pobytu stałego w W. nr [...]. Wnioskodawcy oświadczyli, że córka w dniu 27 sierpnia 2011 r. wyszła z domu i nie wróciła. Przed opuszczeniem lokalu pokłóciła się ze swoim przyjacielem, z którym od kilku lat była w związku. W dniu 30 sierpnia 2011 r. przyszła do domu z policją i zabrała swoje rzeczy. Do dnia dzisiejszego nie powróciła do lokalu. W dniu 23 listopada 2011 r. W. L. zeznał do protokołu, że córka wyprowadziła się z lokalu w sierpniu 2011 r. i zabrała wszystkie swoje rzeczy osobiste i codziennego użytku. Nie utrzymuje z nią kontaktu i nie zna jej miejsca pobytu. Lokal opuściła dobrowolnie i nie dokonała wymeldowania. Także H.L. podtrzymała swoje żądanie i potwierdziła zeznania męża. Przesłuchana w charakterze świadka D. Sz. zeznała do protokołu, że strona nie mieszka w W. Z domu wyprowadziła się w sierpniu 2011 r. zabierając ze sobą rzeczy. Wiedzę o tym posiada stąd, ponieważ była obecna w domu państwa L., kiedy ich córka pakowała swoje rzeczy. Podała, że wyprowadziła się dobrowolnie i nie kontaktuje się z rodziną. Również przeprowadzona przez funkcjonariuszy Komisariatu Policji w J.G. kontrola meldunkowa wykazała, że strona nie zamieszkuje w lokalu od kilku miesięcy. Informację tę uzyskano w wyniku rozpytania mieszkańców budynku oraz członków jej rodziny. Potwierdzono, że podczas wyprowadzki zabrała wszystkie swoje rzeczy. Zawiadomiona o wszczęciu postępowania K. L. wyjaśniła na piśmie, że w domu nie mieszka od września 2011 r., ale we wskazanym miesiącu była w lokalu z "dzielnicowym" po swoje rzeczy. Zdecydowała się na ten krok, ponieważ miała dość poniewierania, bicia i wyzywania. Jest osobą chorą i nie może pozwolić sobie na takie nerwy. Chce ułożyć sobie życie. Dodała, że w domu często miały miejsce awantury, bo ojciec nadużywa alkoholu. Dbała o dom, gotowała, prała i spłacała długi, a teraz ma zostać osobą bezdomną. Oświadczyła, że jeżeli rodzice chcą ją wymeldować, to winni ją wcześniej spłacić. Wówczas wymelduje się sama. W kolejnym piśmie podała, że wyjaśniła już, dlaczego nie mieszka w domu. Dołączyła zaświadczenie lekarskie o swoim stanie zdrowia. Po raz kolejny podkreśliła, że jest pełnoprawnym członkiem rodziny i wymelduje się sama, kiedy zostanie spłacona przez rodziców. W tej sytuacji organ pierwszej instancji orzekł o wymeldowaniu strony z miejsca pobytu stałego, gdyż uznał, że opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie kwestionując jej zasadność. Podniosła, że jej sytuacja jest bardzo ciężka, gdyż jest osobą chorą. Wskazała, że mieszkania nie opuściła dobrowolnie lecz została z niego wyrzucona i pobita. Rzeczy odbiera od rodziców sukcesywnie przez koleżankę. Oświadczyła, że nie podjęła żadnych działań prawnych w celu powrotu do lokalu, gdyż rodzina się jej wyrzekła. Złożyła do Gminy wniosek o przydział lokalu socjalnego, ale do tej pory nie uzyskała konkretnej odpowiedzi. Dodała, że nie ma gdzie mieszkać, ale nie wróci do domu bo się boi. Jak dalej podał organ odwoławczy, stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Definicję pojęcia "pobytu stałego" zawiera art. 6 ust. 1 ustawy, który stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym stale realizuje ona swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu, od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. (wyrok WSA z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05). Przy ustalaniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dlatego dla oceny istotne znaczenie ma ustalenie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności tych należy między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w innym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Z analizy materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że odwołująca się nie zamieszkuje w spornym lokalu od kilku miesięcy. Fakt ten został potwierdzony przez świadka, a także kontrolę meldunkową przeprowadzoną przez funkcjonariuszy Komisariatu Policji w J. G., z której wynika, że nikt nie zmuszał strony do opuszczenia lokalu i nikt jej nie przeszkadzał podczas zabierania rzeczy. Okoliczności tej nie kwestionuje także strona. Dobrowolność i trwałość opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez odwołującą się potwierdzają jej oświadczenia zawarte w pismach