I CR 1028/57

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 1958 r. sprawy z powództwa Edwarda W. przeciwko Spółdzielni Wydawniczo­Oświatowej “C." w W. o 20 034 zł na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 21 maja 1957 r., sygn. akt VI C 947/56 zaskarżony wyrok o tyle tylko zmienia, że odsetki zasądza od 27 lipca 1951 r., poza tym rewizję oddala; zasądza od powoda na rzecz pozwanej spółdzielni 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktycznePowód Edward W. żądał zasądzenia od pozwanej Spółdzielni Wydawniczo­Oświatowej “C." sumy 20 034 zł tytułem honorarium za tłumaczenie z języka rosyjskiego na polski pierwszego tomu dzieła pt. “Historia Dyplomacji", co do czego strony zawarły umowę z 14 lutego 1946 r. Powołując się na wyrok Sądu Powiatowego z dnia 2 czerwca/30 sierpnia 1954 r. w sporze między stronami o honorarium za przekład drugiego i trzeciego tomu tego samego dzieła, jak również na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 1955 r., sygn. L. CR. 378/55 oddalający skargę pozwanej spółdzielni o uchylenie wyroku Sądu polubownego, powód domagał się określenia należnego mu honorarium stosownie do postanowień uchwały Nr 419 Prezydium Rządu z dnia 2 czerwca 1951 r. w sprawie wysokości wynagrodzeń autorskich i zasad zawierania umów o wydanie książek (Mon. Pol. Nr A-56, poz. 740) według stawki 600 zł za arkusz autorski, przewidzianej pod poz. 35 tabeli honorariów autorskich, stanowiącej załącznik do powyższej uchwały. Dochodzona pozwem kwota stanowi iloczyn wskazanej poprzednio stawki i 34,97 arkusza przekładu, po potrąceniu otrzymanej przez powoda zaliczki w kwocie 30 000 zł dawnych złotych, czyli 900 złotych w obecnym pieniądzu. Pozwana Spółdzielnia uznała powództwo do wysokości 4 100 zł należnych - jej zdaniem - powodowi na podstawie umowy z 14 lutego 1946 r. oraz wnosiła o oddalenie powództwa w pozostałej części, twierdziła, że uchwała Nr 419 Prezydium Rządu nie ma w danym wypadku zastosowania m.in. dlatego, że skoro zgodnie z treścią ust. 2 tej uchwały, dotychczasowe umowy powinny być wykonywane w stosunku do wydań, których druk ukończono przed dniem 1 czerwca 1951 r., to tym bardziej zasada ta odnosi się do dzieł, których druku zaniechano na długo przed wydaniem uchwały Nr 419. Tak zaś właśnie stało się z przekładem “Historii Dyplomacji", którego wydanie nie doszło do skutku z powodu zakazu władz nadrzędnych (pismo Prezydium Rady Ministrów Centralnej Komisji Wydawniczej Nr 10850 z 28 grudnia 1950 r., które wymienia powyższe dzieło jako objęte wykazem książek nie poleconych przez Mieżknigę). Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z 21 maja 1957 r. zasądził od Spółdzielni Wydawniczo­Oświatowej “C." na rzecz Edwarda W. 4 100 zł z 8% od 2 czerwca 1956 r., jako daty wniesienia pozwu, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki nie podzielił stanowiska pełnomocnika powoda, według którego zasada obecnego sporu przesądzona została na korzyść jego twierdzeń przez aprobujący rozstrzygnięcie sądu polubownego wyrok Sądu Najwyższego w sprawie dotyczącej honorarium za przekład II i III tomu “Historii Dyplomacji". W sprawie tej bowiem, której przedmiotem była skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego, Sąd Najwyższy wyraźnie podkreślił, że nie wypowiada się co do zgodności