C 28/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr B. Dobrzański (sprawozdawca). Sędziowie: dr J. Jodłowski, J. Kamiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko Marcjannie A. i Wacławowi G. o eksmisję, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powoda na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 30 czerwca 1950 r.,skargę kasacyjną oddalił.Uzasadnienie faktyczne"Centralny Zarząd Energetyki, Przedsiębiorstwo państwowe z siedzibą w Warszawie" żądał w pozwie nakazania eksmisji pozwanych Marcjanny A. i Wacława G. z jednoizbowego lokalu zajmowanego przez nich w nieruchomości położonej w Warszawie. Powód twierdził, że na podstawie aktu z dnia 20 września 1946 r. "jest zarządcą i użytkownikiem nieruchomości", że znajdujący się na nieruchomości budynek został odbudowany, wobec czego nastąpiło jego wyłączenie spod przepisów dekretu o publicznej gospodarce lokalami decyzją z dnia 12 maja 1949 r., i że pozwani zajmują w tym budynku lokal bez tytułu prawnego.Pozwani żądali oddalenia powództwa, zarzucając, że pozwana zawarła umowę najmu w 1937 r. z ówczesnym właścicielem nieruchomości i od tego czasu lokal ten zajmuje dotychczas z przerwą powstałą wskutek usunięcia przez okupanta hitlerowskiego ludności Warszawy po powstaniu...Sąd Grodzki oddalił powództwo, a Sąd Okręgowy zatwierdził wyrok Sądu Grodzkiego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy przyjął, że pozwana posiada tytuł do zajmowania lokalu, skoro w 1937 r. wynajęła ten lokal od "zbywcy nieruchomości P." (według dołączonego do akt zaświadczenia Sądu Grodzkiego w Warszawie - Oddział ksiąg wieczystych z dnia 13 lipca 1949 r., wpisanym właścicielem nieruchomości jest obecnie Michał Henryk P. "na mocy aktu kupna sprzedaży z dnia 7 lutego 1939 r.") oraz niespornie zajmowała ten lokal do powstania warszawskiego. Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu strony powodowej, jakoby opuszczenie lokalu przez lokatora po powstaniu "w wykonaniu rozkazu okupanta" powodowało rozwiązanie umowy najmu. Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, że "powołany w skardze apelacyjnej dekret z dnia 7 września 1944 r. nie obowiązuje", dekret zaś "o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu nie zawiera przepisu zbieżnego z art. 2 powołanego dekretu". Ponadto Sąd Okręgowy stwierdził, że wbrew stanowisku strony powodowej, władze kwaterunkowe przyjęły "jako zasadę, że lokator zajmujący lokal w chwili wejścia w życie dekretu o publicznej gospodarce lokalami nie ma obowiązku uzyskiwania nakazu".Zdaniem Sądu Okręgowego "fakt wyłączenia przedmiotowej nieruchomości spod działania przepisów dekretu o publicznej gospodarce lokalami nie pozbawia pozwanej tytułu do zajmowania lokalu", wobec czego Sąd Okręgowy uznał powództwo za nie uzasadnione, "skoro wyłączną podstawą pozwu jest rzekomy brak tytułu".Centralny Zarząd Energetyki założył skargę kasacyjną.Pismem z dnia 10 stycznia 1951 r. Prokuratoria Generalna R. P. doniosła, że na skutek wydania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 października 1950 r. w sprawie wyłączenia niektórych przedsiębiorstw spod działania przepisów dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, między innymi Centralny Zarząd Energetyki uległ temu wyłączeniu, "w związku z czym, jako organ Skarbu Państwa, podlega zastępstwu sądowemu przez Prokuratorię Generalną R. P.".Uzasadnienie prawneRozpoznając skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut obrazy przepisów dekretu z dnia 7 września 1944 r. o komisjach mieszkaniowych nie jest uzasadniony. Sąd Okręgowy słusznie rozstrzygał sprawę w oparciu o przepisy dekretu o publicznej gospodarce lokalami, skoro dekret ten uchylił dekret z dnia 7 września 1944 r., nie przewidując przy tym żadnych przepisów przejściowych, i unormował na nowo całokształt wszystkich zagadnień związanych z zajmowaniem lokali w miejscowościach, w których obowiązuje publiczna gospodarka lokalami. Obojętne jest więc, jaką ocenę prawną należałoby stosować pod rządem uchylonego dekretu, skoro, jak zasadnie przyjął Sąd Okręgowy, ocena ta musi być dostosowana wyłącznie do obowiązującego dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r.Nie jest też uzasadniony zarzut, że Sąd Okręgowy powinien był przyjąć na zasadzie art. 267 k.z., że umowa najmu zgasła, ponieważ "opuszczenie mieszkań przez mieszkańców Warszawy po powstaniu 1944 r.", dokonane "w wykonaniu rozkazu okupanta", stworzyło niemożliwość świadczenia, skoro wynajmujący nie mogli zapewnić najemcom możności używania lokali. Z przepisów szczególnych o najmie, a w szczególności z art. 379 k.z., wynika, że pozbawienie najemcy przez pewien czas używania rzeczy najętej wskutek bezprawia osób trzecich nie stanowi samo przez się o zakończeniu stosunku najmu. Nie zachodzi też niemożliwość świadczenia, skoro pozwana korzysta właśnie ze świadczeń, do których