1 CR 109/56

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 1957 r. sprawy z powództwa Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych Nr 2 w Warszawie przeciwko Józefie P. o 10.271 zł 48 gr po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla miasta stołecznego Warszawy z dnia 23 sierpnia 1955 r., uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i sprawę co do kwoty 7.627 zł 95 gr Sądowi Wojewódzkiemu dla miasta stołecznego Warszawy do ponownego rozpoznania przekazał, w pozostałej zaś części, tj. co do sumy 1.667 zł 28 gr pozew odrzucił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla miasta stołecznego Warszawy wyrokiem z dnia 23 sierpnia 1955 r. zasądził od pozwanej Józefy P. na rzecz Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych Nr 2 w Warszawie 9.295 zł 23 gr tytułem reszty komornego oraz zaległego podatku lokalowego i miejskiego za lokal Nr 6 w domu przy ulicy Al. Jerozolimskich za czas od 1 sierpnia 1952 r. do 31 sierpnia 1953 r.Sąd ustalił, że pozwana była najemcą powyższego lokalu, że do 31 sierpnia 1953 r. płaciła czynsz w wysokości po 9 zł 50 gr miesięcznie określonej na podstawie art. 3 dekretu o najmie lokali, oraz że lokal ten podnajęła Ambasadzie pobierając od niej za sporny okres po 450 złotych miesięcznie.Na podstawie takich ustaleń Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że pozwana, która nie korzystała osobiście z lokalu, lecz podnajęła go Ambasadzie, utraciła prawo do obniżonego czynszu, przewidzianego art. 3 dekretu o najmie lokali i że w związku z tym strona powodowa zasadnie określiła wysokość czynszu "stosownie do charakteru, w jakim lokal był użytkowany w spornym okresie" na 581 zł 70 gr miesięcznie za czas od 1 sierpnia 1952 r. do 28 lutego 1953 r. i na 680 zł 60 gr miesięcznie za dalszy okres do 31 sierpnia 1953 r.Nie uwzględnił natomiast Sąd Wojewódzki obrony pozwanej opartej na twierdzeniu, że w myśl art. 7 dekretu o najmie lokalu, do płacenia czynszu obowiązana jest bezpośrednio Ambasada. Uznał bowiem, że Ambasada nie była podnajemcą w rozumieniu art. 5 pkt 2 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami, że pozwana nie tylko nie zawiadomiła strony powodowej o podnajęciu lokalu, lecz przez cały sporny okres płaciła czynsz i w ten sposób występowała jako najemca, a nadto podkreślił, że Ambasada, która zgodnie z zawartą umową płaciła czynsz pozwanej, nie ma obowiązku uiszczania czynszu stronie powodowej.Wyrok powyższy zaskarżył pełnomocnik pozwanej rewizją, opartą na zarzutach: naruszenia art. 7 dekretu o najmie lokali oraz uchybienia przepisom art. 242 § 1 i art. 334 (obecnie art. 336) § 2 k.p.c.Pełnomocnik strony powodowej w złożonej odpowiedzi na rewizję wnosił o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanej Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest trafny pogląd, że przepis art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 28 lipca 1948 r. o najmie lokali (Dz. U. z 1953 r. Nr 35, poz. 152) stosuje się do każdej osoby, która zawarła z najemcą umowę o korzystanie z lokalu, niezależnie od tego, czy zachowane zostały warunki, od których dekret z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami uzależnia dopuszczalność objęcia lokalu w miejscowościach, w których wprowadzono taką gospodarkę.Art. 5 ostatnio wymienionego dekretu zezwala na objęcie lokalu w zasadzie tylko na podstawie przydziału właściwego organu kwaterunkowego, do skuteczności zaś podnajmu lokali użytkowych wymaga jego potwierdzenia przez taki organ. Nie do przyjęcia zatem jest tego rodzaju wykładnia art. 7 ust. 1 dekretu o najmie lokali, która zmuszałaby wynajmującego do traktowania jako kontrahenta, obowiązanego do bezpośredniego płacenia czynszu, osoby wprowadzonej do lokalu przez najemcę samowolnie bez zachowania przepisów o publicznej