I PR 232/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Szczurzewski. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Hurtu Spożywczego - Hurtownia w P. przeciwko Januszowi P., Zbigniewowi F. i Bogumile B. o zapłatę na skutek rewizji wszystkich pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 4 lutego 1974 r.,oddalił rewizję (...).Uzasadnienie faktycznePowodowe Przedsiębiorstwo domagało się zasądzenia od pozwanych kwoty 173.678,90 zł.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od każdego z pozwanych po 38.595,30 zł, oddalając powództwo w pozostałej części. Rozstrzygnięcie swe oparł Sąd Wojewódzki na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach:W prowadzonym przez pozwanych magazynie nr 513 powstał niedobór w wysokości 173.678,90 zł w okresie od dnia 4.II.1971 r. do dnia 27.I.1972 r. Na niedobór ten składają się braki w herbacie, pieprzu, koncentratach i wódkach gatunkowych. Pozwani podpisali umowę o współodpowiedzialności materialnej. Większość towarów była przyjmowana do magazynu w oryginalnych opakowaniach. Pozwani wydawali towary zarówno do placówek handlowych, jak i do magazynu nr 514, który zajmował się przepakowaniem towaru do mniejszych opakowań, przeznaczonych do sprzedaży detalicznej. Wydawanie towaru do magazynu nr 514 wymagało jednoczesnego wystawienia dokumentu rozchodowego. Natomiast w praktyce towary wydawano z magazynu nr 513 do magazynu nr 514 bez formalnego pokwitowania, wyłącznie na podstawie adnotacji na kartce papieru, często bez daty i podpisu przyjmującego towar. Taka praktyka była stosowana przed objęciem magazynu nr 513 przez pozwanych i była przez nich kontynuowana, gdyż pozwani mieli zaufanie do magazynierów zatrudnionych w magazynie nr 514. Pozwani sugerowali, że przyczyną niedoboru w magazynie nr 513 mogły być pomyłki przy wydawaniu towarów do magazynu nr 514. Pozwani wpuszczali do magazynu osoby postronne, pragnące skrócić sobie drogę na drugą stronę ulicy, a czynili to z grzeczności. Nikt z pozwanych nie informował dyrekcji Przedsiębiorstwa o zepsuciu wagi, a fakt ten ujawnił się dopiero podczas inwentaryzacji, co świadczy o tym, że pozwani podczas swej pracy z wagi tej nie korzystali, gdyż gdyby było inaczej, to na pewno zauważyliby nieprawidłowości w wadze. Magazyn zawierał znaczną ilość towarów i był zbyt szczupły. Pozwani pili w czasie pracy na terenie Przedsiębiorstwa alkohol, o czym mówiono wśród pracowników.Na tle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że pozwani, jako pracownicy materialnie odpowiedzialni, nie dopełnili ciążących na nich obowiązków, skoro wydawali towar do magazynu nr 514 bez pokwitowania, zezwalali na przechodzenie przez magazyn osobom nie zatrudnionym w magazynie, spożywali w czasie pracy alkohol oraz nie interesowali się wadliwością wagi. W związku z tym Sąd Wojewódzki na podstawie art. 471 k.c. przyjął, że pozwani ponoszą odpowiedzialność materialną za powstałą z ich winy szkodę. Jednocześnie Sąd Wojewódzki dopatrzył się przyczynienia się powodowego Przedsiębiorstwa do powstałej szkody (art. 362 k.c.) w tym, że stronie powodowej znany był fakt nieformalnego przekazywania towarów z magazynu nr 513 do magazynu nr 514 i że mimo tego powodowe Przedsiębiorstwo nie reagowało na ten stan rzeczy. Podkreślił również Sąd Wojewódzki, że szczupłość pomieszczeń magazynowych oraz znaczna ilość towarów utrudniały pozwanym pracę. W związku z tym Sąd Wojewódzki przyjął, że powodowe Przedsiębiorstwo przyczyniło się w 1/3 części do powstałej szkody (art. 362 k.c.). W tych warunkach wysokość szkody obciążającej pozwanych wynosi - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - kwotę 115.785,90 