IV SAB/Wr 215/13

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. R. na bezczynność Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] w sprawie przyznania zasiłku z pomocy społecznej postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem Sądu z dnia 18 lutego 2014 r. oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Postanowieniem Sądu z dnia 30 kwietnia 2014 r. odmówiono zawieszenia postępowania. Na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. skarżący złożył wniosek o ustanowienie adwokata i odroczenie rozprawy. Po rozpoznaniu tego wniosku postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2014 r. umorzono postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że okoliczności dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania mu prawa pomocy nie uległy zmianie. Postanowieniem Sądu z dnia 26 stycznia 2015 r. oddalono wniosek o wyłącznie sędziów WSA we Wrocławiu i odrzucono wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Opolu oraz sędziów NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2015 r. umorzył postępowanie w części dotyczącej złożonego tego samego dnia na rozprawie, wniosku o udzielenie pomocy prawnej (pkt I sentencji) i oddalił skargę (pkt II sentencji). W uzasadnieniu powyższego orzeczenia odnośnie pkt I sentencji stwierdzono, że wnioski takie skarżący składał już dwukrotnie, a w dniu 15 kwietnia 2015 r. nie wskazał na nowe okoliczności i w tej sytuacji stanowisko Sądu pozostaje niezmienne. Dodatkowo Sąd zauważył, że wniosek skarżącego jest tylko z pozoru wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a w istocie zmierza do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Okoliczności towarzyszące wnoszonym przez skarżącego licznym skargom do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na różnego rodzaju akty i czynności lub na bezczynność względnie przewlekle prowadzenie postępowania dowodzą, że wykorzystuje on instytucję prawa pomocy niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony swoich praw, lecz wyłącznie w celu odroczenia rozprawy a następnie formułowania zarzutu o przewlekłości tego postępowania. W ocenie Sądu na taką cenę składa się nie tylko brak uzasadnienia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także znane Sądowi z urzędu okoliczności, tj. że niemal każdorazowo, po wyznaczeniu rozpraw, skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. Sąd stwierdził, że skarżący w latach 2009 - 2014 wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu kilkaset skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone. W tym samym okresie skarżący złożył również około kilkaset wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono na podstawie art. 247 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W wielu sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Analiza akt spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i rozpoznanych, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik dowodzi także tego, że w większości tych spraw składał on opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Sąd wskazał także, że wprawdzie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu sąd ocenia przede wszystkim sytuację materialną skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania, jednakże dostęp do prawa pomocy w tej postaci oraz związane z tym wydatki budżetowe wymagają oceny pod kątem sposobu realizacji tego prawa przez skarżącego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości to, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który czyni z niego nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. Analiza charakteru zaskarżanych rozstrzygnięć lub bezczynności i przewlekłości postępowania pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia od pkt I sentencji wyroku dnia 15 kwietnia 2015 r., postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt I OZ 1150/15, oddalił wniesione zażalenie. W uzasadnieniu tego postanowienie NSA stwierdził zaś, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji (a wcześniej referendarz sądowy) zasadnie ocenił żądanie przyznania prawa pomocy skarżącemu jako nadużycie tego uprawnienia, bowiem prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Tak należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. W uzasadnieniu tym wskazano, że Sąd I instancji na poparcie swojego stanowiska dokonal analizy liczby spraw wszczętych skargami i wnioskami skarżącego oraz charakteru rozstrzygnięć wydanych przez Sąd. Z przeprowadzonej analizy wynika m. in. że w okresie od 2009 r. do 2014 r. skarżący wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu kilkaset skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. W tym samym okresie skarżący złożył również około kilkaset wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono na podstawie art. 247 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W wielu sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Analiza akt spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i