I CR 394/65

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielczej Hurtowni Międzypowiatowej "Samopomoc Chłopska" w C. przeciwko Ryszardowi R. i innym o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego Ryszarda R. od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego w Warszawie z dnia 19.V.1965 r. zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w stosunku do pozwanego Ryszarda R., Kazimierza R. i Jana R. uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwani: Tadeusz J. i Ryszard R., jako magazynierzy odpowiedzialni, w czasie od 13.X.1961 r. do 18.XII.1963 r. prowadzili w Hurtowni Międzypowiatowej w C. magazyn obuwniczy, w którym powstał niedobór w kwocie 155.574,43 zł.Zgodnie z umową, złożyli oni na zabezpieczenie szkód i strat weksle gwarancyjne "in blanco", wystawione przez siebie i podpisane przez żyrantów: Tadeusza P., Kazimierza C, Jana R. wraz z deklaracją upoważniającą do wypełnienia weksli na sumę zaistniałej szkody i przedłożenia ich do zapłaty bez wezwania i sporządzenia protestu.Pozwani: Tadeusz J. i Ryszard R., zgodnie ze złożonym oświadczeniam, byli w równym stopniu odpowiedzialni za powierzone im mienie, przeto powód dochodzi od każdego z nich, na podstawie udzielonego zabezpieczenia wekslowego, odszkodowania do wysokości 50% zaistniałej szkody.Sąd Wojewódzki nakazem zapłaty z dnia 1.II.1964 r. uwzględnił powództwo w całości.Na skutek zarzutów wniesionych przez Tadeusza P. oraz Ryszarda, Jana i Kazimierza R. Sąd Wojewódzki uchylił w stosunku do nich nakaz zapłaty i zasądził na rzecz powódki od Tadeusza P. 51.781,50 zł, solidarnie z Tadeusza J. (co do którego nakaz zapłaty uprawomocnił się) oraz od Ryszarda, Jana i Kazimierza R. solidarnie 25.890,30 zł, w pozostałej zaś części powództwo w stosunku do tych pozwanych oddalił.Na podstawie opinii biegłego sądowego Sąd Wojewódzki ustalił, że wysokość niedoboru wyniosła 103.563 zł, wobec czego odpowiedzialność każdego z pozwanych magazynierów sięga tylko kwoty 51.781,50 zł. Do tej też kwoty powinien, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, odpowiadać pozwany Tadeusz P., jako indosant weksla wystawionego przez pozwanego Tadeusza J. Natomiast w stosunku do pozwanego Ryszarda R. oraz indosantów Jana i Kazimierza R., Sąd Wojewódzki na zasadzie art. 158 § 2 k.z. zmniejszył należną od nich kwotę odszkodowania o połowę, tj. do 25.890,70 zł, przyjmując, że do powstania niedoboru obciążającego pozwanego Ryszarda R. przyczyniła się również i strona powodowa, która nie zarządziła sporządzenia remanentu z chwilą przystąpienia do pracy Ryszarda R. po odbyciu służby wojskowej, jak również przez tolerowanie ciężkich warunków pracy, które utrudniały pozwanemu Ryszardowi R. dopilnowanie powierzonego mu mienia. Magazyn bowiem był ciasny i układanie butów według poszczególnych gatunków sprawiało wiele trudu, jak również kontrolowanie tegoż towaru, wobec dużej ilości, a braku miejsca.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją pozwany Ryszard R., który zarzuca, że Sąd Wojewódzki, dokonując prawidłowych ustaleń wysnuł z nich błędne wnioski, że mimo trudnych warunków pracy oraz mimo odmowy sporządzenia remanentu przed udaniem się pozwanego na ćwiczenia wojskowe i po jego powrocie powinien on odpowiadać za niedobór.