4 CR 631/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Hieronimy T. przeciwko Władysławowi T. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 9 marca 1959 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Kaliszu.Uzasadnienie faktyczneStrony są małżeństwem od roku 1951 i mają dwoje dzieci, córkę urodzoną w roku 1951 i syna urodz. w roku 1954.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o rozwód wytoczone przez powódkę młodszą od pozwanego o 31 lat. Ustalił, że strony zerwały w roku 1956 pożycie, które w międzyczasie uległo zupełnemu i trwałemu rozkładowi z wyłącznej winy powódki, która w czasie wspólnego pożycia nie dochowywała wierności małżeńskiej, a w marcu 1957 r. opuściła pozwanego i zamieszkała ze Zdzisławem B., ze stosunków z którym urodziła w dniu 1 stycznia 1958 r. dziecko. Sąd nie dopatrzył się winy pozwanego w spowodowaniu rozkładu i uznał zarzuty utrzymywania przez niego po ślubie bliższych kontaktów z innymi kobietami za niewykazane, scysje zaś i awantury mające miejsce pod koniec wspólnego pożycia stron, w czasie której pchnął silnie powódkę powodując siniaki - za usprawiedliwione jako wywołane nagannym postępowaniem powódki. Przywiązanie pozwanego do dzieci stron, jego troskliwość o nie i ich serdeczny stosunek do ojca sprzeciwiają się również zdaniem Sądu orzeczeniu rozwodu.W rewizji powódka żądając zmiany wyroku i rozwiązania małżeństwa stron z winy obojga małżonków, ewentualnie bez orzekania o winie, zarzuciła nierozważenie okoliczności przytoczonych w zeznaniach świadka P., a dowodzących zawinionego postępowania pozwanego oraz szczególnie dużej różnicy wieku między stronami i jej wpływu na rozkład pożycia, jak również pominięcie zgody pozwanego na rozwód, wprawdzie warunkowej, lecz dotyczącej - gdy idzie o warunek - sprawy powierzenia dzieci jednej ze stron, a więc zagadnienia, które Sąd powinien był z urzędu samodzielnie rozstrzygnąć. Nadto skarżąca zakwestionowała stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki co do jej winy w wywołaniu rozkładu i co do rzekomej przeszkody w orzeczeniu rozwodu z uwagi na dobro i interes dzieci z małżeństwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie są uzasadnione wywody skarżącej zmierzające do podważenia stanowiska zajętego przez Sąd Wojewódzki w przedmiocie winy powódki w wywołaniu rozkładu. W świetle bowiem niewadliwie poczynionych ustaleń postępowanie powódki w czasie wspólnego pożycia stron musi uchodzić co najmniej za takie, które pozwanemu dawało uzasadnione podstawy do podejrzeń o zdrady. Współżycie powódki z B., nawiązane bezpośrednio po rozejściu się stron, a poprzedzone poprzednią bliższą między nimi znajomością usprawiedliwia już w pełni przypisanie powódce winy wywołanego rozkładu.Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutom nierozważenia materiału dowodowego dotyczącego postępowania pozwanego, jak i błędnego ustalenia zachodzącej między stronami różnicy wieku oraz nienależytego jej rozpoznania jako ewent. niezawinionej przyczyny.W chwili zawierania związku małżeńskiego powódka miała lat 20, pozwany zaś lat 51. Tak poważna różnica wieku może stać się - z uwagi na odmienność usposobień, zainteresowań i przyzwyczajeń - źródłem poważniejszych nieporozumień, o ile małżonkowie nie okażą w stosunkach wzajemnych daleko idącego wyrozumienia. Okoliczność ta zobowiązywała szczególnie pozwanego, jako człowieka życiowo doświadczonego, do takiego postępowania wobec powódki, które by ją nie zrażało i uczuciowo nie odsuwało jej od męża. Z zeznań sąsiadów i samej powódki wynika, że pozwany wszczynał awantury, a nawet posuwał się do rękoczynów. Pozwany słuchany w charakterze strony przyznaje, że w toku jednej z awantur popchnął powódkę do tego stopnia silnie, że wywołało to u niej sińce, i że używał pod jej adresem wysoce obelżywych wyzwisk. Taki sposób reagowania na postępowanie współmałżonka, choćby ono było naganne, nie może uchodzić za usprawiedliwiony, zwłaszcza gdy częściej się powtarzał. Ponieważ Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, czy obelgi i kłótnie zachodziły sporadycznie, czy też powtarzały się częściej, wniosek o usprawiedliwionej reakcji pozwanego jako wyprowadzony z niedostatecznie wyświetlonego stanu faktycznego nie może być uznany za bezbłędny.Sąd Wojewódzki błędnie ustalił, że między stronami zachodzi różnica wieku ponad 21 lat. Wedle akt sprawy pozwany jest od powódki starszy o przeszło 30 lat. Nie jest wykluczone, że wadliwe to ustalenie miało wpływ na negatywną ocenę różnicy wieku jako ważnej przyczyny rozkładu. Przy tak znacznej różnicy wieku postępowanie małżonka wiekiem starszego wobec małżonka młodszego, nie przepojone dostateczną troskliwością i wyrozumiałością, może stanowić zarzewie rozkładu o wiele łatwiej niż między małżonkami bardziej dobranymi pod względem wieku. Prawidłowa ocena postępowania pozwanego wymaga rozważenia w tym aspekcie sprawy, czego Sąd Wojewódzki z uchybieniem art. 242 § 1 k.p.c. nie uwzględnił.Materiał dowodowy przemawiający za porywczością i nieopanowaniem pozwanego w zestawieniu z niewłaściwym zachowaniem się pozwanego wobec Sądu w czasie wizji lokalnej nabiera cech wiarogodności. Ten moment nie znalazł również odzwierciedlenia w rozważaniach Sądu I instancji.Jeżeli Sąd, mając powyższe wskazania na uwadze, dojdzie jednak do wniosku, że pozwanemu nie można przypisać winy, natenczas rozważy wpływ tak wyjątkowej różnicy wieku na rozkład pożycia stron w płaszczyźnie nie zawinionej przyczyny. W tym celu konieczne będzie poczynienie ustaleń co do okoliczności poprzedzających zawarcie małżeństwa, w szczególności w przedmiocie pobudek, jakimi kierowały się strony zawierające małżeństwo.Nierozważenie sprawy w wyżej wskazanych kierunkach powoduje potrzebę uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy - zgodnie z art. 6 § 1 ustawy z dnia 28 marca 1958 r. - o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. z 1958 r. Nr 18, poz. 75) - Sądowi Powiatowemu w Kaliszu jako właściwemu do rozpoznania (art. 384 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w związku z zarzutami podniesionymi w rewizji należy jeszcze zauważyć, że zgoda na rozwód - wbrew odmiennemu poglądowi skarżącej - musi być wyraźna i bezwarunkowa i że wykładnia § 2 art. 29 k.r. przemawia za tym, iż dla prawidłowej oceny wpływu rozwodu na interes dzieci należy porównać sytuację dzieci, jaka zaistniałaby po rozwodzie, z ich położeniem przed rozwodem, a nadto w przypadku stwierdzenia trwałego i zupełnego rozkładu nie można wysuwać jako pozbawionego prawnej sankcji postulatu, by powaśnieni małżonkowie w interesie dzieci wznowili pożycie.