I C 539/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława R. przeciwko Stanisławie R. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla woj. warszawskiego z dnia 18 grudnia 1952 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla woj. warszawskiego do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneStrony zawarły w dniu 3 października 1937 r. małżeństwo, z którego pochodzi dwoje dzieci: Wiesława urodzona dnia 23 czerwca 1940 r. i Władysława urodzona dnia 27 września 1943 r.Powód wniósł o rozwiązanie małżeństwa z winy żony, uzasadniając swe żądanie tym, że w okresie jego pobytu w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, w latach 1943-1945, dopuściła się ona zdrady małżeńskiej, wobec czego zerwał on pożycie małżeńskie w 1945 r. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, wyjaśniając, że nie ona, lecz powód dopuścił się zdrady małżeńskiej, gdyż żyje z inną kobietą.Wyrokiem z dnia 18 grudnia 1952 r. Sąd Wojewódzki orzekł rozwód z winy pozwanej. Sąd Wojewódzki ustalił, że do chwili aresztowania powoda w 1943 r. pożycie stron było zgodne. W czasie przebywania powoda w Oświęcimiu pozwana dopuściła się zdrady małżeńskiej, do czego przyznała się wobec powoda w 1945 r. po jego powrocie z obozu. W związku z tym w końcu tegoż roku powód opuścił pozwaną i od tego czasu ustało pożycie stron. Powyższy fakt zdrady małżeńskiej, jakiej dopuściła się pozwana, spowodował, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego stron, wobec czego Sąd Wojewódzki uznał, że zachodzą przesłanki do orzeczenia rozwodu, gdyż ponadto dobro dzieci nie stoi temu na przeszkodzie, a przeciwnie przemawia ono raczej za rozwiązaniem małżeństwa stron w celu zapewnienia dzieciom właściwego wychowania.Od powyższego wyroku złożyła pozwana rewizję, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Skarżąca zarzuca, iż Sąd Wojewódzki:1)dokonał ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem, uznając pozwaną za wyłącznie winną rozkładu pożycia małżeńskiego, pominął bowiem przyznany przez powoda fakt dopuszczenia się przezeń zdrady małżeńskiej, a ponadto nie wziął pod uwagę, że powód przebaczył żonie cudzołóstwo, skoro dowiedziawszy się o nim nadal z żoną mieszkał i to aż do chwili nawiązania znajomości z inną kobietą; przebaczenie pozbawia, zdaniem skarżącej, możności powołania się na winę pozwanej w spowodowaniu rozkładu pożycia małżeńskiego stron;2)naruszył art. 29 i 30 kod. rodz., gdyż wobec przytoczonych okoliczności i braku zgody pozwanej nie było przesłanek do orzeczenia rozwodu, któremu sprzeciwia się też dobro małoletnich dzieci.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kodeks rodzinny w przeciwieństwie do poprzednio obowiązującego prawa małżeńskiego z 1945 r. (art. 24 pkt 1) nie nadaje przebaczeniu charakteru okoliczności, wyłączającej możność powoływania się na cudzołóstwo jako na przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego. W płaszczyźnie przepisów kodeksu rodzinnego zagadnienie sprowadza się do oceny, czy cudzołóstwo przyczyniło się do rozłamu w małżeństwie. Ustalenie związku przyczynowego między cudzołóstwem a rozkładem pożycia pociąga za sobą - na wniosek małżonka niewinnego - orzeczenie rozwodu z winy współmałżonka, który naruszył zasadę wierności małżeńskiej. Nie można jednak wyłączyć takiej sytuacji, że mimo popełnionego przez jednego z małżonków cudzołóstwa, pożycie ich nadal trwa, przy czym widoczny jest zamiar stron utrzymania małżeństwa. Gdy w małżeństwie tym po upływie pewnego czasu nastąpi rozłam, rzeczą Sądu będzie - na podstawie wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy - ocenić, czy utrzymywanie pożycia małżeńskiego w okresie po uzyskaniu wiadomości o cudzołóstwie pozornie tylko świadczyło o puszczeniu w niepamięć przewinienia współmałżonka, w rzeczywistości zaś zalążki rozłamu nadal istniały i w rezultacie doprowadziły do rozkładu pożycia małżeńskiego.Dla oceny wpływu na rozkład pożycia małżonków popełnionego przez jednego z nich cudzołóstwa, w przypadku kontynuowania pożycia już po otrzymaniu przez małżonka niewinnego wiadomości o cudzołóstwie, decydujące znaczenie ma materiał dowodowy, który pozwoliłby na analizę reakcji małżonka niewinnego na cudzołóstwo współmałżonka. Tego zagadnienia Sąd Wojewódzki w sprawie niniejszej nie wyświetlił. Gdyby się bowiem okazało, że powód od chwili ustalenia cudzołóstwa żony zareagował na nie w sposób, który nie nastręczałby wątpliwości w przedmiocie negatywnego ustosunkowania się do dalszego trwania małżeństwa, a fakt pożycia stron po powrocie powoda z obozu w Oświęcimiu tłumaczył się tylko jego stanem psychicznym i szczególnie ciężką sytuacją, w jakiej się znalazł, - to trafny okazałby się wniosek zaskarżonego wyroku o wyłącznej winie pozwanej w rozłamie małżeństwa. W przypadku jednak, gdyby materiał dowodowy nie wskazywał na takie zdecydowane ustosunkowanie się powoda do przewinienia żony, usprawiedliwiony byłby wniosek, że rozkład pożycia zapoczątkowało cudzołóstwo pozwanej, ostatecznie jednak rozkład pogłębił się i ustalił na skutek wstąpienia powoda w związek z inną kobietą. Taki stan rzeczy uzasadniałby orzeczenie rozwodu z winy obu stron.Rozstrzygnięcie omawianego zagadnienia wymagać będzie dokładnej analizy pożycia stron w okresie po dowiedzeniu się przez powoda o cudzołóstwie żony przy dokładnym ustaleniu daty ich rozejścia się, co do której zeznania stron są sprzeczne, a co Sąd Najwyższy wziął z urzędu pod rozwagę (art. 380 § 2 k.p.c.). Materiału w tym przedmiocie dostarczyć powinien przede wszystkim dowód z uzupełniającego przesłuchania stron.Również jeżeli chodzi o dobro małoletnich dzieci, Sąd Wojewódzki zbyt lakonicznie uzasadnił swe stanowisko, że nie stoi ono na przeszkodzie orzeczeniu rozwodu.Skoro ustalenia zaskarżonego wyroku nie są dostateczne i uniemożliwiają ocenę, czy przepisy prawa materialnego zostały należycie zastosowane, Sąd Najwyższy na zasadzie art. 384 k.p.c. zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania przekazał.