kierowanych do organu. W piśmie z dnia 23 stycznia 2012 r. podała, "w domu nie mieszkam od września 2011 r., a że przy okazji chcę ułożyć swoje życie prywatne, to jest tylko i wyłącznie moja prywatna sprawa i niech rodzina się nad tym nie zastanawia jestem pełnoprawnym członkiem tej rodziny, jeżeli chcą mnie wymeldować H. W. L. to proszę mnie spłacić - a ja wymelduję się sama". Zdaniem organu odwoławczego takie oświadczenia bezspornie potwierdzają zamiar strony. Organ odwoławczy stwierdził również, że przepisy ustawy wskazują na typowo rejestracyjny charakter ewidencji ludności. Zameldowanie lub wymeldowanie jest czynnością materialno-techniczną polegającą na rejestracji stanu faktycznego. Ewidencja ludności gromadzi dane o miejscu faktycznego zamieszkiwania i pobytu osób, nie rozstrzyga spraw życiowych i bytowych, dlatego kwestie te nie są przedmiotem rozważań organu odwoławczego. Celem postępowania o wymeldowanie jest jedynie doprowadzenie do zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności, a w konsekwencji usunięcie tzw. fikcji meldunkowej. Odnosząc się do kwestii niepodjęcia przez stronę środków prawnych w celu uzyskania możliwości powrotu do lokalu wyjaśnić należy, iż w orzecznictwie sądowym wypracowane zostało stanowisko, zgodnie z którym o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, dającym podstawę do wymeldowania, można mówić także wówczas, gdy dana osoba, która opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (tj. wbrew własnej woli), nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/05, LEX nr 201427; z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1069/05, LEX nr 360269), a także kiedy opuszczenie lokalu jest konsekwencją wykonania wyroku orzekającego eksmisję (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2006 r., sygn. akt II OSK 65/05, LEX nr 188693), bądź też samego wyroku orzekającego eksmisję (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1895/07 - niepubl.). Podkreślić należy, iż zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu. Oba te elementy muszą występować łącznie. Zatem, jak wyżej wskazano, przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W sprawie bezsprzecznie dowiedziono, że odwołująca się od sierpnia lub września 2011 r. nie zamieszkiwała i nie koncentrowała swoich interesów życiowych w lokalu położonym w W. nr [...]. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących konfliktu z rodzicami i spłaty strony przez nich Wojewoda wyjaśnił, że kwestie te nie rzutują na wydane rozstrzygnięcie. Przepisy meldunkowe abstrahują od oceny motywacji podjętych kroków, kładąc nacisk na trwałość podjętego postanowienia i dobrowolność opuszczenia lokalu. Ewentualne problemy występujące w pożyciu rodzinnym i ich skutki poddawane są ocenie innych norm prawnych niż meldunkowe. Art. 15 ust. 2 ustawy nie uzależnia wymeldowania z lokalu od wcześniejszego nabycia przez osobę praw do innego lokalu mieszkalnego, w którym osoba ta mogłaby zameldować się na pobyt stały. Wymeldowanie z lokalu uwarunkowane jest tylko i wyłącznie spełnieniem przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego. Organ odwoławczy podkreślił, że zameldowanie ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu (art. 9 ust. 2a ustawy). Nie może być traktowane jako źródło powstawania jakichkolwiek praw majątkowych. Przepisy meldunkowe mają charakter rejestrujący, ich głównym celem jest to, żeby zapis istniejący w ewidencji ludności był zgodny z faktycznym miejscem pobytu osób. Przepis art. 15 ust. 1 ustawy stanowi, iż osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Zgodnie z przepisami ustawy wykonanie obowiązku meldunkowego polega na zameldowaniu lub wymeldowaniu się - stosownie do zmiany miejsca pobytu stałego lub czasowego. Dokonanie czynności meldunkowej bez oświadczenia woli (zgłoszenia) osoby, na której ciąży ten obowiązek, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych w powołanej wyżej ustawie. Możliwość taką przewiduje właśnie art. 15 ust. 2 ustawy. Wobec powyższego, skoro strona nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od kilku miesięcy i nie wykazała w stosownym postępowaniu, iż faktycznie opuściła lokal w następstwie bezprawnych działań i zachowań rodziców, organ orzekający uznał, że z własnej woli podjęła decyzję o zmianie miejsca zamieszkania. Z kolei, ponieważ odwołująca się opuściła sporny lokal bez wymeldowania, to utrzymywanie w rejestrach ewidencji ludności zapisu o jej stałym zameldowaniu pod tym adresem prowadziłoby do niedopuszczalnej fikcji meldunkowej. Na powyższą decyzję K.L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze podniosła, że miejsce pobytu stałego opuściła z uwagi na bardzo trudną sytuację rodzinną, którą szczegółowo przedstawiła. Organom orzekającym zarzuciła niewystarczające zbadanie sprawy, nieuwzględnienie jej sytuacji rodzinnej i "zasłanianie się" jedynie przepisami prawa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z jego brzmienia wynika, że jedyną przesłanką decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). Koniecznym jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Niezbędnym w tej kwestii jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia lokalu, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu. Biorąc pod uwagę powyższe, rozpoznanie sprawy wymeldowania skarżącej wymagało ustalenia przez organy administracyjne obu instancji, czy opuściła ona miejsce dotychczasowego pobytu i czy opuszczenie to miało, w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy, charakter trwały i dobrowolny. Przy czym wskazać należy, iż powyższe ustalenia należy poczynić zgodnie z przepisami prawa procesowego, w tym przede wszystkim zgodnie z wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w świetle której organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy. W tym też celu, zgodnie z wymogami określonymi w treści art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a w myśl art. 107 § 1 i 3 k.p.a., decyzja organu powinna zawierać powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Odnosząc wskazane reguły procesowe do rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organy meldunkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy, który następnie oceniony został w granicach prawem przewidzianej swobody, co w efekcie doprowadziło do prawidłowych ustaleń stanu faktycznego przedstawionego w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji. Na podstawie właściwie dokonanych ustaleń uznać należało spełnienie wymaganej prawem przesłanki do wymeldowania skarżącej z miejsca stałego zameldowania. W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne wykazało, że istotnie skarżąca opuściła sporny lokal przenosząc się w inne miejsce. Najistotniejszym w sprawie jest, że skarżąca sama potwierdziła, iż z lokalu wyprowadziła się we wrześniu 2011 r. z uwagi na konflikty pomiędzy nią, a jej rodzicami, nie pozostawiając tym samym żadnych wątpliwości co do dobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca stałego pobytu. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia skarżącej, z których bezsprzecznie wynika, że konflikty rodzinne spowodowały jej przeprowadzkę i że nie dopełnia obowiązku wymeldowania się z lokalu tylko z uwagi na rozliczenia finansowe, których pragnie dokonać z rodzicami. Niezależnie od tego organy meldunkowe, zgromadziły także inny materiał dowodowy, potwierdzający tę okoliczność. Z zeznania świadka – D. Sz., która była obecna podczas wyprowadzki skarżącej z domu wynika, że zabrała ona swoje rzeczy i dobrowolnie opuściła mieszkanie, co więcej, nikt jej w tym nie przeszkadzał. Kontrola meldunkowa przeprowadzona przez funkcjonariuszy Komisariatu Policji w J.G., również potwierdziła powyższy stan rzeczy. Podkreślenia wymaga, że całość materiału zgromadzonego w sprawie przemawia za faktem dobrowolnego opuszczenia przez skarżącą miejsca jej stałego zameldowania. Tym bardziej, że skarżąca nie korzystała z żadnych środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W odwołaniu oświadczyła zaś, że do domu nie wróci z uwagi na strach, jaki odczuwa przed ojcem. Zdaniem Sądu, organy meldunkowe dokonując ustaleń odnoszących się do charakteru opuszczenia przez skarżącą miejsca zameldowania i jej woli w tym zakresie nie uchybiły wymaganiom procedury dowodowej omówionym w uzasadnieniu wyroku. Z podanych wyżej względów skarga, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), podlegała oddaleniu o czym orzeczono w sentencji wyroku.