2 CR 1229/54

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski. Sędziowie: S. Kałamajski (sprawozdawca), F. Błahuta.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza M. przeciwko Sewerynie Bolesławie M. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powoda i pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 1954 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki rozwiązał małżeństwo stron z winy pozwanej, powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córkami stron, Krystyną Marią (urodzoną dnia 20 marca 1945 r.) i Danutą (urodzoną 6 stycznia 1950 r.), pozwanej, a nad synem stron, Januszem Kazimierzem (urodzonym 30 stycznia 1947 r.), powodowi, "nałożył na strony obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dzieci i przysądził z tego tytułu od powoda na rzecz pozwanej 300 zł miesięcznie (...)".Od wyroku sądu pierwszej instancji złożyły obie strony rewizje.Powód żądał zmiany wyroku Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej dzieci stron i wnosił o powierzenie mu wykonywania władzy rodzicielskiej nad wszystkimi dziećmi stron i zobowiązanie pozwanej do przyczyniania się do kosztów utrzymania dzieci kwotą 450 zł miesięcznie. Pozwana żądała zmiany zaskarżonego wyroku i orzeczenia rozwodu z winy powoda, powierzenia jej władzy rodzicielskiej nad dziećmi stron oraz zobowiązania powoda do płacenia na koszty utrzymania dzieci po 450 zł miesięcznie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) W rewizji pozwanej oraz w rewizji powoda zawarte są zarzuty przeciwko orzeczeniu Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron.Niesłuszne jest stanowisko powoda, że "logiczną konsekwencją orzeczenia winy rozkładu pożycia małżeńskiego jednego małżonka jest powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi drugiemu małżonkowi". Orzekając stosownie do art. 31 § 1 kod. rodz. o winie rozwodu, sąd rozważa sprawę w płaszczyźnie istoty małżeństwa i wynikających z niej oraz z ustawy (art. 14 i n. kod. rodz.) obowiązków małżeńskich. Orzeczenie o winie rozwodu jest stwierdzeniem zawinionego uchybienia obowiązkom małżeńskim jednego małżonka w stosunku do drugiego, dotyczy więc stosunków między małżonkami. Rozstrzygnięcie zaś o prawach i obowiązkach rodziców względem małoletnich dzieci na mocy art. 32 kod. rodz. wymaga rozważenia sprawy z punktu widzenia stosunku rodziców do dzieci, ma ono normować prawa i obowiązki obojga małżonków w stosunku do ich małoletnich dzieci w sposób uwzględniający dobro tychże dzieci. Tak więc orzeczenie wydane stosownie do art. 31 § 1 kod. rodz. i rozstrzygnięcie przewidziane w art. 32 kod. rodz. różnią się między sobą zasadniczo i wymagają innych rozważań. Ustalenie winy w myśl art. 31 § 1 kod. rodz. nie jest obojętne przy rozstrzygnięciu nakazanym w art. 32 kod. rodz. Ustalenie winy może mieć wpływ na rozstrzygnięcie w myśl art. 32 kod. rodz., lecz nie jest samo przez się momentem decydującym; jest raczej jedną z okoliczności, które sąd musi rozważyć, aby prawidłowo rozstrzygnąć o prawach i obowiązkach obojga małżonków względem ich małoletnich dzieci. Jest zupełnie do pomyślenia, że sąd powierzy wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi temu z małżonków, który jest winny rozkładu, jeśli dobro dzieci będzie tego wymagało.Poza omawianym niesłusznym zarzutem powoda rewizje obu stron przytaczają słuszne zarzuty.Rozstrzygnięcie przewidziane w art. 32 kod. rodz. wymaga szczególnie wszechstronnego i wnikliwego rozważenia sprawy. Z zaskarżonego wyroku nie wynika, czy Sąd Wojewódzki należycie rozważył okoliczności sprawy, normując prawa i obowiązki stron względem ich małoletnich dzieci.W okolicznościach sprawy należało mieć na uwadze, że od lata 1953 r. syn i młodsza córka stron przebywają u powoda, a starsza córka u pozwanej. Okoliczność ta ma istotne znaczenie, powszechnie bowiem wiadomo, że u dzieci w wieku dzieci stron (roczniki 1945, 1947 i 1950) zmiana istniejącego od dłuższego czasu stanu "bytowego" łatwo wywołuje wstrząs psychiczny, odbija się ujemnie na ich psychice i zdrowiu, czego, o ile możności, dla dobra dziecka należy unikać. Nie oznacza to oczywiście tego, że w każdym wypadku należy wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron powierzyć temu z rodziców, u którego dzieci przebywają. Dobro dzieci może przecież wymagać zmiany. I dlatego wyjaśnienia i ustalenia wymagało, jakie kwalifikacje wychowawcze mają strony, jakie są ich warunki bytowe i mieszkaniowe, gdzie, z kim, i jak żyją strony, jak tryb życia rodziców może oddziaływać na dzieci. W tym względzie Sąd Wojewódzki sprawy nie wyjaśnił. Rozstrzygnięcia, mocą którego powodowi powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad jednym z dzieci stron, Sąd Wojewódzki w ogóle nie uzasadnił, a w uzasadnieniu rozstrzygnięcia co do dwojga dalszych dzieci stron, nad którymi wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono pozwanej, Sąd Wojewódzki przytoczył tylko, że pozwana - jako kobieta - łatwiej i lepiej wychowa córki oraz że pozwana dbała o dzieci, gdyż były zawsze czysto ubrane.Argumentacja ta jest niedostateczna. Chociaż matka będzie na ogół miała lepsze zrozumienie dla wychowania dziewczynek, nie może to jednak samo przez się uzasadnić powierzenia jej wychowania córek, troska zaś rodziców o czyste ubranie dziecka odgrywa wprawdzie ważną rolę w wychowaniu dziecka, lecz jest to tylko odcinek (i to wcale nie najważniejszy) koniecznej troski o dobro dziecka, o jego zdrowie, o ukształtowanie jego charakteru i o jego przygotowanie do życia społecznego.Z powyższych wywodów wynika, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia w myśl art. 32 kod. rodz. jest wadliwe i nie pozwala stwierdzić, czy rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach stron względem ich małoletnich dzieci jest prawidłowe. W takim stanie sprawy rozstrzygniecie to nie może być utrzymane w mocy. Skoro zaś nie może być orzeczony rozwód bez rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach rodziców w myśl art. 32 kod. rodz., uchyleniu podlega cały wyrok Sądu Wojewódzkiego i sprawa musi być przekazana temuż Sądowi do ponownego rozpoznania po poczynieniu koniecznych dalszych ustaleń w myśl powyższych wywodów.