1 CR 565/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski. Sędziowie: A. Meszorer (sprawozdawca), W. Bendetson.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa P. przeciwko Stanisławie-Józefie P. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 12 grudnia 1956 r.,zaskarżony wyrok zmienił i orzekł z winy powoda rozwód małżeństwa zawartego pomiędzy Józefem P. a Stanisławą-Józefą P. w dniu 19 listopada 1927 r. w Rzymskokatolickiej Parafii Wojskowej w W.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy oddalił powództwo Józefa P. przeciwko Stanisławie-Józefie P. o rozwód związku małżeńskiego stron zawartego w dniu 19 listopada 1927 r. w Rzymskokatolickiej Parafii Wojskowej w W.Sąd ustalił, że zarówno w świetle materiału zebranego w niniejszej sprawie, jak i w poprzedniej sprawie o rozwód zakończonej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 25 czerwca 1952 r. II 1 C 2500/51, powód ponosi wyłączną winę rozkładu pożycia. Rozkład ze względu na stosunek powoda do Marii K. ma cechy trwałości. Geneza stanowiska powoda, motywowana obowiązkiem wdzięczności w stosunku do K. za troskę o niego w czasie pobytu powoda w więzieniu, nie może wyeliminować obowiązku powoda wyższego rzędu, jaki powinien mieć wobec żony, którą porzucił i która dbała o powoda w czasie rozłąki mimo znikomej nadziei, by do niej powrócił. Strony nie mieszkają ze sobą od 23.II.1949 r.Sąd uznał, że wiek powoda nie czyni go przydatnym do zakładania rodziny, natomiast orzeczenie rozwodu byłoby nieuzasadnioną premią dla powoda i stanowiłoby w rozumieniu pozwanej niezasłużoną krzywdę, i to u kresu jej życia, wobec czego w świetle art. 30 § 2 k.r. powództwo ulega oddaleniu.W rewizji powód wnosi o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku.Uzasadnienie prawneRewizja jest uzasadniona.Sąd uznał, że wiek powoda, który w chwili wydania zaskarżonego wyroku liczył lat 56, przemawia w świetle art. 30 § 2 k.r. przeciwko orzeczeniu rozwodu i wskazuje, że pozwana ze względu na taki sam jej wiek jest u kresu życia.Takie automatyczne wyciąganie wniosków z wieku stron, który bynajmniej nie może być uznany za podeszły, stanowi obrazę art. 30 § 2 k.r. przez błędną wykładnię, ograniczającą stosowanie tego przepisu w związku z takim właśnie wiekiem stron.Sąd Wojewódzki ustala, że powód domaga się obecnie orzeczenia rozwodu po kilku latach pobytu w więzieniu, skąd został zwolniony w 1956 r., że żądanie swe uzasadnia także nieinteresowaniem się losem jego w tym okresie przez pozwaną oraz że istotnie powód nie wiedział o jakichkolwiek przejawach troski żony, ponieważ pozwana w więzieniu go nie odwiedzała, a pewnych przesyłek pieniężnych dokonała w tajemnicy przed powodem.W tych warunkach Sąd Wojewódzki z tak poczynionych ustaleń nie wysnuł jednak prawidłowego wniosku, że interes społeczny przemawia za okazaniem przez Państwo Ludowe troski o ulżenie losowi powoda, który po dłuższym pobycie w więzieniu odzyskał wolność, a według ustaleń Sądu Wojewódzkiego nie żyje z żoną już od lutego 1949 r.Wysnucie przez Sąd Wojewódzki wniosku, że interes społeczny nie przemawia za orzeczeniem rozwodu, i oddalenie powództwa na podstawie art. 30 § 2 k.r. o rozwód martwego związku małżeńskiego stanowi naruszenie art. 30 § 2 k.r. przez błędną wykładnie, odmawiającą bezpodstawnie zastosowania tego przepisu.W rewizji swej powód wskazuje na to, że wyszedł z więzienia zupełnie zniszczony fizycznie i moralnie.W związku z tym twierdzeniem skarżącego Sąd Najwyższy na podstawie art. 18 § 2 ustawy o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych dopuścił dowód ze świadectw lekarskich z dn. 12 lutego 1957 r. i 12 kwietnia 1957 r., które to świadectwa stwierdzają u powoda stan wyczerpania nerwowego znacznego stopnia, co wymaga leczenia oraz spokoju nerwowego.W tym stanie rzeczy interes społeczny, także ze względu na stan zdrowia powoda, przemawia za koniecznością unormowania jego sytuacji rodzinnej przez orzeczenie rozwodu całkowicie martwego związku małżeńskiego stron, zwłaszcza wobec ustalenia przez Sąd trwałego charakteru związku powoda z K. i troszczenia się przez K. o powoda w czasie jego uwięzienia.Orzeczenie rozwodu z winy powoda - wskazując w sposób jasny powoda jako wyłącznego sprawcę rozkładu pożycia małżeńskiego - nie może przeto wbrew błędnemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego stanowić w takich okolicznościach krzywdy dla pozwanej, która uzyskuje negatywną ocenę przez sąd postępowania powoda.Z tych względów wobec naruszenia art. 30 § 2 k.r. Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji, przy czym oddalenie powództwa o rozwód wyrokiem z dnia 25 czerwca 1952 r. nie mogło stać na przeszkodzie uwzględnieniu obecnego powództwa wobec upływu dalszego sześcioletniego okresu rozłączenia stron i trwałego związku powoda z Marią K., który to związek został scementowany także poczuciem moralnego obowiązku powoda wobec konkubiny ze względu na jej starania o dobro powoda w okresie jego uwięzienia i o zwolnienie powoda z więzienia.