4 CR 187/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Apolinarego L. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Uzdrowisko W." w W. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 14 stycznia 1960 r., uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę ponad 10.470,90 zł z 8% od dnia 19 listopada 1957 r. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu do ponownego rozpoznania;oddalił rewizję w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowód jest właścicielem willi położonej w W. Powód twierdził, że pozwane przedsiębiorstwo w styczniu 1951 r. w sposób bezprawny zajęło część willi o powierzchni 117,5 m2, a w dniu 1 grudnia 1953 r. uzyskało przydział władzy kwaterunkowej na całą willę i przejęło resztę jej pomieszczeń. Wobec tego powód domagał się zasądzenia od pozwanego odszkodowania za czas używania części willi od dnia 1 lutego 1951 r. do dnia 30 listopada 1953 r. w kwocie 8.636,25 zł, tytułem zaś czynszu za okres od dnia 1 grudnia 1953 r. do dnia 30 listopada 1957 r. kwoty 28.103,04 zł.Sąd Wojewódzki wyrokiem zaocznym zasądził od pozwanego na rzecz powoda całą żądaną kwotę 36.739,29 zł, a następnie wyrokiem końcowym po uchyleniu wyroku zaocznego jedynie kwotę 26.864,34 zł.Sąd Wojewódzki podzielił słuszność podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego w kwocie 8.636.25 zł i w tej część oddalił powództwo. Sąd Wojewódzki nadto oddalił powództwo co do kwoty 1.238,70 zł zapłaconej powodowi przez pozwanego tytułem czynszu. Zasądzając kwotę 26.864,34 zł Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:Na skutek uzyskanego przez pozwanego przydziału kwaterunkowego został zawiązany między stronami stosunek najmu. Stosunek ten nie wygasł na skutek oświadczenia pozwanego (doręczonego powodowi w dniu 4 czerwca 1955 r.), że rezygnuje z przydziału willi, gdyż pozwany nie oddał powodowi przydzielonego mu lokalu. Willa powoda została przydzielona i zajęta przez pozwanego na sanatorium dziecięce i dopiero potem częściowo przeznaczona została przez pozwanego na mieszkania. Sąd Wojewódzki zatem uznał, że willa ta była przeznaczona na cele socjalne i w związku z tym należy ją uważać za lokal użytkowy. Okoliczność, że poszczególni użytkownicy willi, umieszczeni w niej przez pozwanego należą do świata pracy i winni płacić czynsz według stawki obniżonej po 5 groszy za m2 zajętej powierzchni, jest bez znaczenia, bo dla powoda jako wynajmującego obojętny jest stosunek jaki łączy jego najemcę z podnajmującym. Z tej przyczyny oraz zgodnie z orzeczeniem władzy czynszowej z dnia 23 sierpnia 1956 r. - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - pozwany obowiązany był płacić czynsz wg stawek przewidzianych dla lokali użytkowych w wysokości 2,10 zł za 1 m2 powierzchni.Pozwany w rewizji zarzucił, że Sąd Wojewódzki sprzecznie z treścią zebranego w sprawie materiału ustalił, że pozwany w willi powoda umieścił sanatorium dziecięce, a tym samym błędnie uznał przydzieloną pozwanemu willę za lokal użytkowy oraz naruszył art. 9 § 1 dekretu o najmie lokali, uznając za bezprzedmiotową okoliczność, że pozwany podnajął poszczególne części lokalu osobom, których wyłącznym źródłem utrzymania jest stosunek pracy najemnej. Skarżący również zarzucił, że Sąd Wojewódzki uchybił art. 2 k.p.c., gdyż stosownie do § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 1948 r. o właściwości władz i postępowaniu przy ustalaniu wysokości czynszu oraz przy wymiarze i ściąganiu wpłat na Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej (Dz. U. z 1948 r. Nr 49, poz. 375) rozstrzyganie sporów o wysokość czynszu należy wyłącznie do władzy czynszowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prawidłowe są ustalenia Sądu Wojewódzkiego i wyprowadzone z nich wnioski, że zajmowana przez pozwanego od dnia 1 grudnia 1953 r. willa powoda ma charakter lokalu użytkowego i że w związku z tym pozwany winien był płacić powodowi w okresie trwania stosunku najmu czynsz według stawek przewidzianych dla lokali użytkowych.Powyższy pogląd znajduje uzasadnienie w treści art. 18 i 27 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami. W myśl tych przepisów uzyskanie zezwolenia komisji lokalowej na postawienie wniosku o przydział i uzyskanie przydziału budynku przez władze, urzędy i instytucje wymienione w art. 27 dekretu na mieszkania dla pracowników możliwe jest tylko w miastach i osiedlach objętych publiczną gospodarką lokalami. W miastach i