I PR 191/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: S. Rejman, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego C. przeciwko Kombinatowi Państwowych Gospodarstw Rolnych w K. o ustalenie prawa na skutek rewizji pozwanego Kombinatu od wyroku Sądu Powiatowego w Białogardzie z dnia 12 października 1973 r. oraz przedstawienia przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie - w trybie art. 391 § 1 k.p.c. - następującego zagadnienia prawnego: "Czy utrzymujący rodzinę stali pracownicy administracyjni kombinatów państwowych gospodarstw rolnych mają prawo do ziemi pod ziemniaki lub jej ekwiwalentu (§ 3 ust. 1 i 4 oraz § 6 załącznika nr 8 do układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r.)?",przejął sprawę do rozpoznania i oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że od dnia 1 lipca 1971 r. jest stałym pracownikiem pozwanego Kombinatu PGR, utrzymującym rodzinę, i zgodnie z § 3 ust. 1 załącznika nr 8 do układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych, obowiązującego od dnia 1 lipca 1972 r., przysługuje mu prawo do otrzymania ziemi pod ziemniaki w ilości 25 a, ewentualnie ekwiwalent pieniężny w zamian za tę ziemię; ponieważ zaś pozwany Kombinat odmawia mu tych świadczeń, powód żądał ustalenia, że przysługuje mu prawo do ich otrzymania.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 12 października 1973 r. uwzględnił powództwo oraz przytoczył następujące ustalenia i wnioski:Jest niesporne, że powód jest od dnia 1 lipca 1971 r. stałym pracownikiem pozwanego Kombinatu PGR w K. i ma na utrzymaniu rodzinę. Przedmiotem działalności Kombinatu jest przede wszystkim gospodarka rolna na około 4.800 ha ziemi. Siedziba dyrekcji Kombinatu, w której zatrudniony jest powód, mieści się tymczasowo w B., z uwagi na brak odpowiednich pomieszczeń w K.Zgodnie z § 6 ust. 1 załącznika nr 8 do układu zbiorowego pracy z dnia 3 maja 1972 r., pracownicy przedsiębiorstw (zakładów) specjalistycznych oraz pracownicy zarządów, które nie prowadzą własnej działalności gospodarczej, lecz nadzorują zgrupowane w nich przedsiębiorstwa, nie mają prawa do świadczeń, o których mowa w § 3 i w § 5 ust. 1-7, a więc do ziemi pod ziemniaki, oraz nie otrzymują z tego tytułu żadnego ekwiwalentu pieniężnego.Zdaniem Sądu Powiatowego, pozwany Kombinat PGR w K. nie jest przedsiębiorstwem specjalistycznym ani zarządem, który nie prowadzi własnej działalności gospodarczej, nadzorującym zgrupowane w nim przedsiębiorstwa. Zadaniem bowiem Kombinatu jest właśnie prowadzenie działalności gospodarczej i stanowi on jedno przedsiębiorstwo, choć wielozakładowe, wobec czego powód - jako pracownik dyrekcji Kombinatu PGR - ma uprawnienia do otrzymania działki ziemi pod ziemniaki lub ekwiwalentu w zamian za tę działkę.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję pozwanego Kombinatu, w której zawarty jest wniosek o zmianę wyroku Sądu Powiatowego i oddalenie powództwa, przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne ujęte w wymienionym w sentencji pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy z mocy art. 391 § 1 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Pozwany Kombinat zarzuca w rewizji naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 6 ust. 1 załącznika nr 8 do układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r. - przez przyjęcie, że Kombinatu PGR w K. nie można uważać za zarząd, który nie prowadzi działalności gospodarczej.Wskazując na powyższą podstawę rewizyjną, pozwany Kombinat powołał się na wielokrotnie prezentowaną przez Ministerstwo Rolnictwa interpretację § 6 ust. 1 załącznika nr 8 do u.z.p., według której kombinaty PGR są zarządami nadzorującymi zgrupowane w nich jednostki i nie prowadzą własnej działalności gospodarczej.W myśl postanowień § 6 ust. 1 załącznik nr 8 do u.z.p. pracownicy przedsiębiorstw (zakładów) specjalistycznych wymienionych w tym przepisie nie mają prawa m.in. do świadczeń, o których mowa w § 3 tegoż załącznika, to jest do ziemi pod ziemniaki lub do ekwiwalentu pieniężnego w zamian za tę ziemię. Wśród tych przedsiębiorstw wymienione są zarządy, które nie prowadzą własnej działalności gospodarczej, nadzorujące zgrupowane w nich przedsiębiorstwa.Z dołączonej do akt uchwały Prezydium WRN w K. z