rozpoznanych, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik dowodzi także tego, że w większości tych spraw składał on opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena, że działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę, jest prawidłowa i skutkować winna odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji trafnie wyważył indywidualne prawo skarżącego do sądu i prawo do sądu ujmowane generalnie, którego elementem jest także prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wobec ograniczenia środków publicznych, przyznanie skarżącemu prawa pomocy oznaczałoby wydłużenie postępowania w pozostałych sprawach sądowoadministracyjnych, które są wszczynane dla samego faktu zainicjowania sprawy, a zatem godzić mogłoby w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (post. NSA z: 18 marca 2014 r., I OZ 175/14; 18 grudnia 2014 r., I OZ 1163/14; 19 grudnia 2014 r., I OZ 1179/14). Dnia 20 października 2015 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. W przedmiocie zaskarżenia (rubryka nr 3) wskazał bezczynność MOPS we Wrocławiu dotyczącą rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozyskaniu zatrudnienia. W jego uzasadnieniu skarżący podał, że domaga się ustanowienia adwokata ze względu na trudną sytuację materialną i bytową, brak pracy i dochodów i pomocy z MOPS i ze strony innych osób. Jest osobą bezrobotną, zmuszoną głodować. Ostatni dochód jaki otrzymał to stypendium szkoleniowe z PUP w kwocie [...] zł Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę. Posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych. Dodał, że domaga się ustanowienia adwokata, gdyż MOPS do tej pory nie rozpoznał w całości jego wniosku o przyznanie pomocy w uzyskaniu zatrudnienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny jest stronniczy. Ponadto w piśmie z dnia 20 października 2015 r. złożonym wraz z tym wnioskiem skarżący podał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w całości i o odroczenie rozpoznania sprawy do czasu ustanowienia adwokata. Wniosek ten popiera nowymi okolicznościami obejmującymi nową procedurę jaką stosuje sąd rozpoznając sprawę w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym oraz oczywistą stronniczością sędziów wynikającą z postanowień NSA z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 852/15, i z dnia 18 października 2015 r. o sygn. akt I OZ 1145/15 i I OZ 1147/15, polegającą na szykanowaniu i znieważaniu jego osoby. Dodać trzeba, iż dnia 15 kwietnia 2015 r., po rozprawie, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. W przedmiocie zaskarżenia (rubryka nr 3) wskazał powyższy wyrok Sądu z dnia 15 kwietnia 2015 r. oddalający jego skargę. W jego uzasadnieniu opisał wyżej już przedstawioną sytuację materialną i dodał, że domaga się ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej lub ewentualnie skargi o wznowienie postępowania. Sąd odmówił mu odroczenia rozpoznania sprawy do czasu uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega więc kolejny wniosek skarżącego z złożony na urzędowym formularzu z dnia 20 października 2015 r. wraz z wnioskiem złożony po rozprawie w dniu 15 kwietnia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W myśl art. 244 § 1 p.p.s.a. ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący w rozpoznawanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym w celu zaskarżenia bezczynności MOPS w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy w pozyskaniu zatrudnienia powołał jako nowe okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy nową procedurę jaką stosuje sąd rozpoznając sprawę w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym oraz oczywistą stronniczością sędziów wynikającą z postanowień NSA z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 852/15, i z dnia 18 października 2015 r. o sygn. akt I OZ 1145/15 i I OZ 1147/15, polegającą na szykanowaniu i znieważaniu jego osoby. Dodał także, że domaga się ustanowienia adwokata, gdyż MOPS do tej pory nie załatwił jego wniosku o przyznanie pomocy w pozyskaniu zatrudnienia. Wniosek ten uzasadnił również swoją sytuacją materialną, z której wynika, że jest osobą bezrobotną, nie osiągającą dochodów i nie posiadającą majątku, posiadającą zaległości z tytułu czynszu i energii elektrycznej. Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące stronniczości sędziów przejawiającej się w uchyleniu przez NSA np. postanowień tutejszego Sądu umarzających postępowanie wszczęte wnioskiem o ustanowienie adwokata w sytuacji, gdy WSA w ocenie NSA powinien był merytorycznie rozpoznać ten wniosek (np. post. NSA z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 852/15), nie stanowią przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Nowymi okolicznościami uzasadniającymi przyznanie prawa pomocy nie są także twierdzenia skarżącego wyrażone w piśmie z dnia 20 października 2015 r. obejmujące nową procedurę jaką stosuje Sąd rozpoznając sprawę w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, która zresztą nie miała zastosowania w niniejszej sprawie, skoro