I CR 238/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: J. Krzyżanowski, Z. Masłowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 1962 r. sprawy z powództwa Handlowej Spółdzielni Inwalidów w W. przeciwko Wandzie N. o 7.995,80 zł, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 1 grudnia 1961 r.,zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego dla miasta st. Warszawy z dnia 13 lipca 1960 r. w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń zawartych w wyroku Sądu Powiatowego, pozwana na podstawie umowy o pracę pełniła funkcję odpowiedzialnej sprzedawczyni w kiosku. Przeprowadzony w kiosku remanent ujawnił niedobór w wysokości 7.995 zł 80 gr. Remanent stanowiący podstawę wyliczenia został sporządzony w obecności Jana B., który będąc upoważniony przez chorą w tym czasie pozwaną, podpisał ten protokół. Jan B. uprzednio - za zgodą pozwanej - prowadził sprzedaż w kiosku, ponieważ pozwana była chora. Pozwana nigdy dotychczas nie kwestionowała czynności Jana B., a nawet upoważnia go do uczestniczenia podczas sporządzania remanentu. Pozwana jest leczona w Głównej Poradni Zdrowia Psychicznego z powodu okresowych zaostrzających się zaburzeń psychicznych i z tego tytułu uzyskała nawet rentę inwalidzką.Sąd Powiatowy, uwzględniając powództwo, przyjął, że remanent został sporządzony prawidłowo. Skoro bowiem pozwana nie składała zaświadczeń o chorobie, lecz upoważniła inną osobą do pomocy i prowadzenia kiosku, to w tych warunkach nie może się ona powoływać na fakt, że niedobór powstał w okresie, kiedy z powodu choroby nie mogła prowadzić kiosku, a tym samym roztoczyć należytej pieczy nad powierzonym jej mieniem.Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy zaskarżonym wyrokiem orzeczenie Sądu Powiatowego o tyle tylko zmienił, że kwotę tę obniżył do sumy 7.550 zł 22 gr.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną, wniesioną przed upływem 6-miesięcznego terminu, Minister Sprawiedliwości, domagając się uchylenia tego wyroku, jak również uchylenia wyroku Sądu Powiatowego, i zarzucając naruszenie art. 69 p.o.p.c. i art. 239 k.z.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona z przyczyn następujących:Według twierdzeń pozwanej, nie zaprzeczonych przez stronę powodową, organy Spółdzielni wiedziały, że pozwana jest chora na psychonerwicę, w związku z czym leczyła się w Głównej Poradni Zdrowia Psychicznego, a nawet dwukrotnie korzystała z sanatorium dla nerwowo chorych. Również nie budziło w sprawie wątpliwości, że stosunek prawny łączący strony zakwalifikować trzeba jako umowę o pracę.Akceptując zapatrywanie Sądu meriti, że strony łączyła umowa o pracę, Sąd Wojewódzki reprezentuje pogląd, iż pozwana ponosi odpowiedzialność za niedobór powstały w okresie, kiedy w czasie jej choroby kiosk - za zgodą pozwanej - prowadził Jan B. Pogląd ten nie uwzględnia jednak treści orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 16.IX.1957 r. 2 CR 530/56 (OSPiKA 1958 r., poz. 186), zgodnie z którym "prawo do urlopu nie może być połączone z odpowiedzialnością materialną za okres urlopowy, nawet gdy pracownik na takie obciążenie się zgodzi". Zbliżony z punktu widzenia prawnego charakter urlopu i nieobecności pracownika spowodowanej jego chorobą przesądza tym samym o konieczności stosowania w tym względzie zasad, jakie w dziedzinie materialnej odpowiedzialności pracownika skrystalizowały się w związku z urlopem pracownika. Przytoczona judykatura Sądu Najwyższego stanowi wyraz powszechnie przyjętych zresztą w prawie pracy tendencji wyłączających dopuszczalność przyjęcia odpowiedzialności materialnej pracownika za okres, w którym z powodu choroby lub urlopu pracownik nie miał możliwości roztoczenia należytej opieki nad powierzonym mu mieniem. Przyjęcie odmiennego w tym względzie zapatrywania prowadziłoby w konsekwencji do niedopuszczalnego w ramach umowy o pracę przerzucenia na pracownika ryzyka prowadzenia przedsiębiorstwa, które zawsze obciąża nie pracownika, lecz pracodawcę. Ubocznie zaznaczyć trzeba, że także w świetle ustawy z dnia 17.VI.1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego (Dz. U. Nr 36, poz. 223), która w niniejszej sprawie nie ma zastosowania, dłużej trwająca choroba pracownika ponoszącego wspólną odpowiedzialność wyłącza tę wspólną odpowiedzialność, a zakład pracy obowiązany jest w takiej sytuacji przystąpić do sporządzenia remanentu (art. 6 ustawy).Jeśliby więc nawet pozwana przyjęła na czas swej choroby odpowiedzialność materialną za prowadzącego w jej zastępstwie kiosk Jana B., to opierając się na przytoczonej judykaturze Sądu Najwyższego, podporządkowanie się tego rodzaju odpowiedzialności materialnej z punktu widzenia prawnego byłoby pozbawione jakiejkolwiek mocy prawnej. W świetle okoliczności niniejszej sprawy nie można też zgodzić się z zapatrywaniem Sądu Wojewódzkiego, że wyłączenie omawianej odpowiedzialności pozwanej mogłoby nastąpić w razie przedstawienia przez nią zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, a takich zaświadczeń pozwana nie złożyła. O ile warunek ten może być uznany za zasadny w stosunku do pracowników nie cierpiących na zaburzenia psychiczne, o tyle wydaje się on całkowicie nierealny w stosunku do takich pracowników, których choroba sprowadza się do dłużej trwających depresji psychicznych i innego rodzaju zaburzeń psychicznych, uniemożliwiających pracownikowi kierowanie swym postępowaniem w sposób prawidłowy i właściwy. W tym stanie rzeczy podniesiony przez Sąd Wojewódzki argument nie przedstawienia zaświadczeń lekarskich uznać należy za chybiony i nie mogący mieć istotnego znaczenia dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.W związku z wywodami niniejszej rewizji wymagałoby zatem dokładnego ustalenia, jak długo pozwana na skutek choroby była w kiosku nieobecna i czy twierdzenia, że właśnie w tym czasie w prowadzonym przez nią punkcie sprzedaży powstał niedobór, odpowiadają istotnemu stanowi rzeczy. Brak w tym względzie wyczerpujących ustaleń narusza przepis art. 218 § 1, art. 235 i art. 326 k.p.c.Gdyby nawet stosunek prawny łączący strony zakwalifikować jako umowę "ajencyjną", to również i w tym wypadku pozwana nie mogłaby ponosić odpowiedzialności cywilnej za niedobór powstały w okresie jej choroby i prowadzenia w tym czasie kiosku przez Jana B., jeśliby stan umysłowy i psychiczny pozwanej był tego rodzaju, iż wyłączałby skuteczne podejmowanie wiążących decyzji i zobowiązań, co oczywiście wymagałoby ustalenia.Z tych przyczyn należało zaskarżony wyrok, jak również wyrok Sądu Powiatowego z mocy art. 398 w związku z art. 384 k.p.c. uchylić.