I PR 10/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Wojciecha F. przeciwko Fabryce Autobusów w S. o wypłatę dodatku mieszkaniowego na skutek odwołania pozwanej Fabryki od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Sanockiej Fabryce Autobusów w S. z dnia 12 września 1980 r. oraz zagadnienia prawnego przedstawionego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 5 listopada 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych,przejąwszy sprawę do rozpoznania, uchylił zaskarżone orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej przy pozwanej Fabryce i przekazał sprawę tej Komisji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca w postępowaniu przed Zakładowa Komisją Rozjemczą domagał się przyznania mu dodatku mieszkaniowego od pozwanej Fabryki w kwocie po 800 zł miesięcznie od dnia 2.X.1978 r., tj. od daty podjęcia zatrudnienia, powołując się na następujący stan faktyczny:Będąc studentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, wnioskodawca zawarł w dniu 10.XI.1977 r. umowę o stypendium fundowane na kierunku studiów objętych przepisami o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych z Jasielskim Przedsiębiorstwem Budowlanym. Wnioskodawca ukończył studia o kierunku administracyjnym w dniu 6.VII.1978 r. Pozwana Fabryka pismem z dnia 15.IX.1978 r. zwróciła się do Jasielskiego Przedsiębiorstwa Budowlanego o przekazanie wnioskodawcy do ich dyspozycji i równocześnie zobowiązała się do przejęcia praw i obowiązków fundatora stypendium. W związku z powyższym wnioskodawca podjął u strony pozwanej zatrudnienie w dniu 2.X.1978 r. W dacie zatrudnienia nie złożył wniosku o przydział mieszkania, lecz jedynie zasięgał informacji o możliwości uzyskania mieszkania. W październiku 1979 r. wnioskodawca złożył wniosek o przyjęcie go w poczet członków spółdzielni mieszkaniowej, natomiast z roszczeniem u strony pozwanej o wypłatę dodatku mieszkaniowego w kwocie po 800 zł miesięcznie od dnia 2.X.1978 r. wystąpił dopiero dnia 7.VI.1980 r. Wnioskodawca wyprowadza swe roszczenie z umowy o stypendium fundowane, a w szczególności z § 7, w którym to fundator zobowiązał się zapewnić stypendyście zamiejscowemu, po podjęciu przez niego pracy, stałe miejsce zamieszkania w budownictwie zakładowym, spółdzielczym itp. Wnioskodawca ukończył studia administracyjne przed wejściem w życie uchwały nr 121 Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 1979 r. (Monitor Polski Nr 20, poz. 118).Od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej uwzględniającego żądanie wnioskodawcy odwołała się pozwana Fabryka, wywodząc, że jest ono niezgodne z § 28 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1978 r., zmieniającego rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zatrudniania absolwentów szkół wyższych oraz orzekania o obowiązku zwrotu kosztów wykształcenia (Dz. U. Nr 19, poz. 86). Przy rozpatrywaniu odwołania przez Okręgowy Sąd wyłoniły się zagadnienia prawne wymagające zasadniczej wykładni, a mianowicie czy dodatek taki przysługuje wnioskodawcy, skoro ukończył on studia przed dniem 1.IX.1979 r., a kierunek studiów nie jest objęty przepisami o planowym zatrudnianiu absolwentów, i został zatrudniony na podstawie umowy o stypendium fundowane, oraz czy może domagać się tego dodatku od daty rozpoczęcia zatrudnienia, tj. 19 miesięcy wstecz od daty zgłoszenia żądania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Jest w sprawie niesporne, że wnioskodawca ukończył studia administracyjne na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, czyli ten kierunek studiów uniwersyteckich, który nie jest objęty przepisami ustawy o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych (por. informację Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, zamieszczoną w zeszycie grudniowym 1979 r. biuletynu tego Ministerstwa pod nazwą "Służba Pracownicza", s. 8-9). Do wnioskodawcy przeto nie odnosi się rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1978 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie zatrudniania absolwentów szkół wyższych oraz orzekania o obowiązku zwrotu kosztów wykształcenia (Dz. U. Nr 19, poz. 86), przewidujące w § 1 ust. 2 dla takiego absolwenta - pracownika zamiejscowego miesięczny dodatek mieszkaniowy przez okres 2 lat od daty podjęcia pracy. Natomiast do wnioskodawcy może mieć zastosowanie uchwała Nr 121 Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 1979 r. w sprawie dodatku mieszkaniowego dla niektórych pracowników - absolwentów szkół wyższych (M. P. Nr 20, poz. 118), którą się stosuje do zamiejscowych pracowników absolwentów kierunków studiów nie objętych przepisami ustawy o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych, oczywiście jeśli wnioskodawca odpowiada wymaganiom przewidzianym tą uchwałą.Nie można wreszcie w rozpoznawanym przypadku pomijać zawartej między wnioskodawcą a Jasielskim Przedsiębiorstwem Budowlanym, czyli poprzednikiem prawnym pozwanej Fabryki w zakresie uprawnień i obowiązków stypendialnych, umowy w sprawie przyznania stypendium fundowanego z dnia 10.XI.1977 r. Umowa ta - mimo że wnioskodawca nie jest objęty ustawą o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych - została określona jako umowa o stypendium fundowane na kierunkach studiów objętych przepisami o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych i zawiera postanowienia przewidziane dla umów stypendialnych takich absolwentów. Między innymi § 7 tej umowy zakłada na fundatora, czyli na stronę pozwaną, obowiązek zapewnienia stypendyście zamiejscowemu