III CO 20/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bolesława K. przeciwko 1) Zygfrydowi K. i 2) Bronisławie K. o zapłatę kwoty 6.790 zł, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy, Ośrodek w Toruniu, do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy do najemców lokali w domach jednorodzinnych stanowiących własność indywidualną, położonych na terenie miast, w których nie została wprowadzona publiczna gospodarka lokalami, stosuje się stawki czynszowe przewidziane w art. 2, 3 i 4 dekretu o najmie lokali (Dz. U. z 1958 r. Nr 50, poz. 243) zwłaszcza w przypadku, gdy najemcy ci nie należą do kategorii wymienionych w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228)?"udzielił następującej odpowiedzi:"Stosowanie przepisów art. 88 ust. 1 prawa lokalowego (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227) i art. 7 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228) nie jest zależne od wprowadzenia na danym terenie publicznej gospodarki lokalami."Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia z 8.II.1963 r. VII Cr 33/63, którym przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji niniejszej uchwały, wyjaśnił bliżej, co skłoniło go do postawienia pytania. Z wyjaśnienia tego wynika, że - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - przepis art. 88 ust. 1 prawa lokalowego dotyczy czynszu i innych opłat za najem lokali tylko w tych domach jednorodzinnych, które położone są w miejscowościach objętych publiczną gospodarką lokalami. Domy jednorodzinne położone w innych miejscowościach nie mogą być uznane za wyłączone spod publicznej gospodarki lokalami, wobec czego nie może być do nich stosowany art. 88 pr. lok. Sąd Wojewódzki uważa jednak za wątpliwe, czy do najemców lokali mieszkalnych w takich domach stosować należy stawki czynszowe przewidziane w art. 2, 3 i 4 dekretu o najmie lokali, a zwłaszcza wówczas, gdy najemcy ci zajęli lokale po wejściu w życie ustawy z dnia 28.V.1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyłączenie lokalu spod publicznej gospodarki pociąga za sobą dwa podstawowe skutki prawne. Pierwszy z nich łączy się ściśle z publiczną gospodarką lokalami i polega na tym, że właściciel, przy zachowaniu warunków przewidzianych w cyt. wyżej ustawie z 28.V.1957 r., może (w drodze umowy) oddać w najem część zajmowanego lokalu, ewentualnie cały dom jednorodzinny lub lokal (art. 8 cyt. ustawy). Drugi ze skutków wiąże się z wysokością czynszu i innych opłat (art. 88 pr. lok. i art. 7 cyt. ustawy z 28.V.1957 r.).Pierwszy z powyższych skutków ma znaczenie w zasadzie tylko na terenach objętych publiczną gospodarką lokalami, tam bowiem, gdzie gospodarka taka nie obowiązuje, ingerencja organu do spraw lokalowych w zakresie oddawania lokali w najem dopuszczalna jest jedynie w wypadkach przewidzianych w art. 61 pr. lok.Drugi natomiast z powyższych skutków, dopuszczający swobodę umawiania wysokości czynszu, posiada znaczenie również dla lokali położonych na terenach, na których gospodarki publicznej nie wprowadzono, skoro stawki czynszowe przewidziane w obowiązujących przepisach dekretu o najmie lokali są wiążące dla wszystkich lokali podpadających pod przepisy prawa lokalowego.Ustawa z 28.V.1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami nie zawiera postanowienia, które by wyłączało w ogóle możliwość jej stosowania do lokali na terenach nie objętych publiczną gospodarką lokalami. Wprawdzie, jak wyżej wspomniano, dla domów jednorodzinnych i lokali położonych na terenach nie objętych publiczną gospodarką bezprzedmiotowe są przepisy wyłączające ingerencję organów do spraw lokalowych (poza wypadkami z art. 61 pr. lok.), nie wynika jednak z tego, by w ogóle ustawa z 28.V.1957 r. na tych terenach nie wchodziła w rachubę. Nie wynika to również z nazwy ustawy, należy bowiem mieć na uwadze, że publiczna gospodarka lokalami może być wprowadzona w miejscowościach dotychczas nią nie objętych oraz może być uchylona tam, gdzie została wprowadzona. W tych warunkach nazwa ustawy i bezprzedmiotowość niektórych jej przepisów na terenach nie objętych publiczną gospodarką nie daje podstawy do wykładni, w myśl której cyt. ustawa ma zastosowanie wyłącznie do domów jednorodzinnych i lokali położonych w miejscowościach objętych publiczną gospodarką.Wykładnia taka nie dałaby się pogodzić również ze społeczno-gospodarczymi celami ustawy. Zasadniczym jej celem jest popieranie budownictwa - z własnych funduszów obywateli - domów jednorodzinnych na terenie całego Państwa, a nie wyłącznie w niektórych miejscowościach. W związku z tym Państwo zapewnia w ustawie właścicielom lokali odpowiadających ustanowionym warunkom sytuację w stosunku do innych uprzywilejowaną, w postaci przede wszystkim wyboru najemcy i określenia umową wysokości czynszu, swobodę wprawdzie w pewnym stopniu ograniczoną bądź uwarunkowaną, niemniej jednak przedstawiającą realną wartość. Okoliczność, że zakres uprzywilejowania - jeśli chodzi o ingerencję władzy lokalowej - w razie wprowadzenia publicznej gospodarki jest szerszy, a na terenach nie objętych tą gospodarką węższy, nie powinna mieć istotnego znaczenia.Prócz powyższego należy podnieść, że brak jest przekonywającego argumentu, który by przemawiał za wolą ustawodawcy uprzywilejowania pod względem wysokości czynszu i innych opłat (art. 88 ust. 1 pr. lok.) jedynie tych lokali odpowiadających przepisom cyt. ustawy, które położone są na terenie objętym publiczną gospodarką lokalami, a wyłączenia spod tego takich samych lokali tylko dlatego, że leżą poza tym terenem.W świetle powyższych rozważań Sąd Najwyższy uznał za zgodną z prawem odpowiedź przytoczoną w sentencji niniejszej uchwały.Odpowiedź ta oznacza, że właściciel domu jednorodzinnego (lokalu) położonego na terenie nie objętym publiczną gospodarką lokalami nie jest związany w razie oddania lokalu w najem stawkami czynszowymi i innymi opłatami ustalonymi na podstawie przepisów przewidzianych w prawie lokalowym, jeżeli dom jednorodzinny (lokal) odpowiada przepisom cyt. wyżej ustawy z 28.V.1957 r. Do stwierdzenia, czy dom bądź lokal odpowiada wspomnianym przepisom, właściwy jest organ administracyjny określony w art. 13 cyt. ustawy.