osiedlach natomiast nie objętych publiczną gospodarką lokalami możliwe jest uzyskanie przydziału budynku wyłącznie na "potrzeby własne" instytucji. W miastach tych i osiedlach niedopuszczalne jest przydzielenie budynku na potrzeby mieszkaniowe pracowników tych instytucji. Willa powoda położona jest w miejscowości, która nie została objęta publiczną gospodarką mieszkaniową. Dlatego też budynek powoda został przydzielony pozwanemu jedynie na potrzeby własne a nie dla zapewnienia mieszkań jego pracownikom.Charakter użytkowy przydzielonej pozwanemu willi powoda został zresztą przesądzony w sposób wiążący dla Sądu orzeczeniem Prez. Gromadzkiej Rady Nar. w W. z dnia 23 sierpnia 1956 r. działającej jako władza czynszowa. W orzeczeniu tym władza czynszowa ustaliła, że pozwany winien płacić powodowi czynsz przewidziany dla lokali użytkowych w wysokości 2,10 zł od m2 powierzchni.Prawidłowo zatem Sąd Wojewódzki uznał, że nie ma istotnego znaczenia, że pozwany po uzyskaniu przydziału willi przeznaczył ją w całości bądź w części na mieszkania swych pracowników i osób, które usunął z innych budynków przez siebie zajmowanych. Prawidłowo również Sąd Wojewódzki uznał, że między osobami wprowadzonymi przez pozwanego do willi powoda i powodem nie ma stosunku zobowiązaniowego. Osoby te bowiem jako osoby fizyczne nie uzyskały i nie mogły uzyskać przydziału władzy kwaterunkowej w charakterze podnajemców. Dlatego też nie ma w stosunku do tych osób zastosowania art. 9 ust. 1 i art. 16 dekretu o najmie lokali.Niezrozumiały natomiast jest zarzut skarżącego, że Sąd Wojewódzki uchybił art. 2 k.p.c., gdyż winien był stosownie do § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 1948 r. o właściwości władz i postępowaniu przy ustalaniu wysokości czynszu oraz przy wymiarze i ściąganiu wpłat na Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej (Dz. U. z 1948 r. Nr 49, poz. 375) odesłać strony na drogę postępowania przed władzą czynszową celem ustalenia wysokości czynszu. Tego rodzaju bowiem orzeczenie władzy czynszowej zostało wydane w dniu 23 sierpnia 1956 r. przez Prez. Grom. Rady Narodowej w W. Orzeczenie to nie było też przez pozwanego kwestionowane ani w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim, ani w postępowaniu rewizyjnym.Sąd Najwyższy jedynie nie podziela poglądu Sądu Wojewódzkiego, że zgłoszona przez pozwanego w maju 1955 r. rezygnacja z przydziału willi powoda nie zakończyła nawiązanego przez ten przydział stosunku najmu.Z mocy bowiem art. 389 § 2 k.z. stosunek najmu zawarty na czas nieoznaczony ulega rozwiązaniu przez wypowiedzenie i rozwiązanie go nie jest uzależnione od tego, czy przedmiot najmu zostanie przez najemcę zwrócony w czasie oznaczonym końcowym terminem wypowiedzenia. Niezwrócenie przedmiotu najmu po wygaśnięciu stosunku najmu daje wynajmującemu prawo domagania się zwrotu przedmiotu najmu i wyrównania szkody wynikłej na skutek niezwrócenia na czas przedmiotu najmu.Dlatego też z tytułu zapłaty czynszu uzasadnione jest roszczenie powoda tylko za okres od dnia rozwiązania stosunku najmu czyli od dnia 31 lipca 1955 r. Powód bowiem o rezygnacji pozwanego z przydziału willi dowiedział się dopiero z pisma Prez. Woj. Rady Nar. w B. z dnia 4 czerwca 1955 r. Zgodnie zatem z art. 390 k.z. ustawowy termin wypowiedzenia upłynął z dniem 31 lipca 1955 r. Za okres trwania stosunku najmu, tj. za czas od dnia 1 grudnia 1953 r. do dnia 31 lipca 1955 r. czyli za 20 miesięcy należy się powodowi od pozwanego czynsz za pomieszczenia położone na parterze willi w kwocie 6.636 zł (licząc 158 m2 × 20 mieś. × 2,10 zł), a za pomieszczenia położone w przyziemiu w kwocie 5.073,60 zł (licząc 151 m2 × 20 mieś. × 1,68 zł). Razem zatem należy się powodowi za ten okres kwota 11.709,60 zł, a po odjęciu już zapłaconej przez pozwanego powodowi kwoty 1.238,70 zł kwota 10.470,90 zł. Do tej też kwoty Sąd Najwyższy uznał roszczenie powoda z tytułu czynszu za uzasadnione i dlatego oddalił rewizję pozwanego w części uwzględniającej powództwo w tej wysokości (art. 383 k.p.c.).Za okres po dniu 31 lipca 1955 r. należy się powodowi od pozwanego jedynie odszkodowanie za niezwrócenie przedmiotu najmu. Odszkodowanie to może odbiegać od wysokości czynszu ustalonego przez władzę czynszową. Ciężar udowodnienia wysokości odszkodowania spoczywa na powodzie. Brak jakichkolwiek ustaleń w tej mierze stwarza konieczność uchylenia w tej części zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).