C 289/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr L. Konic; Sędziowie: T. Kurkowski, S. Kałamajski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Funduszu Ubezpieczenia od Wypadków i Chorób Zawodowych, działający przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie, przeciwko Spółdzielni Rolniczo-Handlowej Bielsko-Biała Spółdzielnia z o. u. o 29.567 zł, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powoda na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 sierpnia 1950 r.,zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach uchylił i sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneFundusz Ubezpieczeń od Wypadków i Chorób Zawodowych, działający przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, domaga się od Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Bielsku, Spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami: a) zapłaty kwoty 29.567 zł, b) zapłaty tytułem zwrotu renty po 900 zł miesięcznie, począwszy od dnia 21 czerwca 1948 r., przez czas, przez jaki pozywający Fundusz do zapłaty takiej renty na rzecz Jana Cz. obowiązany będzie. Dla uzasadnienia swego żądania pozywający Fundusz wyjaśnił: dnia 9.I 1948 r. pozwana Spółdzielnia wysłała z Bielska do Grodźca motorowy ciągnik z przyczepką celem załadowania i przywiezienia do Bielska rozmontowanej przyczepki bez kół. Szoferem był Gustaw R., pracownik pozwanej, a do pomocy przy załadowaniu i przewozie przydzielony był drugi robotnik Jan Cz. W drodze powrotnej wskutek zahamowania ciągnika i uderzenia weń przyczepki Jan Cz. doznał zmiażdżenia nogi. Ponieważ Jan Cz. podlegał ubezpieczeniu od wypadków, a wypadek zdarzył się podczas pracy, pozywający Fundusz poniósł koszty leczenia Jana Cz. w sumie 29.567 zł i wypłaca mu od 21 czerwca 1948 r. rentę miesięczną w wysokości 900 zł. Pozywający Fundusz wyjaśnił dalej, że pozwana Spółdzielnia obowiązana jest zwrócić powodowi świadczenia dokonane i w przyszłości dokonać się mające na rzecz Jana Cz. - na zasadzie art. 152 i 153 k.z. oraz art. 195-197 ustawy z dnia 28.III 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym, a to dlatego, że szkoda powstała wskutek użycia środka komunikacyjnego poruszanego mechanicznie i stanowiącego własność pozwanej oraz że pozwana nie przestrzegała przepisów o ochronie życia i zdrowia pracownika ustanawiając kierowcą ciągnika robotnika (Gustawa R.) nie posiadającego prawa prowadzenia motorowych środków komunikacji.Sąd Okręgowy powództwo oddalił.Sąd Apelacyjny wyrok Sądu Okręgowego zatwierdził. Sąd Apelacyjny ustalił, że Jan Cz. uległ wypadkowi z własnej winy. Sąd Apelacyjny ustalił nadto, że przepisy art. 152 i 153 k.z. w sprawie zastosowane być nie mogą, gdyż wypadek Jana Cz. zdarzył się przy pracy, a w takim przypadku przepis art. 195 ustawy o ubezpieczeniu społecznym łącznie z art. 156 k.z. wyłącza stosowanie cytowanych przepisów art. 152 i 153 k.z. Sąd Apelacyjny uznał wreszcie, że na pozwanej mógłby ciążyć obowiązek z art. 195 ustawy o ubezpieczeniu społecznym tylko w razie nieprzestrzegania przepisów art. 1 lit. a) do d) rozp. Prez. z dnia 16 marca 1928 r. o bezpieczeństwie i higienie pracy (Dz. U. R. P. Nr 35, poz. 325), czego jednak nie wykazano.W skardze kasacyjnej powód wnosi o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego, zarzucając Sądowi Apelacyjnemu pogwałcenie przepisów postępowania i naruszenie prawa materialnego.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę w granicach przepisu art. 434 k.p.c., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1)Słuszny jest zarzut pogwałcenia przez Sąd Apelacyjny przepisu art. 351 k.p.c. Sąd Apelacyjny istotnie nie wskazuje, na jakich dowodach się oparł, ustalając przesłanki faktyczne, które doprowadziły do wniosku, że Jan Cz. uległ wypadkowi z własnej winy.Uchybienie Sądu Apelacyjnego jest istotne, gdyż uniemożliwia kontrolę kasacyjną, czy ustalenia faktyczne dokonane są zgodnie z zasadą przepisu art. 250 § 1 k.p.c., czy też sprzecznie z nią - jak zarzuca skarżący.2)Niesłuszny natomiast jest zarzut naruszenia przepisów art. 152, 153 i 156 k.z. oraz art. 195 ustawy o ubezpieczeniu społecznym przez uznanie, że przepisy art. 195 ustawy o ubezp. społ. i art. 156 k.z. wyłączają odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie przepisów art. 152 i 153 k.z., jeżeli pracownik uległ wypadkowi przy pracy, w szczególności, jeżeli pracownik w czasie