I CO 20/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich. Sędziowie: Z. Wiszniewski, J. Kamiński, K. Lipiński, J. Ignatowicz, B. Dobrzański (sprawozdawca), L. Konic.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał na posiedzeniu jawnym dnia 17 listopada 1958 r. przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów pytanie prawne wynikłe z powództwa Elżbiety R. przeciwko Zjednoczeniu Instalacji Przemysłowych w G. o należności za pracę:"Czy w sprawie, która została przekazana sądowi na podstawie art. 10 ust. 2 dekretu o zakładowych komisjach rozjemczych dopuszczalne jest i ewentualnie w jakim zakresie rozszerzenie przed sądem powództwa, czy też sąd może orzekać wyłącznie o tych roszczeniach, które były zgłoszone we wniosku do komisji rozjemczej; w szczególności, czy dopuszczalne jest rozszerzenie powództwa o roszczenia oparte na tej samej podstawie prawnej, co roszczenia zgłoszone przed komisja rozjemczą, jeżeli roszczenia, o które powództwo rozszerzono, stały się wymagalne dopiero po przekazaniu sprawy sądowi?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"W sprawie, która w myśl art. 16 ust. 2 dekretu z dnia 24.II.1954 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 35) została skierowana do sądu przez komisję rozjemczą, niedopuszczalne jest rozszerzenie powództwa na innej podstawie faktycznej".Uzasadnienie faktyczneSpory wynikające ze stosunków pracy w przedsiębiorstwach uspołecznionych podlegają rozpoznaniu komisji rozjemczych, o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej (art. 1 i 2 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych - Dz. U. Nr 10, poz. 35). Sądy nie są więc powołane do rozstrzygania spraw przekazanych komisjom rozjemczym (art. 2 k.p.c.) i w tym zakresie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej. Objęty pytaniem, przedstawionym składowi siedmiu sędziów, art. 10 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. przewiduje wyjątek od powyższej zasady w razie nieosiągnięcia jednomyślności przez skład orzekający komisji rozjemczej i skierowanie sprawy - na żądanie pracownika - do właściwego sądu.Do przepisów wyjątkowych nie można stosować wykładni rozszerzającej. Także i poza tym wykładnia taka byłaby niewłaściwa w stosunku do ścisłych przepisów normujących zasiąg jurysdykcji. Toteż w rozważanej sytuacji niedopuszczalność drogi sądowej można przyjąć tylko w takim zakresie, w jakim nastąpiło to "skierowanie", przy czym obejmuje ona tylko ten sam "przedmiot sporu", co do którego "dane" zawarte są w - zastępującym pozew (art. 10 ust. 2 dekretu) - wniosku pracownika, a ewentualnie zostały uzupełnione lub sprostowane na posiedzeniu komisji rozjemczej (§ 40 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. - Dz. U. Nr 18, poz. 68).W toku postępowania sądowego pracownik nie może więc wywodzić swego prawa z podstawy faktycznej innej od tej, na której opierał swe żądania przed komisją rozjemczą. Biorąc rzecz przykładowo, pracownik nie może w sprawie, która przed komisją rozjemczą dotyczyła wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, zażądać - po przekazaniu sprawy sądowi - ponadto odszkodowania za zwolnienie go z pracy lub za nie wykorzystany urlop. Podobnie niedopuszczalne jest rozszerzenie powództwa np. o wyższe wynagrodzenie za lipiec danego roku, chociażby roszczenie to stało się wymagalne dopiero po przekazaniu sprawy sądowi, jeżeli przedmiotem sporu w komisji rozjemczej było to wynagrodzenie tylko za czas do końca czerwca. Także bowiem i w tym wypadku zachodziłaby zmiana podstawy faktycznej i tym samym niedopuszczalność drogi sądowej.Pewne niedogodności, jakie się mogą wyłaniać na tle tego stanu prawnego, mogłyby ewentualnie nasuwać postulaty de lege ferenda, w praktyce zaś znajdą niewątpliwie złagodzenie w lojalnym ustosunkowaniu się do pracowników kierownictwa zakładów pracy, które oczywiście wypłaci pracownikowi np. wyższą stawkę wynagrodzenia za lipiec i miesiące nast., jeżeli sąd zasadził je za czas do końca czerwca, a warunki pracy i płacy później nie uległy zmianie. W wypadku przeciwnym pracownik musiałby swych roszczeń za dalsze miesiące dochodzić ponownie przed komisją rozjemczą, przy czym ewentualny upływ terminów z art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. nie stałby na przeszkodzie, skoro szłoby oczywiście o szczególne okoliczności i niewątpliwie komisja rozjemcza lub w ostateczności zarząd główny właściwego związku zawodowego (§ 32 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r.) uwzględniłyby spóźnienie zgłoszenia wniosku.Przy rozstrzyganiu spraw przekazanych w trybie art. 10 ust. 2 sąd rozstrzyga też w zasadzie o tych samych żądaniach, o których miała rozstrzygnąć komisja rozjemcza. Sąd musi jednak stosować przy tym wszystkie wchodzące w grę przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a więc i przepis art. 329 k.p.c., który w sprawach w nim wymienionych, a m.in. w sprawach ze stosunku pracy, zwalnia sąd od związania żądaniami stron. Jak to już Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał (np. w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29 kwietnia 1957 r. - 1 CO 40/56 - OSN 1/58, poz. 4), w sprawach objętych art. 329 § 2 k.p.c. sąd orzeka o całości roszczeń wynikających z podanego przez stronę, a następnie ustalonego przez sąd stanu faktycznego, niezależnie od żądań strony.Jeżeli - biorąc rzecz znów przykładowo - pracownik żądał w komisji rozjemczej, a następnie także w sądzie, tytułem różnicy wynagrodzenia za określony czas po 200 zł miesięcznie, sąd może zasądzić na jego rzecz tę różnicę za ten sam czas w wysokości po 300 zł miesięcznie, jeżeli takie rozstrzygnięcie znajduje uzasadnienie w przepisach prawa materialnego. Skoro w zakresie wynikającym z art. 329 k.p.c. musi się przyjąć dopuszczalność drogi sądowej, to jest oczywiste, że i sam powód może rozszerzyć swe powództwo w tym zakresie, czyli bez zmiany jego podstawy faktycznej.Natomiast - jak to zostało stwierdzone w sentencji niniejszej uchwały - nie jest dopuszczalne rozszerzenie powództwa na innej podstawie faktycznej.