I CSK 1054/25

I CSK 1054/25 POSTANOWIENIE 5 listopada 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska na posiedzeniu niejawnym 5 listopada 2025 r. w Warszawie w sprawie ze skargi upadłej B.W. z udziałem Syndyka masy upadłości B.W. osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, Z. w W. , P. spółki akcyjnej w W., M. spółki akcyjnej w K., A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S., H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, T. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. w przedmiocie odmowy ustalenia planu spłąty wierzyciela, na skutek skargi kasacyjnej upadłej B.W. od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 7 sierpnia 2023 r., XII Gz 250/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od dłużniczki na rzecz uczestnika M. S.A. w K. kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia dłużniczce odpisu niniejszego postanowienia tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. [dr] UZASADNIENIE I CSK 1054/25 2 Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Dłużniczka w postępowaniu upadłościowym powołała się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które przedstawiła jako pytanie: czy jeśli nieruchomość obciążona jest ograniczonym prawem rzeczowym w postaci hipoteki, a jednocześnie wierzytelność zabezpieczona tą hipoteką przekraczająca wartość nieruchomości jest wymagalna, to zbycie tego składnika majątku będzie stanowić pogłębienie stopnia niewypłacalności?”. Skarżąca z ostrożności procesowej wniosła o potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) w związku z potrzebą udzielenia odpowiedzi na przytoczone pytanie. Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej I CSK 1054/25 3 sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie. O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstaje, gdy Sąd Najwyższy ustalił stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych orzeczeniach na temat wykładni przepisów objętych wnioskiem, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę. Skarżąca nie przedstawiła argumentacji prawnej uzasadniającej tezę o występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, co uniemożliwia kontrolę wniosku pod kątem spełnienia przesłanek przedsądu z art. 3989 k.p.c. Skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia jej subiektywnego poglądu na temat tego, w jaki sposób należało ocenić okoliczności faktyczne ustalone w sprawie. Skarżąca nie domagała się rozstrzygnięcia problemu, który przyczyniłby się do rozwoju prawa, lecz zmierzała do uzyskania stanowiska, które by wsparło jej oddalone żądania. W ostatnim okresie Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się na temat tego, czy i w jaki sposób obciążenie nieruchomości hipoteką wpływa na jej rynkową wartość (zob. m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 r., III CZP 30/18). Przy sprzedaży nieruchomości wartość rynkową nieruchomości odzwierciedla równa tej wartości cena, a obciążenie hipoteką wpływa jedynie na sposób zadysponowania tą ceną, zwykle przez zapłatę długu w celu doprowadzenia do wygaśnięcia hipoteki. Jeżeli strony umowy nie ustalą sposobu uiszczenia ceny przez przeznaczenie jej w całości lub części na zaspokojenie wierzyciela hipotecznego i nie doprowadzą do wygaśnięcia hipoteki, nabywca obciążonej hipoteką nieruchomości wstępuje w prawa dłużnika rzeczowego i w związku z tym ponosi ryzyko odpowiedzialności za cudzy dług I CSK 1054/25 4 w postaci ryzyka egzekucji i możliwości odzyskania spłaconego długu. Ryzyko to może obniżać cenę nieruchomości, ponieważ ma wymiar finansowy, ale nie jest to równoznaczne z pomniejszeniem wartości nieruchomości o kwotę niespłaconego zadłużenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2013 r., II CSK 414/12, z 26 stycznia 2016 r., I CSK 54/16). W związku z tym należało stwierdzić, że co do zasady, hipoteka jest prawem pozostającym bez wpływu na oszacowaną wartość rynkową nieruchomości. Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia wynika, że w stosunku do upadłej zaistniały przesłanki do odmowy ustalenia planu spłaty wierzycieli. W toku postępowania upadłościowego ustalono, że upadła przed złożeniem wniosku o upadłość wyzbyła się udziałów w wysokości 3/4 części w dwóch nieruchomościach, otrzymując ostatecznie w zamian jedynie symboliczne wynagrodzenie. Udziały w nieruchomościach stanowiły jedyne wartościowe składniki majątku upadłej. Zbycie ich za kwotę 1 zł i 2 zł w oczywisty sposób świadczy o celowym wyzbyciu się majątku. Nieruchomości były przedmiotem dalszego obrotu, a w każdym przypadku nabywca był powiązany osobowo ze zbywcą (tożsamy zarząd spółek). Ostatecznym nabywcą nieruchomości była spółka prawa brytyjskiego, co znacząco utrudnia wierzycielom prowadzenie skutecznej egzekucji i dotychczas nie uzyskali oni zaspokojenia. Ponadto w toku postępowania nie stwierdzono żadnych względów słuszności lub humanitarnych, przemawiających za zasadnością ustalenia planu spłaty wierzycieli. W związku z tym bez znaczenia pozostawały hipotetyczne rozważania dotyczące możliwości zarobkowych dłużniczki, gdyż upadła aktualnie osiąga dochód z umowy zlecenia w wysokości 28 zł. W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości ocena Sądów meriti, że upadła celowo doprowadziła do istotnego zwiększenia stopnia swojej niewypłacalności przez wyzbycie się udziałów w dwóch nieruchomościach za niewspółmiernie niską cenę 3 zł, co w konsekwencji doprowadziło do pokrzywdzenia wierzycieli. Sąd Okręgowy w postępowaniu upadłej nie dopatrzył się działania ukierunkowanego na ograniczenie wysokości zobowiązań. Na żadnym etapie postępowania upadła nie wykazała, że posiada inny majątek czy źródło dochodów, które pozwolą jej dokonać I CSK 1054/25 5 spłaty zgodnie z ewentualnie ustalonym planem spłaty. Zaistniały zatem przesłanki do odmowy ustalenia dla upadłej planu spłaty wierzycieli określone w art. 49114a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1228). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., § 8 ust. 1 pkt 5 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu. [dr] [a.ł]