dnia 30 czerwca 1971 r. nr 68/636/71 w sprawie powołania przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą "Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych w K." wynika, że przedsiębiorstwo to zostało utworzone w celu prowadzenia gospodarki rolnej wraz z ubocznymi gałęziami produkcji, a wchodzące w skład tego Kombinatu - po połączeniu - zakłady prowadzone będą według zasad wewnętrznego ograniczonego rozrachunku gospodarczego. Ponadto w § 3 cyt. uchwały wyraźnie zostało stwierdzone, że wymienione w tej uchwale przedsiębiorstwa w liczbie sześciu po połączeniu będą prowadzone jako jedno przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych w K.".Z nadanej tą uchwałą struktury organizacyjnej nowo utworzonego przedsiębiorstwa nie można wyprowadzać wniosku, że dyrekcja Kombinatu jest zarządem, który nie prowadzi własnej działalności gospodarczej, lecz tylko nadzoruje zgrupowane w nim przedsiębiorstwa. Jak słusznie bowiem przyjął Sąd Powiatowy i co wynika z § 3 ust. 1 i 3 uchwały Prezydium WRN w K. - przedmiotem działania Kombinatu jest prowadzenie gospodarki rolnej wraz z ubocznymi gałęziami produkcji, stanowi on zaś jedno przedsiębiorstwo, w skład którego wchodzą zakłady rozliczane według zasad ograniczonego rozrachunku gospodarczego, a nie przedsiębiorstwa, przez które, zgodnie z art. 4 ust. 4 u.z.p., należy rozumieć w interpretacji układu jednostki organizacyjne na pełnym rozrachunku gospodarczym.W myśl postanowień § 3 ust. 1 i 3 załącznika nr 8 do u.z.p. prawo do ekwiwalentu pieniężnego w zamian za ziemię pod ziemniaki przysługuje pracownikom gospodarstw rolnych, w których nie produkuje się ziemniaków, z wyjątkiem przedsiębiorstw (zakładów) wymienionych w § 6 tegoż załącznika. Wyjaśnienie Wojewódzkiego Zjednoczenia PGR w K., zawarte w piśmie skierowanym do podległych mu kombinatów PGR z dnia 20 czerwca 1973 r., że m.in. Kombinat PGR w K. nie ma odpowiedniego areału do przydziału ziemi pod ziemniaki, nie znajduje pokrycia w materiale sprawy, gdyż Kombinat ten dysponuje areałem około 4.800 ha. Jeżeli zaś nikt nie twierdzi, że Kombinat nie prowadzi produkcji ziemniaków, to nie można wyprowadzać wniosku o nieposiadaniu odpowiedniego areału tylko na tej podstawie, iż siedzibą dyrekcji strony pozwanej jest tymczasowo B., gdzie mieszkają również pracownicy dyrekcji, a wśród nich powód, skoro grunty, z których działki pod ziemniaki - jak to ustalił Sąd Powiatowy - mogą być wydzielone, znajdują się poza terenem tego miasta, czego skarżący nie kwestionuje i co przyznaje w rewizji.Powyższe rozważania uzasadniają pogląd, że stałym pracownikom, utrzymującym rodzinę, zatrudnionym w dyrekcji kombinatów państwowych gospodarstw rolnych, w których istnieje możliwość przydzielenia ziemi, przysługuje uprawnienie do otrzymania działki pod ziemniaki o powierzchni 25 a, a w razie rezygnacji z tej działki - ekwiwalent pieniężny w zamian za tę działkę.Wyłączenie tego uprawnienia odnosi się jedynie do pracowników przedsiębiorstw (zakładów) specjalistycznych, wymienionych w § 6 załącznika nr 8 do u.z.p.; wymienione są tam także zarządy, które nie prowadzą własnej działalności gospodarczej, nadzorując zgrupowane w nich przedsiębiorstwa. Do zarządów tych pozwany Kombinat PGR w K. nie może być zaliczony.Postanowienia § 6 załącznika nr 8 do u.z.p. są jednoznaczne; stanowią one wyjątek od zasady wyrażonej w § 3 ust. 1, 2 i 3 tegoż załącznika i nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Wszelka zatem interpretacja tych postanowień zmierzająca do uszczuplenia uprawnień pracowników państwowych gospodarstw rolnych nie może być zaakceptowana.Sąd Powiatowy nie naruszył zatem prawa materialnego, a w szczególności § 6 załącznika nr 8 do u.z.p., skoro Kombinat PGR w K. jest jednostką organizacyjną zajmującą się gospodarką rolną wraz z ubocznymi gałęziami produkcji, w tym produkcją ziemniaków, a ponadto jest przedsiębiorstwem rolnym na pełnym rozrachunku gospodarczym, w którym pracownicy jego dyrekcji, stale zatrudnieni, utrzymujący rodzinę, otrzymują ziemię pod ziemniaki, a w razie rezygnacji z przydzielonej działki - ekwiwalent pieniężny (§ 3 ust. 1 i 4 załącznika nr 8 do u.z.p.).Z braku zatem uzasadnionych podstaw rewizja pozwanego Kombinatu podlega z mocy art. 387 k.p.c. oddaleniu.