zł, a ponieważ pozwani zgodnie z umową o współodpowiedzialności majątkowej ponoszą odpowiedzialność w równych częściach, przeto każdy z nich odpowiada do kwoty 38.595,30 zł.Wyrok ten zaskarżyli pozwani, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa w całości albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Za nieuzasadniony uznać trzeba zarzut skarżących, że Sąd Wojewódzki bezpodstawnie ustalił, iż kierownictwo powodowego Przedsiębiorstwa nie wiedziało o nieformalnym przekazywaniu towarów z magazynu nr 513 do magazynu nr 514. Wbrew zarzutom skarżących, Sąd Wojewódzki ustalił, że przedsiębiorstwo o tym wiedziało, a okoliczność ta stała się jedną z przyczyn uznania przez Sąd, iż w niniejszej sprawie do wyrządzenia szkody przyczyniło się powodowe Przedsiębiorstwo w granicach 1/3 części szkody.Nie można też zgodzić się z zarzutem kwestionującym ocenę Sądu Wojewódzkiego w zakresie stopnia przyczynienia się strony powodowej do powstałej szkody. Sąd Najwyższy podziela tę ocenę, gdyż znajduje ona potwierdzenie w niewadliwych ustaleniach zaskarżonego wyroku, że pozwani w czasie pracy pili alkohol, że wydawali towar bez pokwitowania, że zezwalali osobom obcym na przechodzenie przez magazyn. Takie ustalenia, nie podważone skutecznie przez skarżących, nie mogły uzasadniać przyjęcia większego stopnia przyczynienia się powoda do wyrządzonej szkody.Również nieuzasadniony jest zarzut skarżących, sugerujący ograniczenie materialnej odpowiedzialności pozwanych do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę. Wprawdzie przepisy kodeksu pracy (art. 119 § 1) mają zastosowanie na podstawie art. XVIII § 1 przep. wprow. k.p. do roszczeń zakładu pracy z tytułu szkód wyrządzonych przed wejściem w życie kodeksu pracy, jednakże zgodnie z art. 124, 125 i 127 k.p. przepis art. 119 § 1 k.p. nie może być właściwy do oceny odszkodowawczych roszczeń wobec pracownika, któremu mienie zostało powierzone z obowiązkiem wyliczenia się. Pracownicy ci - stosownie do wyżej wymienionych przepisów - odpowiadają w pełnej wysokości wyrządzonej szkody.Zgodnie z art. 127 k.p. i art. XVIII § 1 przep. wprow. k.p. ograniczenie wysokości odszkodowania należnego od pracowników, którym mienie zostało powierzone z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się, może nastąpić jedynie w granicach przewidzianych w art. 121 § 2 k.p., a więc najwyżej o jedną piątą. Jak jednak wynika z treści cytowanego art. 121 § 2 k.p., warunkiem zastosowania przez sąd tego ograniczenia jest uprzednie stwierdzenie m.in. stopnia winy pracownika oraz jego dotychczasowego stosunku do obowiązków pracowniczych. Należy zatem przyjąć, że z uprawnień przewidzianych w § 2 art. 121 k.p., sprowadzających się do ograniczenia w postępowaniu sądowym wysokości odszkodowania najwyżej o jedną piątą, może korzystać wyłącznie tylko taki pracownik materialnie odpowiedzialny, którego dotychczasowe zachowanie się w pracy oraz wykonywanie powierzonych mu obowiązków było właściwe i nie nasuwało zastrzeżeń. Spożywanie alkoholu w czasie godzin pracy z reguły musi wyłączać taką ocenę. W związku z tym należy dojść do wniosku, że picie alkoholu w czasie pracy przez pracownika materialnie odpowiedzialnego wyłącza z reguły możliwość obniżenia przez sąd odszkodowania na podstawie art. 121 § 2 w związku z art. 127 k.p.Według prawidłowych ustaleń zaskarżonego wyroku, nie podważonych skutecznie przez skarżących, pozwani w czasie pracy spożywali alkohol, o czym mówiono na terenie zakładu pracy. Dlatego też przepis art. 121 § 2 k.p. nie może mieć do nich zastosowania.Wobec więc braku uzasadnionych zarzutów rewizyjnych Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.