pracy i w związku z pracą oraz przy jej wykonaniu przewożony jest przez pracodawcę środkiem komunikacyjnym poruszanym za pomocą sił przyrody. Zdaniem skarżącego wyłączenie odpowiedzialności na podstawie przepisów art. 152 i 153 k.z. może być przyjęte jedynie w odniesieniu do pracownika, który "bezpośrednio w ruchu takiego środka komunikacji pracuje.".Zapatrywanie skarżącego jest błędne.Skarżący zbyt ciasno pojmuje pojęcie "wypadku przy pracy". Przepis art. 137 ustawy o ubezpieczeniu społecznym, który wyjaśnia bliżej pojęcie "wypadku w zatrudnieniu", wykazuje, że pojęcie, o którym mowa, jest dość szerokie, że pod pojęcie to podpadają nie tylko wypadki powstałe bezpośrednio przy pracy lub które mają swoją bezpośrednią przyczynę w pracy. W myśl cytowanego art. 137 za wypadek w zatrudnieniu uznać należy również wypadek, któremu uległ pracownik w czasie przewożenia go z polecenia pracodawcy należącym do niego samochodem lub w ogóle środkiem komunikacyjnym poruszanym za pomocą sił przyrody z zakładu pracy na inne miejsce wykonania pracy zleconej lub w drodze powrotnej z takiego miejsca do zakładu pracy.Nadmienić wypada, że skarżący określa poszkodowanego jako "pasażera". Gdyby poszkodowany w chwili wypadku istotnie był tylko "pasażerem", natenczas wypadek nie byłby wypadkiem w zatrudnieniu i poszkodowany nie miałby prawa do renty wypadkowej, a z kolei powód nie mógłby wystąpić z roszczeniem na zasadzie art. 195 ustawy o ubezpieczeniu społecznym, nawet gdyby omyłkowo płacił rentę.3)Słuszny znowu jest dalszy zarzut skarżącego obrazy przepisów art. 195 cyt. ustawy. Skarżący zwalcza zapatrywanie Sądu Apelacyjnego, aby roszczenie na zasadzie art. 195 ustawy o ubezp. społ. było bezzasadne, skoro nie ma ustalenia, że pracodawca nie przestrzegał przepisów zawartych w lit. a) do d) art. 1 rozp. o bezpieczeństwie i higienie pracy. Zdaniem skarżącego, wymagane w przepisie art. 195 cytowanej ustawy zaniedbanie obowiązków, wynikających z przepisów o ochronie życia i zdrowia pracownika, zachodzi również w przypadku naruszenia przez pracodawcę obowiązujących w chwili wypadku (9.I 46 r.) przepisów o ruchu pojazdów mechanicznych na drogach publicznych (rozp. z dnia 27.X 1937 r. Dz. U. R. P. Nr 85, poz. 616).Pogląd skarżącego jest trafny.W przepisie art. 1 cyt. rozp. Prez. z dn. 16 marca 1928 r. zasadnicze znaczenie ma postanowienie, że przy wszelkich robotach, prowadzonych bądź w zakładach pracy, bądź poza terenem zakładu pracy, przedsiębiorca powinien zastosować środki zapewniające ochronę życia i zdrowia pracowników.Wymienione następnie środki zapewniające ochronę życia i zdrowia pracowników, "a w szczególności" wymienione pod lit. a) do d) art. 1 cyt. rozp. Prez., nie są wyczerpujące tzn. nie można uznać, by tylko wymienione w tych przepisach środki były tymi środkami, które prawodawca uważa za służące ochronie życia i zdrowia pracowników. Wymienienie środków mających zapewnić ochronę życia i zdrowia pracowników pod lit. a) do d) cytowanego art. 1 nie wyklucza konieczności zastosowania stosownie do okoliczności również innych środków w tym przepisie nie wyszczególnionych.Przepisy o ruchu pojazdów mechanicznych na drogach publicznych mają, między innymi, na celu bezpieczeństwo osób nie znajdujących się w pojeździe mechanicznym i osób znajdujących się w takim pojeździe, a więc: kierowcy i osób przewożonych. Jest oczywiste, że ta troska wynikająca z celu przepisów o ruchu pojazdów mechanicznych na drogach publicznych nie zmniejsza się, gdy przewożonymi są pracownicy właściciela pojazdu. Z tych twierdzeń wynika, że przestrzeganie przepisów o ruchu pojazdów mechanicznych na drogach publicznych jest również jednym ze środków, mających w myśl art. 1 rozp. Prezyd. z dnia 16.III 1928 r. zapewnić ochronę życia i zdrowia pracowników, jeżeli pracownicy ci takimi pojazdami są przewożeni z zakładu pracy poza teren zakładu pracy.Z powyższych stwierdzeń płynie wniosek, że jeżeli pracodawca przy przewożeniu pracowników swoich z zakładu pracy do miejsca pracy poza terenem zakładu pracy nie przestrzega przepisów o ruchu pojazdów mechanicznych, to może to stanowić zaniedbanie obowiązków, wynikających z przepisów o ochronie życia i zdrowia pracowników, w rozumieniu art. 195 ustawy o ubezpieczeniu społecznym.W takim stanie sprawy z uwagi na stwierdzone wady (pod pkt 1 i 3) zaskarżony wyrok ulega uchyleniu a sprawa odesłaniu do ponownego rozpoznania.