gospodarce lokalami, a zarazem prowadziłaby do zwolnienia najemcy od obowiązku płacenia czynszu.Natomiast jako przesłankę właściwej wykładni art. 7 ust. 1 dekretu o najmie lokali należy przyjąć założenie, że norma ta o charakterze wyjątkowym wówczas tylko wyłącza stosowanie do podnajmu zasad kodeksu zobowiązań, gdy na tle przepisów o publicznej gospodarce lokalami w związku z objęciem części lokalu przez inne osoby powstaje sytuacja, w której dotychczasowy najemca formalnie tylko zachowuje w stosunku do tej części prawa lokatora i ma bardzo ograniczony zakres uprawnień wobec podnajemcy. Tylko bowiem dla podobnych sytuacji zachodziła potrzeba odrębnego unormowania kwestii płacenia czynszu przez podnajemcę i obciążenia podnajemcy tym obowiązkiem bezpośrednio w stosunku do wynajmującego.Nie można także uznać za słuszny dalszego zarzutu rewizji opartego na przepisach zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 17 marca 1953 r. w sprawie warunków zajmowania budynków i lokali przez przedstawicielstwa dyplomatyczne (M. P. 1953 r. Nr A-37 poz. 467).Wbrew bowiem stanowisku skarżącego § 1 tego zarządzenia wyraźnie wskazuje, że wyłączenie pomieszczeń zajmowanych przez przedstawicielstwa dyplomatyczne spod przepisów dekretu o publicznej gospodarce lokalami, dotyczy jedynie lokali, które zostały "przydzielone w trybie i na warunkach określonych w zarządzeniu", następuje więc dopiero od daty takiego przydziału, który, jak wynika z własnych twierdzeń strony powodowej, miał miejsce w końcu sierpnia 1953 r.Poza granicami podstaw rewizji (art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c.) rozważenia wymaga kwestia, czy Sąd Wojewódzki zasądzając od pozwanej należność z tytułu komornego nie naruszył przepisów dekretu z dnia 28 lipca 1948 r. o najmie lokali.Zaskarżony wyrok ogranicza się w tym przedmiocie do zaaprobowania poglądu strony powodowej, że pozwana wskutek podnajęcia lokali Ambasadzie utraciła prawo do korzystania z obniżki czynszu przewidzianej w art. 3 ust. 2 dekretu i że czynsz ten został "zasadnie podwyższony stosownie do charakteru, w jakim lokal był użytkowany w spornym okresie".Stanowisko takie jest w zasadzie usprawiedliwione.Okoliczność, że pozwana nie użytkowała osobiście lokalu, lecz ustąpiła go Ambasadzie, nie może pozostać bez wpływu na wysokość należnego od pozwanej czynszu.Z treści art. 5 i 6 dekretu o najmie lokali wynika, że w przypadkach, gdy w wynajmowanym lokalu wraz z najemcą należącym do jednej z kategorii przewidzianych art. 3 dekretu mieszkają osoby, które nie są uprawnione do obniżki czynszu, stawki komornego za całość lokalu ulegają podwyższeniu do wysokości, jaka obowiązywałaby taką osobę, gdyby była najemcą.Tę samą zasadę należy stosować a fortiori do sytuacji, w której osoba nie uprawniona do opłacenia czynszu w wysokości określonej art. 3 ust. 2 dekretu zajmuje całość lokalu, a najemca należący do kategorii w artykule tym wymienionych z lokalu w ogóle nie korzysta Ponieważ zaś jest poza sporem, że Ambasada, jako najemca, nie byłaby uprawniona do korzystania z art. 3 ust. 2 dekretu o najmie lokali, zastosowanie w drodze analogii powołanych wyżej przepisów, a zwłaszcza normy zawartej w zdaniu drugim art. 5 ust. 3 dekretu prowadzi do wniosku, że w ustalonych w sprawie okolicznościach pozwana ma obowiązek płacenia czynszu w takiej wysokości, jaka obowiązywałaby Ambasadę.W danym przypadku jednak istotne znaczenie dla oceny zasadności roszczeń strony powodowej o zapłatę różnicy komornego przypisać należy powołanemu poprzednio zarządzeniu Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 17 marca 1953 r.Zgodnie z przepisami tego zarządzenia, po wydaniu przedstawicielstwom dyplomatycznym przydziału na zajmowane przez nie poprzednio budynki i lokale uznaje się uiszczenia dokonane wcześniej do rąk poprzednich