II CR 873/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski. Sędziowie: S. Gross, F. Błahuta, S. Białek, Z. Wiszniewski, W. Bryl (sprawozdawca), H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Łai J. i nieletniej Aleksandry J. przeciwko Wrocławskiemu Przemysłowemu Zjednoczeniu Budowlanemu Nr 1 Samodzielny Odcinek w L. o rentę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1956 r.,zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 1954 r. uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Legnicy do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneWolf J. był robotnikiem pozwanego Zjednoczenia. W tym charakterze został on w dniu 6 czerwca 1952 r. delegowany z L. do J. do przewozu piasku samochodem ciężarowym należącym do PKS w L. i prowadzonym przez kierowcę PKS Zygmunta J. Samochód użyty został na podstawie umowy najmu między PKS a pozwanym Zjednoczeniem. Na nie strzeżonym przejeździe kolejowym Zygmunt J. spowodował zderzenie samochodu z pociągiem. W wyniku katastrofy zginął Wolf J. Szofer Zygmunt J. za popełnienie opisanego przestępstwa skazany został prawomocnym wyrokiem sądu karnego na karę więzienia.W sprawie niniejszej powódka Łaja J., żona zmarłego, i Aleksandra, jego córka, domagają się od Zjednoczenia renty po 250 zł miesięcznie jako różnicy między kosztami ich utrzymania, świadczonymi przez zmarłego, a rentą wdowią i sierocą, wypłacaną z funduszów ubezpieczenia społecznego. Według uzasadnienia pozwu podstawę prawną poszukiwanych roszczeń stanowią art. 152 § 1, 153 § 2 i 162 § 2 k.z.Pozwane Zjednoczenie wniosło o oddalenie powództwa i zarzuciło, że odpowiedzialność jego nie znajduje usprawiedliwienia w treści art. 196 ustawy o ubezpieczeniu społecznym, a inna podstawa żądania w rachubę wchodzić nie może.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. Motywy wyroku Sądu Wojewódzkiego przyjmują jako jedyną możliwą płaszczyznę rozważań art. 196 cyt. wyżej ustawy. Warunkiem odpowiedzialności na podstawie tego przepisu jest - obok rozmyślnego spowodowania szkody - również naruszenie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy ze strony kierownika zakładu pracy lub jego zastępcy. W rozstrzygniętym sporze przesłanki takie nie istnieją, a stroma powodowa nawet nie twierdzi, żeby one były.Zamówienie, na podstawie którego doszła do skutku umowa wynajmu pojazdu, zawiera na odwrocie warunki wynajmu. Według punktu a) tych warunków, PKS oddaje samochód do wyłącznej dyspozycji najemcy w rozumieniu art. 153 § 2 k.z. Zastrzeżenie to jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - bez znaczenia, skoro najemca nie ma wpływu na wybór kierowcy. Przerzucenie odpowiedzialności z tytułu ryzyka przez przedsiębiorstwo przewozowe, jakim jest PKS, na najemcę, którym może być i osoba fizyczna, sprzeczne jest z dyspozycją art. 41 przep. og. pr. cyw. i z tej przyczyny nieważne.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 marca 1956 r. oddalił rewizję powódek, podzielając w zasadzie trafność stanowiska Sądu Wojewódzkiego.Wyrok Sądu Najwyższego zaskarżył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego rewizją nadzwyczajną z powodu pogwałcenia przepisu art. 196 ustawy o ubezpieczeniu społecznym oraz naruszenia interesu Państwa Ludowego i wniósł o częściową zmianę wyroku i uznanie roszczenia powodów za usprawiedliwione w zasadzie oraz o uchylenie tegoż wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji w pozostałej części, to jest w zakresie spornej wysokości żądania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezsporną rzeczą jest w sprawie, że zmarły Wolf J. był pracownikiem pozwanego Zjednoczenia i że w chwili wypadku jechał do pracy zleconej mu przez pracodawcę. Wypadek ten stanowi zatem wypadek przy pracy. Dlatego rozstrzygnięcie o odpowiedzialności pozwanego przedsiębiorstwa powinno nastąpić na podstawie przepisu art. 196 ustawy o ubezp. społ. Dla przyjęcia odpowiedzialności pozwanego Zjednoczenia na mocy tego przepisu obojętną jest rzeczą, czy samochód, którym jechał Wolf J., stanowił własność osoby trzeciej i czy był on kierowany przez szofera będącego pracownikiem tej osoby oraz czy pozwane Zjednoczenie miało możność wyboru innego samochodu, pracodawca bowiem, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 5 grudnia 1956 r., sygn. C. 326/50 ("P. i Pr." 1951, nr 7, s. 172) nie może uwolnić się od obowiązku przestrzegania przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy przez to, że pewne roboty prowadzi przy użyciu maszyn lub innych urządzeń należących do osoby trzeciej. Skoro auto PKS zostało użyte w związku z pracami wykonywanymi przez pozwane przedsiębiorstwo, to weszło ono w orbitę prac produkcyjnych tego przedsiębiorstwa i przedsiębiorstwo to powinno odpowiadać za skutki wypadku, jakiemu uległ jego pracownik w toku przejazdu, choćby samochód stanowił własność osoby trzeciej i był kierowany przez jej kierowcę, jeżeli, oczywiście, spełnione są dalsze przesłanki wynikające z art. 196 ustawy o ubezpieczeniu społecznym, który to artykuł należy stosować w sprawie. Pracodawca powinien wszystkie procesy zachodzące w toku wykonywania pracy przez jego pracowników tak unormować, aby bezpieczeństwo i higiena pracy były w pełni zapewnione, i to bez względu na to, czy działa sam przez właściwy organ, czy też przez "zastępcę" i czy ten zastępca jest jego pracownikiem, czy wreszcie w danym zakresie pracodawca posługuje się jako zastępcą osobą trzecią (jej personelem). Art. 196 nie wymaga, aby zastępca był pracownikiem pracodawcy zobowiązanego do wynagrodzenia szkody. Odmienna wykładnia prowadziłaby zresztą do wyników trudnych do przyjęcia, gdyż umożliwiałaby obejście przepisów o odpowiedzialności pracodawcy i utrudniałaby, a niekiedy i uniemożliwiała uzyskanie przez pracownika odszkodowania, jakie ustawodawca chce mu zapewnić. Jak już niejednokrotnie wyjaśnił Sąd Najwyższy, podczas przewozu pracowników do pracy kierowca jest zastępcą pracodawcy w rozumieniu art. 196 ustawy o ubezp. społ. Gdy więc kierowca spowodował zderzenie się samochodu z pociągiem i za czyn ten został prawomocnie wyrokiem sądu karnego skazany na 3 lata więzienia, zachodzą wszelkie przesłanki uzasadniające na mocy art. 196 ustawy o ubezp. społ. odpowiedzialność pozwanego przedsiębiorstwa za skutki wypadku.Skoro zaś sądy dotychczas orzekające stanęły na odmiennym stanowisku, należało zarówno zaskarżony wyrok, jak i wyrok Sądu Wojewódzkiego uchylić i sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu w L. do ponownego rozpoznania (art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. - Dz. U. Nr 2, poz. 13 - i art. 384 k.p.c.). Wniosku rewizji nadzwyczajnej o częściową zmianę zaskarżonego wyroku i uznanie roszczenia powodów za usprawiedliwione w zasadzie Sąd Najwyższy nie mógł uwzględnić wobec braku ustaleń, czy powodowie przez śmierć Wolfa J. ponieśli w ogóle jakąś szkodę.Z przytoczonych względów należało orzec jak wyżej.