I CR 341/71

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 17 września 1971 r. sprawy z powództwa Jerzego F. przeciwko Państwowemu Instytutowi Wydawniczemu w W. o ustalenie nieważności umowy na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 25 lutego 1971 r., sygn. akt II C 751/70 oddala rewizję. Uzasadnienie faktyczneW zawartej między stronami w dn. 7 czerwca 1956 r. umowie wydawniczej powód zobowiązał się dokonać “tłumaczenia z języka arabskiego na język polski wierszy znajdujących się w tekście «Bajek z tysiąca i jednej nocy» w ilości 3 000 linijek poezji" za wynagrodzeniem określonym “za nakład podstawowy w ilości 10 000 egzemplarzy" (por. § 6 umowy uzupełnionej aneksem z dn. 16 marca 1963 r.). W piśmie z dn. 20 października 1970 r. powód wystąpił o uznanie powyższej umowy “w części określającej liczbę nakładu podstawowego na 10 000 egzemplarzy" za nieważną, w szczególności wobec sprzeczności z tabelą wynagrodzeń autorskich, stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 11 czerwca 1955 r. w sprawie określenia wynagrodzenia oraz zasad zawierania umów o wydanie w formie książkowej dzieł literackich, naukowych i zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 190 z późn. zm.).Pozwany powołał się, wnosząc o oddalenie powództwa, na treść § 12 instrukcji Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw z dn. 11 października 1955 r. (Mon. Pol. Nr 100, poz. 1329). Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, stwierdzając, że stosownie do powoł. § 12 instrukcji “dla ustalenia wynagrodzenia za teksty poetyckie przyjmuje się nakład podstawowy równy nakładowi podstawowemu tekstu prozy, ale tylko w wypadku, gdy w dziele napisanym prozą umieszcza się drobne utwory poetyckie do 50 linijek". Skoro zaś w tym wypadku umowa dotyczy tekstu poetyckiego o 3 000 linijek oraz, że “część tych utworów poszczególnie przekracza nawet 50 linijek", określenie nakładu podstawowego na 10 000 egzemplarzy zamiast 5 000 egzemplarzy jest sprzeczne z obowiązującą tabelą wynagrodzeń. Rozpoznając rewizję pozwanego, opartą na zarzucie błędnej wykładni cyt. § 12 instrukcji, Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Dla poezji i tłumaczenia poezji nakład podstawowy określony został w tabeli wynagrodzeń autorskich (pkt 23 i 45) na 5 000 egzemplarzy, dla prozy - odpowiednio na 10 000 egzemplarzy. Do zmian i uzupełnień tabeli wynagrodzeń, zwłaszcza w wypadkach powstawania nowych typów wydawniczych, upoważniony został Prezes Centralnego Urzędu Wydawnictw (§ 2 rozp. RM z 11 czerwca 1955 r., obecnie Minister Kultury i Sztuki). Wydana na tej podstawie wymieniona wyżej instrukcja z dn. 11 października 1955 r. normuje w § 12 sytuację, gdy w dziele napisanym prozą przytacza się lub zamieszcza utwory poetyckie (w całości lub w części) albo drobne utwory poetyckie, a zatem sytuację w tabeli wynagrodzeń autorskich nie uregulowaną. W tym też zakresie - skoro § 12 instrukcji dotyczy nowego typu wydawniczego - granice delegacji określone w § 1 rozporz. z dn. 11 czerwca 1955 r. nie zostały przekroczone. Zgodnie z § 12 zdanie pierwsze instrukcji, jeżeli w dziele napisanym prozą: a) są przytoczone w części lub w całości utwory poetyckie, albo b) zostały zamieszczone drobne utwory poetyckie do 50 linijek, to “dla ustalenia wynagrodzenia za teksty poetyckie przyjmuje się nakład podstawowy równy nakładowi podstawowemu tekstu prozą". Powołany przepis dotyczy więc “przytoczonych" (zacytowanych) w dziele napisanym prozą cudzych utworów poetyckich oraz “zamieszczonych" w takim dziele własnych utworów poetyckich autora dzieła, o ile nie przekraczają one łącznie 50 linijek (drobne utwory poetyckie). W pierwszym wypadku, gdy utwór poetycki jest tylko “przytoczony" (nie zaś przez autora dzieła napisany), brak podstaw do odmiennego traktowania tych tekstów poetyckich inaczej niż jako dzieła napisanego prozą (dla ustalenia za nie wynagrodzenia według nakładu podstawowego), gdy natomiast autor dzieła napisanego prozą zamieszcza własne utwory poetyckie, nakład podstawowy określa się tak jak dla prozy tylko wtedy, gdy są to drobne utwory poetyckie, tj. łącznie nie przekraczające 50 linijek. W tym bowiem wypadku charakter utworu, zgodnie z § 12 instrukcji, jako utworu prozą napisanego nie ulega żadnej zmianie. Powyższe zasady stosuje się - zgodnie z drugim zdaniem § 12 instrukcji - odpowiednio do tłumaczeń dzieł zawierających teksty poetyckie i prozę. W szczególności w sprawie dla ustalenia wynagrodzenia za tłumaczenie tekstu poetyckiego, zamieszczonego w utworze “Bajki z tysiąca i jednej nocy", nakład podstawowy mógł być ustalony w ilości dla prozy przewidzianej tylko wtedy, gdyby tekst ten (przeznaczony do tłumaczenia) ograniczał się do 50 linijek, stanowiąc drobny utwór poetycki z pierwszego zdania § 12 instrukcji. Skoro zaś tekst poetycki określony został w umowie na 3 000 linijek, dla obliczenia wynagrodzenia za tłumaczenie tego tekstu powinien być przyjęty nakład podstawowy przewidziany dla poezji i w tej części - § 6 - umowa wydawnicza narusza prawo. Postanowienia umowne sprzeczne z przepisami dotyczącymi zasad i stawek wynagrodzenia twórców są, stosownie do art. 33 Prawa autorskiego, nieważne. W ich miejsce, nie naruszając samej umowy, skoro jej nieważności powołany art. 33 nie przewiduje, wchodzą zasady i stawki wynikające z przepisów. Z przytoczonych względów należało, gdy zaskarżony wyrok odpowiada prawu, rewizji zaś brak uzasadnionych podstaw, orzec jak w sentencji (art. 387 kpc).