I CR 140/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie powództwa Spółdzielni Siatki Drucianej i Remontu Maszyn w W. przeciwko A. J. o 19.236,19 zł z tytułu manka na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 4 września 1958 r. uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej roszczenie o kwotę 9.618 zł i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa żądała zasądzenia od pozwanego A. J. kwoty 19.236,19 zł z odsetkami i kosztami z tytułu niedoboru magazynowego powstałego w magazynie zakładu produkcyjnego w Z. w czasie pracy pozwanego na stanowisku magazyniera. Powódka wyjaśniła, iż na dochodzoną kwotę składają się: manko na dzień 30 czerwca 1956 r. w sumie 2.207,52 zł, na dzień 12 października 1956 r. w sumie 16.848,67 zł i za brak mydła wartości 180 zł.Sąd Wojewódzki wyrokiem z 4 września 1958 r. powództwo w całości oddalił i zasądził od powódki na rzecz pozwanego 1.000 zł kosztów procesu, przytaczając w uzasadnieniu, co następuje:Pozwany pracował u powódki w okresie objętym pozwem na stanowisku magazyniera. W okresie swej pracy chorował parę dni w czerwcu, a następnie chorował bez przerwy od 11 września do 5 października 1956 r. i w tych dniach inne osoby prowadziły magazyn i te osoby wydawały towar z magazynu. W podobnych wyżej okresach magazyn prowadzony przez pozwanego nie był komisyjnie przyjęty przez inne osoby i pozwany po powrocie z choroby do pracy również nie przyjął magazynu na podstawie remanentu. W tych warunkach nie zostało - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - ustalone, aby dochodzone manko wynikło bądź z winy pozwanego (art. 134 k.z.), bądź też z jego odpowiedzialności opartej na art. 239 k.z. Natomiast przewód sądowy wykazał, że z winy powodowego przedsiębiorstwa nie przyjęto od pozwanego magazynu, na czas jego choroby ani też nie przekazano mu ponownie magazynu remanentem po jego powrocie do pracy.W rewizji strona powodowa wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku w części oddalającej roszczenie o kwotę 9.618 zł z odsetkami i kosztami, zasądzenie tej sumy od pozwanego względnie o uchylenie w tej części wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.Sąd Najwyższy uznał rewizję za zasługującą na uwzględnienie. Zasadnie zarzuca skarżącą, że pogląd Sądu, że skoro pozwany chorował przez kilkanaście dni i nie zostały sporządzone remanenty ani przed ani po chorobie pozwanego, to nie ponosi on żadnej odpowiedzialności za powstałe manko, nie jest należycie uzasadniony i narusza art. 239 k.z. Obowiązek dbałości o sporządzenie remanentu ciąży bowiem nie tylko na kierownictwie zakładu, lecz również na pracowniku jako odpowiedzialnym za powierzone mu mienie społeczne.Choroba pracownika uniemożliwiająca mu wykonanie pracy, uzasadnia potrzebę sporządzenia remanentu, gdy trwa dłuższy czas i gdy pracodawca ma uzasadnioną podstawę przypuszczać, że przeciągnie się przez taki okres, w którym z uwagi na potrzeby zakładu niezbędne staje się przekazanie funkcji magazyniera innej osobie. Natomiast nie dałoby się uzasadnić żadnymi względami (prócz przypadków usprawiedliwionych podejrzeniami co do uczciwości magazyniera), zarządzenie remanentu w każdym wypadku choroby pracownika. Czasokres, w którym remanent winien być przeprowadzony, zależy od okoliczności konkretnej sprawy, przy czym staranie o jego przeprowadzenie ciąży - jak wyżej wskazano - zarówno na kierownictwie zakładu jak i na pracowniku. Zaniedbanie sporządzenia remanentu wówczas, gdy był on niezbędny, uzasadnia współodpowiedzialność pracodawcy, którą należy ocenić z punktu widzenia z art. 158 § 2 k.z. Jednakże i pracownik odpowiedzialny za magazyn uchybia obowiązkowi troski o mienie społeczne, gdy wiedząc o przedłużającej się chorobie nie zawiadomi o tym pracodawcy i nie zażąda przeprowadzenia remanentu, zwłaszcza wówczas, gdy do pozostałego w magazynie personelu, który ma go zastępować może mieć zastrzeżenia; liczyć się bowiem winien z tym, że do czasu zdania magazynu remanentem ponosi odpowiedzialność za jego stan.Również po powrocie z dłuższej choroby i przed ponownym objęciem pracy winien w zasadzie magazynier żądać dokonania spisu towarów. Brak bowiem takiego żądania i podjęcie pracy bez zastrzeżeń może - stosownie do okoliczności - świadczyć bądź o kompletnym jego zaufaniu do swych współpracowników i wykluczeniu możliwości powstania manka w czasie choroby, bądź też o lekceważeniu obowiązków i nie liczeniu się z odpowiedzialnością. W razie zaniedbania - wówczas gdy było to niezbędne - sporządzenia remanentu, pracownik może bronić się tym, że powstały niedobór zawiniły osoby, które go w czasie choroby zastępowały, winien jednak wtedy wykazać, że w działalności tych osób były takie wadliwości lub zaniedbania, które mogły wpłynąć na powstanie manka.