uprawniona jest w myśl zawartej umowy najmu, w szczególności zajmuje mieszkanie od chwili, gdy mogła je objąć ponownie po ustaniu przemocy hitlerowskiego okupanta.Wbrew poglądowi strony skarżącej trafne jest też stanowisko zaskarżonego wyroku, że osoba, która zajmowała lokal na podstawie tytułu prawnego w dniu wprowadzenia w danej miejscowości publicznej gospodarki lokalami, mogła je zajmować nadal bez przydziału, przy czym korzysta oczywiście z tych wszystkich uprawnień, jakie daje przydział, zawsze z zastrzeżeniem, że w myśl przepisów dekretu o publicznej gospodarce lokalami służy jej prawo uzyskania przydziału. Taki stan prawny stwierdza obecnie wyraźnie znowelizowany tekst art. 5 ust. 3 dekretu o publicznej gospodarce lokalami, wynikał on jednak już z przepisów tego dekretu i poprzednio, jak to już Sąd Najwyższy wyjaśnił, tak że nowe brzmienie przepisu stanowi tylko usankcjonowanie i wyraźne sformułowanie w tym zakresie dotychczasowego stanu prawnego. Dekret o publicznej gospodarce lokalami pod tym względem nie traktuje miasta Warszawy odmiennie od innych miejscowości, a tylko przepisy tego dekretu mogły stanowić wiążącą podstawę do oceny uprawnień pozwanej do zajmowania lokalu w tym mieście, ze względu na istniejącą w nim publiczną gospodarkę lokalami.Skarga kasacyjna wychodzi też z błędnego założenia, gdy zarzuca, że pozwana nie może powoływać się na umowę najmu z 1937 r., zawartą z ówczesnym właścicielem nieruchomości, skoro właściciel ten "nie bierze udziału w niniejszym sporze", a Centralny Zarząd Energetyki nie jest jego "następcą prawnym". Skoro właściciel nieruchomości, z którym pozwana zawarła umowę najmu, zbył nieruchomość, to z mocy art. 399 § 1 k.z. nabywca z mocy samego prawa wstąpił w stosunek najmu na miejsce zbywcy, Centralny Zarząd Energetyki powoływał się zaś na swe prawa zarządu i użytkowania, które czerpie właśnie ze swej umowy z nowym właścicielem. Przepisy dekretu o publicznej gospodarce lokalami chronią osobę, która uzyskała przydział i objęła lokal lub też zajmowała ten lokal przed wprowadzeniem publicznej gospodarki lokalami w danej miejscowości, stosownie do art. 5 ust. 3 cytowanego dekretu, przed żądaniem eksmisji z czyjejkolwiek strony, o ile żądanie to nie jest oparte na tym, że "strona ma prawo odstąpienia od umowy najmu bez wypowiedzenia" (art. 38 ust. 1).Powoływanie się skargi kasacyjnej na to, że Centralny Zarząd Energetyki otrzymał nakaz kwaterunkowy z dnia 11 listopada 1946 r. na cały dom, a więc, zdaniem strony skarżącej, także na sporny lokal, nie uzasadnia również poglądu, że pozwana zajmowała lokal bez tytułu prawnego. Sąd Okręgowy nie ustalił, by Centralny Zarząd Energetyki uzyskał przydział także na sporny lokal, a skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów, odpowiadających art. 426 i 427 k.p.c", a wskazujących na to, że do takiego ustalenia sąd ten miał podstawy w stanie sprawy. Należy jednak wyjaśnić, że zarzut skargi kasacyjnej byłby bezzasadny nawet w takim razie, gdyby przydział udzielony Centralnemu Zarządowi Energetyki miał się odnosić również do spornego lokalu. W myśl powyższych wyjaśnień pozwana miała do lokalu takie uprawnienia, jakie wynikałyby z udzielonego jej przydziału. Ewentualne uzyskanie przydziału na ten sam lokal przez Centralny Zarząd Energetyki nie stwarzałoby samo przez się żadnego znanego ustawie tytułu do żądania eksmisji pozwanej w drodze sądowej.Należy podkreślić, że w myśl art. 16 cytowanego dekretu osoby, które zajmują lokal mieszkalny lub użytkowy na podstawie tytułu prawnego i posiadają prawo uzyskania przydziału lokalu w mieście, mogą być usunięte, i to nie w postępowaniu sądowym, gdy lokal jest niezbędnie potrzebny władzy, urzędowi lub instytucji, wymienionym w art. 27 ust. 1 pkt 1) tego dekretu, i z reguły tylko po uprzednim dostarczeniu innego lokalu zastępczego.Okoliczność, że decyzją z dnia 12 maja 1949 r. dom został wyłączony spod działania przepisów o publicznej gospodarce lokalami, nie uzasadnia również, jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy, sama przez się stanowiska strony skarżącej, że pozwana zajmuje lokal bez tytułu prawnego. Wyłączenie to wywołało jedynie taki stan prawny, że pozwana, począwszy od chwili wyłączenia, nie mogła już korzystać z ochrony przed wypowiedzeniem, jaką jej dawały przepisy dekretu o publicznej gospodarce lokalami i Centralny Zarząd Energetyki uprawniony był do wypowiedzenia jej lokalu z zachowaniem ustawowego terminu wypowiedzenia. Wyłączenie powyższe straciło obecnie swą aktualność, a to wobec przepisów ustawy z dnia 26 lutego 1951 r. o budynkach i lokalach nowo wybudowanych lub odbudowanych (Dz. U. R. P. Nr 10, poz. 75), które ponownie poddały wyłączone lokale przepisom o publicznej gospodarce lokalami. Skoro brak jest usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, skarga kasacyjna ulega oddaleniu (art. 436 k.p.c.).