lub niezgodności wyroku sądu polubownego z prawem materialnym, wyjaśniając, że sąd polubowny nie ma obowiązku stosowania wszystkich przepisów prawa materialnego i że możliwa jest rozbieżność między rozstrzygnięciem sądu polubownego a rozstrzygnięciem takiego samego sporu przez państwowy. Sąd Wojewódzki ustalił, że strony zawarły umowę wydawniczą 14 lutego 1946 r., tj. pod rządem poprzednio obowiązującej ustawy o prawie autorskim z 29 marca 1926 r., że pozwana spółdzielnia pracę powoda przyjęła, że zaniechanie wydania wykonanego tłumaczenia nastąpiło z powodu zakazu władz nadrzędnych oraz że wskutek tego umowa stron w dacie wejścia w życie uchwały Nr 419 Prezydium Rządu była już rozwiązana. Na podstawie takich ustaleń Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że powyższa uchwała nie może stanowić podstawy określenia honorarium powoda. Skoro bowiem z brzmienia zd. 2 ust. 2 omawianej uchwały wynika, że dotychczasowe umowy powinny być wykonane w stosunku do wydań, których druk ukończono przed dniem 1 czerwca 1951 r., to dotyczy to tym bardziej wydań, których druku zaniechano przed tym terminem. Wychodząc z tego założenia, Sąd, zgodnie z § 6 umowy z 14 lutego 1946 r., ustalił, że wysokość honorarium powoda określona została na 5% ceny sprzedażnej książki, a nakład jej, stosownie do § 1 tejże umowy, oznaczono na 5 000 egzemplarzy. Mając na uwadze, że wg art. 62 Prawa autorskiego z 1952 r. do umów o przeniesienie praw majątkowych zawartych przed wejściem w życie tego prawa stosuje się przepisy dotychczasowe oraz że z mocy art. 46 Prawa autorskiego z 1926 r. cenę sprzedażną książki oznacza sprzedawca, Sąd Wojewódzki przyjął jako maksymalną cenę jednego tomu w czasie orzekania 20 złotych. na podstawie przytoczonych wyżej współczynników (20 zł x 5 000 egz. x 5%) Sąd oznaczył przypadające powodowi honorarium na 5 000 zł, a po potrąceniu 900 zł z tytułu pobranej zaliczki, zasądził na jego rzecz kwotę 4 100 złotych. Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją pełnomocnik powoda w części oddalającej żądanie zasądzenia sumy kapitalnej, jak również nie uwzględniającej odsetek za okres między wytoczeniem powództwa przed sąd polubowny (26 lipca 1951 r.) a wniesieniem pozwu do sądu. Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarżący zasadnie kwestionuje ustalenie zaskarżonego wyroku, że umowa stron z 14 lutego 1946 r. została rozwiązana przed wejściem w życie uchwały Prezydium Rządu z 2 czerwca 1951 r. w sprawie wysokości wynagrodzeń autorskich i zasad zawierania umów o wydanie książki. Zarzut ten nie może jednak stanowić skutecznej podstawy rewizyjnej, gdyż z treści motywów Sądu Wojewódzkiego wynika, że chodzi tu jedynie o niewłaściwe sformułowanie stwierdzenia, że w czasie wydania powyższej uchwały było już ostatecznie zadecydowane, że wydanie przekładu “Historii Dyplomacji" nie nastąpi. Tylko ta zaś kwestia miała znaczenie z punktu widzenia stosowania zasad uchwały Prezydium Rządu. Stosownie do zdania 2 ust. 2 uchwały Prezydium Rządu z 2 czerwca 1951 r. w sprawie wysokości wynagrodzeń autorskich i zasad zawierania umów o wydanie książki, wyjątek od zasady, że stosuje się ją wstecz, dotyczy wydań, których druk został ukończony w dacie oznaczonej w uchwale, a nie umów wydawniczych w całości. Przedmiotem rozważań Sądu Wojewódzkiego nie