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: zarzutom rewizji nie można odmówić słuszności. Według prawidłowych ustaleń, zawartych w zaskarżonym wyroku, skarżący przebywał na ćwiczeniach wojskowych od 20.IX do 18.XII.1961 r., natomiast sporny niedobór powstał w okresie od czerwca 1959 r. do października 1962 r. Sąd Wojewódzki nie przypisał znaczenia okoliczności niesporządzenia remanentu w chwili rozpoczęcia przez pozwanego ćwiczeń wojskowych wobec tego, że kontrolny remanent sporządzony w październiku 1961 r., kiedy pozwany przebywał w wojsku, nie wykazał niedoboru, co - zdaniem Sądu - świadczy o tym, że niedobór powstał w czasie gdy pracowali już obaj magazynierzy.Ten ostatni wyrok jest błędny. Skoro bowiem remanent kontrolny został dokonany w październiku 1961 r., a skarżący powrócił z wojska 18.XII.1961 r. i objął magazyn bez sporządzenia remanentu, to nie da się ustalić, czy niedobór stwierdzony po remanencie dokonanym w październiku 1962 r. powstał i w jakiej części przed datą powrotu pozwanego z wojska, to jest przed 18.XII.1961 r., czy po tej dacie. Trudno jednak zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, który przyjmuje, że wytworzony stan rzeczy powinien być powódce poczytany za przyczynienie się do powstania niedoboru. To, że pozwany objął magazyn bez remanentu, nie było przyczyną powstania braków w towarach, a tylko uniemożliwia ustalenie, czy braki te powstały w okresie pracy pozwanego, co w zasadzie zwalnia go od odpowiedzialności.Okoliczność ta sama przez się nie przesądza jednak o rozstrzygnięciu sprawy. Wymaga bowiem wyjaśnienia i rozważenia, czy i o ile skarżący przyczynił się swoim postępowaniem do tego, że niemożliwe jest ustalenie, czy niedobór powstał w czasie jego pracy.Sporządzenie remanentu, w przypadku gdy jeden ze współpracowników materialnie odpowiedzialnych ma przerwę w pracy, należy do obowiązków pracodawcy. Jeśli jednak pracownik godzi się bez sprzeciwu na zaniechanie remanentu, może to oznaczać, że ma pełne zaufanie do współpracowników i nie uchyla się od odpowiedzialności mimo przerwy w pracy. Brak sprzeciwu może być również wynikiem niedbalstwa pracownika, który również obowiązany jest czuwać nad prawidłowym dokonywaniem przez pracodawcę wszystkich czynności służących ochronie powierzonego mu mienia i w takim wypadku istniałaby podstawa do przyjęcia, że pracownik przyczynił się do powstania stanu rzeczy uniemożliwiającego ustalenie osoby odpowiedzialnej za niedobór, a tym samym do spowodowania szkody po stronie pracodawcy.Z tych przyczyn istotne znaczenie miałoby ustalenie zachowania się pozwanego. Sąd Wojewódzki tych momentów nie rozważył, ani nie poczynił ustaleń w tym zakresie. W szczególności nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego, że domagał się on sporządzenia remanentu gdy odchodził na ćwiczenia wojskowe i gdy powrócił do pracy, lecz spotkał się z odmową.Te twierdzenia należało sprawdzić i na podstawie dokonanych ustaleń rozważyć i ocenić, czy i w jakim stopniu pozwany przyczynił się swoim zachowaniem do zaniechania sporządzenia remanentów i do wyrządzenia powódce szkody. Jeśliby zaniechanie to nastąpiło wbrew wyraźnej i stanowczej woli pozwanego, nie ponosiłby on w ogóle odpowiedzialności. Z tych przyczyn zaskarżony wyrok nie może być utrzymany. Ze względu na to, że współpozwani Jan i Kazimierz R., jako indosanci odpowiadają za zobowiązania skarżącego i solidarnie z nim, zachodzą przesłanki, przewidziane w art. 384 k.p.c, do rozpoznania sprawy również na ich rzecz, wobec czego z mocy art. 388 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.