1 CR 196/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Kamiński, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ludwika S. przeciwko Skarbowi Państwa (Wojewódzkiej Komendzie MO w L.) o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 5 stycznia 1959 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 10.000 zł "tytułem odszkodowania za częściową utratę zdrowia", twierdząc, że w dniu 11.IV.1952 r. został aresztowany, a w czasie dochodzenia stosowano względem niego niedozwolone metody śledztwa. Pozew datowany jest 28.VII.1959 r., nosi prezentatę z dnia 28.VII.1959 r.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa jako wniesionego po upływie terminu prekluzyjnego. W odpowiedzi na ten zarzut powód wyjaśnił, że wystąpił do Ministerstwa Sprawiedliwości o przyznanie mu odszkodowania, wskutek czego nastąpiła przerwa biegu terminu prekluzyjnego.Sąd Wojewódzki nie przeprowadził dowodów i wyrokiem z dnia 5.I.1960 r. oddalił powództwo - z tym uzasadnieniem, że pozew w niniejszej sprawie został wniesiony po upływie terminu rocznego zakreślonego przepisem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15.XI.1956 r., a wniesienie podania do Ministerstwa Sprawiedliwości nie przerwało biegu tego terminu.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył powód rewizją.Uzasadnienie prawneRozpoznając tę rewizję, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Niesłuszny jest zarzut naruszenia art. 5 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. poz. 243), którego skarżący dopatruje się w tym, że Sąd Wojewódzki nie rozważył, że względy słuszności przemawiają za uwzględnieniem powództwa. Z zasady prawnej uchwalonej przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów dnia 9.XI.1959 r. (OSN 1960, poz. 5) i wpisanej do księgi zasad prawnych wynika, że jeżeli powództwo o wynagrodzenie szkody, która - jak właśnie w niniejszym wypadku - została wyrządzona przed dniem wejścia w życie powyższej ustawy, a za którą Państwo w owym czasie nie ponosiło odpowiedzialności, zostało wytoczone po upływie terminu określonego w art. 6 ust. 1 tej ustawy, to przepis art. 5 powołanej ustawy nie może stanowić podstawy do uwzględnienia powództwa.Chodzi o to, czy w niniejszej sprawie powództwo wytoczone zostało po upływie terminu określonego w wyżej powołanym przepisie art. 6 ust. 1. Zdaniem powoda termin ten został zachowany, gdyż jego bieg uległ przerwaniu, zanim termin upłynął. Również wywód zaskarżonego wyroku wyjaśniający, że wniesienie przez powoda, podania do Ministerstwa Sprawiedliwości nie spowodowało przerwania biegu terminu z art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, wskazuje na to, że zdaniem Sądu Wojewódzkiego termin roczny zakreślony przepisem art. 6 ust. 1 może być przerwany.Pogląd taki jest mylny. Przepis art. 6 ust. 1 powołanej ustawy jest przepisem intertemporalnym. Nadaje on ustawie z dnia 15.XI.1956 r. moc wsteczną, zakreślając zarazem termin do dochodzenia wynagrodzenia za dawniejsze szkody, za które Państwo nie ponosiło dotychczas odpowiedzialności. Mianowicie poszkodowany może za takie szkody dochodzić wynagrodzenia, jednakże "nie później niż w ciągu roku" od dnia wejścia w życie tej ustawy. Skoro zaś ustawa weszła w życie w dniu 28.XI.1956 r., to poszkodowany może dochodzić od Państwa wynagrodzenia dawniejszych szkód nie później niż do dnia 28.XI.1957 r. Termin końcowy zakreślony intertemporalnym przepisem art. 6 ust. 1 jest więc terminem kalendarzowym, określającym ścisłą datę kalendarzową dla dochodzenia wynagrodzenia dawniejszych szkód.Nie jest to bynajmniej jedyny wypadek przepisu intertemporalnego zakreślającego termin kalendarzowy. I tak np. w myśl art. 15 ust. 2 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. 1946 r. poz. 87) wnioski o przywrócenie posiadania w trybie tegoż dekretu można było składać do dnia 31.XII.1947 r. W myśl art. 12 ust. 6 dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych (Dz. U. 1949 r. poz. 332) z wnioskiem o orzeczenie dopłaty nie można było wystąpić po upływie dwóch lat od dnia wejścia w życie tegoż dekretu. Jest oczywiste, że w obu powyższych wypadkach nie mogłoby być mowy o "przerwaniu biegu terminu" i liczeniu go od nowa. Jako dalszy przykład można by podać przepis art. XXI przep. wpr. pr. spadk., ustanawiający również kalendarzowy termin końcowy.Wszystkie tego rodzaju terminy są wprawdzie terminami prekluzyjnymi, ale nie są one tymi terminami prekluzyjnymi, których dotyczą art. 114 i nast. p.o.p.c. Będąc terminami określonymi kalendarzowo, są one zupełnie sztywne, ustanawiają sztywną granicę przez ustanowienie daty kalendarzowej, po upływie której gaśnie dane uprawnienie.Oznaczając w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. termin kalendarzowo określony, ustawodawca unormował kwestię międzyczasową generalnie, jednakowo dla wszystkich, bez możliwości indywidualnych zmian (przez przerwę i liczenie terminu na nowo). Ani w art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, ani w żadnym z wyżej przykładowo powołanych przepisów nie ma żadnego "biegu terminu", który by można było "przerwać". Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. ustanawia kalendarzową datę końcową dnia 28.XI.1957 r., do której upływu można dochodzić roszczeń odszkodowawczych za dawniejsze szkody, za jakie Państwo dotychczas nie ponosiło odpowiedzialności.Skoro więc termin z art. 6 ust. 1 powołanej ustawy nie może być "przerwany", a pozew w niniejszej sprawie wpłynął znacznie później niż w dniu 28.XI.1957 r., powództwo, jako spóźnione, musiało ulec oddaleniu.Z tej przyczyny rewizja uległa oddaleniu.