była zatem kwestia mocy wiążącej umowy wydawniczej z 14 lutego 1946 r., lecz tylko zagadnienie, jak w dacie wejścia w życie uchwały Nr 419 przedstawiała się sprawa wydania przekładu pierwszego tomu “Historii Dyplomacji". Toteż ustalenie, że umowa była w dacie wejścia w życie powyższej uchwały rozwiązana można rozumieć w ten tylko sposób, że w dacie, o której mowa, zaniechanie wydania tego przekładu było już definitywnie przesądzone. Takiego ustalenia rewizja nie kwestionuje. Uważa natomiast wniosek, jaki wysnuł z niego Sąd Wojewódzki, za wadliwy i sprzeczny z treścią uchwały Prezydium Rządu. Pogląd skarżącego w tym przedmiocie nie jest jednak słuszny. Z prawidłowej bowiem wykładni zdania 2 ust. 2 uchwały Prezydium Rządu Nr 419 wynika, że podwyższenie stawek wynagrodzenia autorskiego oraz dostosowanie sposobu jego zapłaty do nowo ustanowionych zasad dotyczyć miało tylko przyszłych wydań, podczas gry honoraria autorskie za wydania już dokonane, których druk ukończono przed 1 czerwca 1951 r. (względnie przed 1 sierpnia 1951 r., jeśli chodzi o podręczniki szkolne) pozostawały nie zmienione. Nowe zasady wynagrodzenia autorskiego zastrzeżono więc jedynie dla przyszłych wydań, których druk (poza krótkim co do okresu wyjątkiem w stosunku do podręczników szkolnych) nastąpił już pod rządem uchwały Nr 419. Skoro zaś Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił, że jeszcze przed wydaniem omawianej uchwały Prezydium Rządu, pozwana spółdzielnia, zgodnie z zaleceniem organów nadrzędnych, z wydania przekładu pierwszego tomu “Historii Dyplomacji" definitywnie zrezygnowała i że w związku z tym w chwili wejścia w życie uchwały Prezydium Rządu wydanie tego dzieła w polskim przekładzie w ogóle nie wchodziło w rachubę, nie można dopatrzeć się żadnej wadliwości w wysnutym z takiego ustalenia wniosku, że uchwała nie daje podstaw do zastosowania żądanego przez powoda podwyższenia honorarium autorskiego, określonego w zawartej umowie. Nie są również usprawiedliwione zarzuty rewizji, kwestionujące rozstrzygnięcie objęte zaskarżonym wyrokiem, z punktu widzenia zasad słuszności. Dotyczy to zwłaszcza przyjętej przez Sąd Wojewódzki za podstawę określenia wysokości honorarium ceny sprzedażnej w wysokości 20 zł za egzemplarz, gdyż cena ta, jeśli wziąć pod uwagę okres, kiedy zaniechanie wydania zostało zadecydowane (koniec 1950 r., a - wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego, ten okres jest miarodajny - jest ceną oczywiście wygórowaną. bezpodstawne jest również kwestionowanie domniemanej wysokości nakładu, gdyż wysokość ta unormowana była w umowie. Nie można wreszcie pominąć faktu, że wraz z sumą zasądzoną wyrokiem Sądu polubownego powód za całość swej pracy otrzymuje należność sięgającą kwoty, jakiej początkowo domagał się od wydawnictwa (k. 34 akt sądu polubownego). Słusznie natomiast żąda skarżący zmiany wyroku w części dotyczącej zasądzenia odsetek. Stosownie bowiem do art. 243 § 1 kz należy uznać, że pozwana spółdzielnia była w zwłoce od chwili otrzymania pozwu przed sąd polubowny o różnicę honorarium za przekład wszystkich trzech tomów dzieła (27 lipca 1951 r.) i w związku z tym, zgodnie z art. 248 kz, należą się powodowi odsetki od tej daty. Z powyższych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 383 i 386 kpc orzekł jak w sentencji.