skarga została rozpoznana na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2015 r. Procedura ta dotyczy doręczenia odpisu sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym i została uregulowana w art. 140 § 3 p.p.s.a. z którego wynika, że sąd doręczając odpis tej sentencji poucza stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, a ponadto zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu sentencji wyroku. Powołane przez skarżącego nowe okoliczności nie zmieniają więc wcześniejszej oceny, że skarżący w dalszym ciągu nadużywa w niniejszej sprawie prawa do sądu poprzez przyznanie mu prawa pomocy. Ponadto w tej sprawie NSA rozpoznając zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu z dnia 15 kwietnia 2015 r. umarzające postępowanie sądowoadministracyjne z wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt I OZ 1150/15 oddalił to zażalenie. Również liczba wniesionych skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe świadczy o tym, że skarżący nadużywa prawa do sądu. Liczba ta stale wzrasta, gdyż w marcu 2015 r. suma zarejestrowanych skarg i wniosków skarżącego przekroczyła liczbę 500 spraw, a kwietniu 2015 r. wyniosła około 603 spraw, natomiast w październiku 2015 r. liczba ta wyniosła 632 sprawy. W dalszym ciągu zatem przy ocenie zasadności niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne są twierdzenia, wyrażone w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2014 r. i w postanowieniu Sądu z dnia 15 kwietnia 2015 r. i z dnia 18 lutego 2014 r., że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Ponadto w dalszym ciągu niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy zmierzając w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Taki wniosek został złożony również w niniejszej sprawie na formularzu z dnia 3 lutego 2015 r , złożony przed rozprawą wyznaczoną na dzień 5 lutego 2015 r., a także na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. wraz z wnioskiem o jej odroczenie, jak również na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2015 r. wraz z wnioskiem o jej odroczenie. Wniosek o odroczenie rozprawy do czasu ustanowienia adwokata skarżący zawarł także w piśmie z dnia 20 listopada 2015 r. złożonym wraz z obecnie rozpoznawanym wnioskiem pomimo, że niniejsza sprawa została prawomocnie zakończona wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2015 r. oddalającym skargę. Oceny zaś, że skarżący nadużywa prawa do przyznania prawa pomocy nie niweczy fakt, iż został złożony także w celu zaskarżenia postanowienia Sądu z dnia 15 kwietnia 2015 r. odrzucającego skargę, a więc orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. O ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ. 61/15 ). Podkreślenia ponownie wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. Podobna sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdyż skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy także w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie. Aktualne jest również twierdzenie zawarte w postanowieniu Sądu dnia 15 kwietnia 2015 r. i w postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2014 r. że w większości rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. Skarżący złożył również około kilkaset wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono na podstawie art. 247 p.p.s.a z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi lub odmówiono prawa pomocy ze względu na nadużycie prawa do sądu. Analiza akt spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i rozpoznanych, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik dowodzi także tego, że w większości tych spraw składał on opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Skarżący zatem nadal nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Na tą ocenę składa się całokształt działań skarżącego w szeregu spraw zawisłych przed tutejszym Sądem. Ustalenie, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego nie uzasadniają zatem przyznania mu prawa pomocy skoro skarżący, jak to już wyżej wykazano, nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Okoliczności te ponadto były przedmiotem oceny w postanowieniu Sądu z dnia 18 lutego 2014 r. oddalającym wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe uprawniało do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie również na obecnym etapie postępowania stanowi nadużycie tego prawa i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I sentencji). Odnośnie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 239 pkt 1 lit "a" p.p.s.a nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżący jest zatem zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Z tych względów należało na podstawie art. 249a umorzyć jako zbędne postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II sentencji). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 249a w związku z art. 245 § 3 i art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 3 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.