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki nie ustalił, aby spółdzielnia wiedziała o tym, że choroba pozwanego będzie trwała dłuższy czas i że w związku z tym istniała potrzeba niezwłocznego po zachorowaniu sporządzenia remanentu i przekazania magazynu innemu pracownikowi, natomiast z zeznania pozwanego (k. 17) może wynikać, że dowiedziawszy się o zastępstwie go przez kierownika K. wyraził on na to zgodę a w dalszej konsekwencji po powrocie z choroby, darząc K. zaufaniem nie żądał remanentu, bo "nie spodziewał się manka".W materiale sprawy brak przy tym danych i twierdzeń, które mogłyby wskazywać, że braki w magazynie powstały w okresie choroby pozwanego.Sąd Wojewódzki z przytoczonych okoliczności nie wyjaśnił należycie i nie miał ich na uwadze, w związku z czym zaskarżony wyrok, o ile ekskulpuje całkowicie pozwanego, ulega uchyleniu z powodu naruszenia art. 236, 326 i 336 § 2 k.p.c. oraz art. 239 k.z.Podkreślić należy, że na dochodzoną w pozwie kwotę składa się również manko 2.207,52 zł wyliczone na dzień 30 czerwca 1956 r. oraz suma 100 zł za rozchodowane przez oskarżonego, lecz nie wydane mydło (k. 5 i 69). Oddalenie tej części roszczenia nie znajduje żadnego już uzasadnienia w wyroku, skoro dłuższa choroba, na którą powoływał się pozwany, dotyczyła okresu późniejszego (11 września - 5 października 1956 r.) i nie pozostawała w związku z niedoborem ustalonym na czas do 30 czerwca 1956 r.Na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik pozwanego powołał się na prekluzję roszczenia z art. 473 k.z. opierając się na zeznaniu pozwanego (k. 47), że bezpośrednio po remanencie z dnia 12 października 1956 r. został zwolniony ze stanowiska magazynie i przeniesiony na stanowisko pomocnika zaopatrzeniowca, a powództwo wytoczone 29 października 1957 r.Zarzut ten wiąże się z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1957 r., IV C 1122/56 (OSN, poz. 39 z 1958 r.), w którym wypowiedziano pogląd, że art. 473 k.z. ma zastosowanie także wówczas, gdy pracownik po zakończeniu pewnego stosunku pracy obejmuje u tego samego pracodawcy zupełnie inne stanowisko, łączące się z innym zakresem obowiązków i wymagające odrębnych nowych rozliczeń.Obecny skład sądzący podziela powyższy pogląd, z tym jednak, że objęcie przez pracownika omawianego w cytowanym orzeczeniu nowego stanowiska musi mieć charakter trwały, świadczący o nawiązaniu pomiędzy stronami nowego stosunku pracy na innych od poprzednich warunkach.Natomiast w razie powierzenia pracownikowi nowych funkcji tylko na okres przejściowy, np. do czasu rozliczenia go z dotychczasowych działalności i podjęcia decyzji co do dalszego jego zatrudnienia bieg terminu zawitego z art. 473 k.z. rozpoczyna się od daty rzeczywistego rozwiązania z nim stosunku pracy, wskutek decyzji powziętej w wyniku oceny dotychczasowej działalności pracownika. Wówczas bowiem czasowe delegowanie pracownika do innej pracy nie jest wyrazem woli stron zmiany dotychczasowego lub zawiązania nowego stosunku pracy, lecz dyktowane jest raczej chęcią odsunięcia pracownika od dotychczasowej pracy do czasu wyjaśnienia sprawy.Po ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie wyjaśnienie i tych okoliczności oraz rozważenie stosownie do poczynionych ustaleń, czy roszczenie powoda uległo prekluzji.Z zasad wyżej przedstawionych, skoro prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga postępowania dowodowego i ponownej oceny zebranego materiału, wyrok w zaskarżonej części należało z mocy art. 384 k.p.c. uchylić i sprawę w tym zakresie przekazać do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji.O kosztach orzeczono na zasadzie art. 109 k.p.c.