kontrahentów, nawet wówczas, gdy zapłata nastąpiła z góry na określony okres najmu (§ 8 ust. 1). Z takiego unormowania wynika, że tym bardziej nie może być mowy o dochodzeniu od przedstawicielstwa dyplomatycznego czynszu za okres ubiegły względnie o domaganiu się jakichkolwiek dopłat z tego tytułu.Skoro zatem odpowiedzialność pozwanej z tytułu komornego za sporny okres powinna ograniczać się do kwoty, jaką Ambasada obowiązana byłaby zapłacić, gdyby była najemcą, a z mocy powołanego wyżej zarządzenia Ambasada nie ma obowiązku dokonywania jakichkolwiek wpłat uzupełniających za okres poprzedzający przydział, przeto i odpowiedzialność pozwanej nie może przekraczać kwot otrzymanych przez nią od Ambasady jako wynagrodzenie za korzystanie z lokalu w spornym okresie.W związku z tym nie może odnieść skutku ostatni zarzut rewizji, który dotyczy uchybienia art. 242 § 1 k.p.c., mającego polegać na pominięciu przez Sąd Wojewódzki treści pisma Ambasady z dnia 12 listopada 1953 r. Jak to bowiem wynika z poprzednich rozważań, kwestia sposobu korzystania z lokalu (na cele mieszkalne lub użytkowe) pozbawiona jest wpływu na wynik sprawy i wskutek tego powyższy zarzut nie może stanowić usprawiedliwionej podstawy rewizyjnej.Nieuwzględnienie przez Sąd Wojewódzki powołanego wyżej zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej, przy równoczesnej niekompletności ustaleń co do warunków umowy, jaka wiązała pozwaną z Ambasadą, czynią koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku w części zasądzającej różnicę komornego (7.627 zł 95 gr) oraz orzekającej o kosztach procesu i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w myśl przytoczonych wyżej wskazań.Na podstawie art. 380 § 1 pkt 1 w związku z art. 371 § 2 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy z urzędu wziął pod rozwagę, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w części zasądzającej kwotę 1.667 zł 28 gr z tytułu podatków lokalowego i miejskiego dotknięty jest nieważnością.Rozporządzenie Ministra Finansów z 11 stycznia 1951 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów dekretu o postępowaniu podatkowym (Dz. U. z 1951 r. Nr 5, poz. 43), zlecając użytkownikom nieruchomości pobór w drodze inkasa podatku od lokali w paragrafie 4 wyraźnie zastrzegło, że taki system ścigania należności wyłączony jest, gdy chodzi "o pobór zaległości tego podatku w drodze egzekucji administracyjnej (§ 40 ust. 2)". Sytuacja nie uległa w tym zakresie zasadniczej zmianie również pod rządem dekretu z dnia 20 maja 1955 r. o podatkach i opłatach terenowych (Dz. U. z 1955 r. Nr 21, poz. 136), który ponadto w art. 49 ust. 2 zastrzega, że postanowienia poprzednio obowiązujących przepisów stosuje się nadal do podatków i opłat przypadających za lata podatkowe do 1954 r. włącznie, a więc także do tych należności podatkowych, których strona powodowa dochodzi od pozwanej.W stosunku do należności podatkowych ma zastosowanie przepis art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 28 stycznia 1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (Dz. U. z 1947 r. Nr 21, poz. 84 z późn. zm.), który przymusowe ściąganie zaległości z tego tytułu w trybie administracyjnym powierza organom finansowym.Spór o taką należność nie ma charakteru sprawy cywilnej i nie może podlegać rozstrzygnięciu sądowemu (art. 2 k.p.c.), co zgodnie z art. 238 k.p.c. wymaga uwzględnienia z urzędu w każdym stanie sprawy.W tym stanie rzeczy, z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej dla roszczenia o należność z tytułu podatku lokalowego i miejskiego, należało wyrok Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej tego roszczenia (1.667 zł 28 gr) uchylić i pozew w tym przedmiocie odrzucić (art. 387 k.p.c.).Z przedstawionych wyżej zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.