po podjęciu przez niego pracy "stałe miejsce zamieszkania w budownictwie zakładowym, spółdzielczym lub budownictwie rad narodowych, względnie na okres przejściowy, do czasu otrzymania stałego mieszkania, zakwaterowanie w hotelu robotniczym, w mieszkaniu zastępczym (...)".Rozważenie sprawy w płaszczyźnie tej umowy może mieć dla wnioskodawcy istotne znaczenie, gdyż uchwała nr 121 Rady Ministrów weszła w życie dnia 1 września 1979 r., podczas gdy na podstawie wymienionej umowy roszczenie wnioskodawcy o dodatek mieszkaniowy mogłoby być uzasadnione już od dnia 2 października 1978 r., tj. od dnia podjęcia pierwszej pracy po ukończeniu studiów. Nie ulega bowiem wątpliwości, że dodatek mieszkaniowy przysługujący zamiejscowemu pracownikowi - absolwentowi szkoły wyższej, objętemu przepisami ustawy o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych z mocy § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1978 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 86), jak i zamiejscowemu pracownikowi - absolwentowi kierunków studiów nie objętych przepisami wymienionej ustawy, któremu przysługuje dodatek mieszkaniowy z mocy § 2 uchwały nr 121 Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 1979 r. (M.P. Nr 20, poz. 118), zakład pracy wypłaca od daty podjęcia pierwszej pracy po ukończeniu studiów, chociażby pracownik zgłosił żądanie wypłaty tego dodatku po tej dacie. Wynika to z literalnego brzmienia § 1 ust. 2 pkt 5 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1978 r., jak i § 2 ust. 3 uchwały nr 121 Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 1979 r. Jeżeli nawet zakład pracy zawarł umowę z wnioskodawcą w błędnym przekonaniu, że mają do niego zastosowanie przepisy o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych, to jeżeli nie nastąpiło skuteczne uchylenie się od błędu, ważność tej umowy nie może być obecnie kwestionowana. Niezależnie od tego, czy roszczenie wnioskodawcy zostanie rozpatrzone na podstawie uchwały nr 121 Rady Ministrów czy na podstawie umowy zawartej między stronami o stypendium fundowane, wyjaśnienia wymaga podstawowa kwestia, czy wnioskodawca jest zamiejscowym pracownikiem - absolwentem. Pracownikiem absolwentem zamiejscowym w rozumieniu uchwały nr 121 Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 1979 r. jest - jak głosi § 3 tej uchwały - pracownik absolwent zameldowany na pobyt stały w miejscowości, z której czas dojazdu publicznym środkiem lokomocji do miejscowości będącej siedzibą zakładu pracy i z powrotem przekracza dwie godziny. Pojęcie stypendysty zamiejscowego przewidziane w § 7 umowy należy tłumaczyć tak, jak je pojmuje § 28 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1964 r. w sprawie zatrudniania absolwentów szkół wyższych oraz orzekania o obowiązku zwrotu kosztów wykształcenia (tekst jednolity: Dz. U. z 1972 r. Nr 2, poz. 9; zm.: Dz. U. z 1978 r. Nr 19, poz. 86). W tym zaś zakresie nie zachodzi różnica między wspomnianymi dwoma aktami normatywnymi.Nie można uważać za zamiejscowych absolwentów - zarówno w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1978 r., jak i uchwały nr 121 Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 1979 r. - tych absolwentów, którzy podjęli pracę w miejscu swego stałego zamieszkania. Zwrócił już na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2.V.1980 r. (I PR 21/81), zaznaczając przy tym, iż tak pojęty termin absolwenta zamiejscowego w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1978 r. nie oznacza jednak, że zakład pracy jest zwolniony od obowiązku udzielenia pomocy, o której mowa w § 23, a skonkretyzowanej w § 24 tego rozporządzenia, absolwentowi, który podejmuje pracę na podstawie umowy stypendialnej w miejscu stałego zamieszkania w miejscowości nie będącej miastem wojewódzkim. Chodzi w tym przypadku nie o dodatek mieszkaniowy, lecz o innego rodzaju pomoc dla absolwenta.Nierozważenie tego spowodowało ukazanie się w niektórych publikatorach błędnych wyjaśnień, które zostały powtórzone w tzw. wyjaśnieniach Departamentu Kadr i Szkolenia Ministerstwa Przemysłu Maszynowego z dnia 5.VII.1979 r., rozesłanych do wszystkich jednostek organizacyjnych zgrupowanych w Zjednoczeniu Przemysłu Motoryzacyjnego "Polmo". W ten sposób "wyjaśnienie" Ministerstwa, oczywiście błędne, iż "za absolwenta zamiejscowego w zakresie uprawnień do dodatku mieszkaniowego uważa się również absolwenta, który po ukończeniu studiów podjął pracę w miejscu swego stałego zamieszkania, ale - jeśli jest to miejscowość nie będąca miastem wojewódzkim i siedziba szkoły wyższej", znalazło się również w aktach niniejszej sprawy i wprowadziło w błąd rozpatrującą ten spór Zakładową Komisję Rozjemczą.Kwestia więc, czy wnioskodawca jest pracownikiem zamiejscowym w prawidłowym rozumieniu tego pojęcia, nie została dotychczas wyjaśniona. Wnioskodawca pracuje w S., w swym wniosku zaś podaje, że zamieszkiwał dawniej i zamieszkuje obecnie wraz z żoną i dwojgiem dzieci w domu rodzicielskim, tj. - jak twierdzi strona pozwana - w S. Gdyby się to potwierdziło, wnioskodawca nie byłby, zgodnie z wyżej przytoczonymi wskazaniami Sądu Najwyższego, pracownikiem zamiejscowym - absolwentem.Ponieważ Zakładowa Komisja Rozjemcza, wychodząc z odmiennych błędnych założeń, nie przeprowadziła w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania dowodowego, zaskarżone orzeczenie podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu tej Komisji do ponownego rozpoznania (art. 63 § 2 pkt 2 w związku z art. 66 i 74 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).