I PR 26/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, S. Perestaj.Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Krzysztofa M. przeciwko Zakładom Elektronicznym w G. o ustalenie uprawnień ze stosunku pracy, na skutek odwołania wnioskodawcy od orzeczenia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 11 stycznia 1977 r.,oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneZakładowa Komisja Rozjemcza przekazała sprawę do rozpoznania Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który oddalił wniosek Krzysztofa M. i tak uzasadnił swoje rozstrzygnięcie:Wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu mieszkania w pierwszej kolejności w związku z ukończeniem wyższych studiów z wyróżnieniem, powołując się na uchwałę nr 218 Rady Ministrów z dnia 31 sierpnia 1973 r. (M.P. Nr 41, poz. 244) oraz na art. 248 § 1 pkt 6 k.p. Uchwała ta w § 5 stanowi, że zakład pracy dysponujący mieszkaniami z budownictwa dla zakładu pracy obowiązany jest do zapewnienia zatrudnionym w nim absolwentom szkół wyższych, którzy ukończyli studia z wyróżnieniem, przydziału mieszkania w ciągu roku, a w wyjątkowych wypadkach w ciągu dwóch lat. Nie dotyczy ona jednak absolwentów studiów dla pracujących, za czym przemawiają przepisy rozporządzenia RM z dnia 13 czerwca 1964 r. o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych oraz orzekaniu o obowiązku zwrotu kosztów wykształcenia (jedn. tekst: Dz. U. z 1972 r. Nr 2, poz. 9; zmiana: Dz. U. z 1973 r. Nr 29, poz. 163), które są przepisami wykonawczymi do ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych (Dz. U. Nr 8, poz. 48), a ta w art. 12 stanowi, że przepisy jej nie odnoszą się do absolwentów studiów dla pracujących. Paragrafu 5 uchwały nie można interpretować w oderwaniu od pozostałych jej przepisów i dlatego przez wyrażenie "absolwenci, którzy ukończyli studia z wyróżnieniem", należy rozumieć tak, jak wymagają tego przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. i rozporządzenia RM z dnia 13 czerwca 1964 r., absolwentów studiów stacjonarnych. Wnioskodawca więc nie ma roszczenia o przydzielenie mieszkania w pierwszej kolejności i to przesądza o konieczności oddalenia wniosku. Wobec tego straciło znaczenie to, czy sprawa ma charakter roszczenia ze stosunku pracy i jaki organ powinien ją rozstrzygać, co byłoby istotne wówczas, gdyby wnioskodawca - mając roszczenie - wystąpił o jego rozstrzygnięcie do niewłaściwego organu.Od wyroku tego wnioskodawca złożył odwołanie, mylnie nazwane rewizją, wyrażając pogląd o błędnej interpretacji przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przepisów uchwały nr 218 z 1974 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżony wyrok, pomimo błędnego uzasadnienia, w ostatecznym wyniku odpowiada prawu.Wbrew poglądowi Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie, czy spór niniejszy jest sporem ze stosunku pracy. Od tego zależy, czy do jego rozstrzygnięcia powołana jest komisja rozjemcza czy sąd powszechny. Tylko bowiem właściwy organ uprawniony jest do oceny zasadności roszczeń wnioskodawcy. Dlatego też stwierdzenie zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że nie ma znaczenia, czy sprawa ma charakter roszczenia pracownika ze stosunku pracy, skoro nie ma on roszczenia o przydzielenie mieszkania w pierwszej kolejności, jest odwróceniem sytuacji. Przed rozstrzygnięciem, że w sprawie nie zachodzi ujemna przesłanka procesowa, Sąd nie może rozstrzygnąć sprawy merytorycznie.Zdaniem Sądu Najwyższego, spór niniejszy jest sporem ze stosunku pracy, ponieważ toczy się między pracownikiem a zakładem pracy o przydzielenie mieszkania w pierwszej kolejności na podstawie przepisów uchwały nr 218 Rady Ministrów z dnia 31 sierpnia 1973 r. w sprawie studenckich książeczek mieszkaniowych. Roszczenie swoje wnioskodawca wywodzi z faktu, że jest zatrudniony w "U" i że skończył wyższe studia z wyróżnieniem.Zakładowa komisja rozjemcza rozpatruje sprawy ze stosunku pracy jedynie przykładowo wymienione w art. 248 § 1 k.p. Taką sprawą jest niniejsza, i to bez względu na to, czy spór dotyczy zobowiązania zakładu pracy do przydzielenia mieszkania w pierwszej kolejności, czy też - jakby to mogło wynikać z powołania się we wniosku na przepis art. 248 § 1 pkt 6 k.p. - ustalenia uprawnień w tym zakresie.Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych właściwy był zatem do rozstrzygnięcia sporu i trafnie oddalił wniosek, ale i w tym zakresie uzasadnienie wyroku nie jest poprawne.Uchwała nr 218 Rady Ministrów z dnia 31 sierpnia 1973 r. w sprawie studenckich książeczek mieszkaniowych (M.P. Nr 41, poz. 244) ma byt samodzielny, nadaje pewne uprawnienia określonej grupie osób i jej przepisy nie mogą być tłumaczone rozszerzająco. Nie zachodzi więc ani potrzeba, ani możliwość odwoływania się do innych aktów prawnych. Z preambuły uchwały wynika, że została ona wydana w celu poprawy sytuacji mieszkaniowej absolwentów szkół wyższych oraz wdrażania studentów do systematycznego oszczędzania.Określone uprawnienia przyznaje ona studentom, którzy w okresie nauki założyli mieszkaniowe książeczki oszczędnościowe (§ 1 pkt 1). Ustalenia tej uchwały z pewnymi wyjątkami mają odpowiednie zastosowanie do studentów polskich studiujących w szkołach wyższych za granicą (§11). Uchwała daje więc pewne uprawnienia tym, którzy kończąc studia wyższe z wyróżnieniem rozpoczynają dopiero pracę, a nie tym, którzy - jak wnioskodawca - pracując ukończyli studia wyższe. Wynika to w sposób oczywisty z § 5 uchwały, który nakłada na zakład pewne obowiązki w stosunku do tych, którzy bezpośrednio po studiach podjęli pracę zawodową.Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powinien był jednak przede wszystkim rozważyć, czy przepisy uchwały nr 218 Rady Ministrów stanowią dla pracowników źródło praw podmiotowych. Na tak zaś postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Paragraf 5 wymienionej uchwały przewiduje dwa stany faktyczne, a mianowicie, że zakład pracy dysponuje mieszkaniami z budownictwa dla zakładów pracy i że nie dysponuje mieszkaniami z budownictwa spółdzielczego. W pierwszym przypadku zakład pracy - w określonych okolicznościach - ma obowiązek zapewnienia zatrudnionym w nim absolwentom szkół wyższych przydziału mieszkania w ciągu roku, a w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych niedoborem mieszkań, w ciągu dwóch lat od podjęcia bezpośrednio po studiach pracy zawodowej. W drugim natomiast przypadku obowiązany jest - w tych samych terminach - w porozumieniu ze spółdzielnią budownictwa mieszkaniowego zagwarantować absolwentom przydział mieszkania.Przepisy omawianej uchwały adresowane są do zakładów pracy i nie stwarzają praw podmiotowych po stronie pracowników o przydział mieszkania w pierwszej kolejności.Wynika to ze sformułowania przepisu § 5 wymienionej uchwały, który to przepis nakłada na zakład pracy jedynie obowiązek "zapewnienia" czy "zagwarantowania" przydziału mieszkania, ale nie stwarza uprawnień w tym przedmiocie po stronie pracowników. Uchwała nie zawiera przepisu tej treści, że pracownik może domagać się od zakładu pracy przydziału mieszkania - w określonym terminie - w pierwszej kolejności, bo w niektórych sytuacjach byłoby to wręcz niewykonalne, zwłaszcza wówczas, gdy zakład pracy nie dysponuje mieszkaniami z budownictwa spółdzielczego.Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6.XII.1966 r. sygn. III PRN 68/66 (OSPiKA 1967, poz. 236) dał wyraz poglądowi, który należy podzielić, że obowiązek zapewnienia mieszkania nie oznacza obowiązku "dania mieszkania", zwłaszcza że przydział mieszkania nie leży w gestii zakładów pracy.Z tych też przyczyn na mocy art. 61 w związku z art. 74 § 2 ustawy o sądach pracy i ubezpieczeń społecznych orzeczono jak w sentencji wyroku.