I PR 28/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładów Mięsnych-Rzeźnia w P. przeciwko Józefowi K. o zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 1965 r., rewizję tę oddalił.Uzasadnienie faktyczneP.P. Zakłady Mięsne-Rzeźnia w P. wystąpiły z żądaniem zasądzenia od Józefa K., ich byłego magazyniera magazynu nr 9, kwoty 82.097,48 zł na wyrównanie niedoboru wędlin, powstałego w okresie od 7.VIII.1959 r. do 24.IX.1959 r. Pismem procesowym z dnia 25.VIII.1960 r., powód rozszerzył powództwo o żądanie zasądzenia od pozwanego dalszej kwoty 14.513,54 zł, jako odszkodowania za straty wynikłe z dopuszczenia przez pozwanego do zepsucia się i pogorszenia stanu jakości powierzonych jego pieczy wędlin.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 20.XII.1965 r. zasądził od pozwanego 4.500 zł z 8% od 24.IV.1960 r. i w pozostałej części powództwo oddalił.Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego magazyn wędliniarski nr 9 powoda, którego kierownikiem materialnie odpowiedzialnym był pozwany, był magazynem dwuzmianowym. Jedna zmiana pracowała w nocy i obowiązki tej zmiany sprowadzały się w zasadzie tylko do przyjmowania towarów, a druga zmiana pracowała w dzień i do jej obowiązków należało wydawanie towarów konsumentom zbiorowym i handlowi uspołecznionemu. Pozwany natomiast pracował tylko na jednej zmianie, tej dziennej, a jedynie sporadycznie doglądał pracy zmiany nocnej. Taka była organizacja pracy, jaką zastał pozwany i pozostała w tejże formie przez cały czas kierowania magazynem przez pozwanego, mimo że pozwany domagał się u dyrektora pozwanego zmiany organizacji pracy w kierunku ustanowienia dwóch osób materialnie odpowiedzialnych, co dyrektor przyrzekał, lecz czego w okresie pracy pozwanego nie uczynił. Dopiero po wykryciu manka i rozwiązaniu umowy o pracę z pozwanym zaangażowano w magazynie wędliniarskim dwóch kierowników materialnie odpowiedzialnych, a nadto wagowi, którzy towar wydawali bezpośrednio odbiorcom, zawarli także umowy z powodem o materialnej odpowiedzialności (świadkowie Ch., K., I. i Rz.).Powyższe okoliczności, a także fakt, że obrót w magazynie pozwanego wynosił 30 ton wędlin na dobę i sprawdzenie ich ilości zajęłoby pozwanemu po przyjściu do pracy 4-5 godzin, pozwalają ustalić, że pozwany pracował w warunkach, w których nie był w stanie sprawować właściwej pieczy nad powierzonym mu mieniem. Jedynie wówczas, gdyby pozwany miał możność sam skontrolować zarówno przychód, jak i rozchód towarów, można by mówić o jego pełnej odpowiedzialności za powstałe manko.Pozwany w chwili objęcia magazynu miał lat 51, pracował w tym magazynie już poprzednio przez około półtora miesiąca jako fakturzysta, a więc znał warunki pracy w tym magazynie, posiadał średnie wykształcenie handlowe i był przez kilka lat dyrektorem handlowym MHD w Poznaniu (zeznania pozwanego). Okoliczności te wskazują na to, że pozwany musiał zdawać sobie sprawę z niemożliwości zapanowania nad magazynem, a w szczególności z niemożliwością wywiązania się z umowy o materialnej odpowiedzialności, fasady doświadczenia życiowego i logiczne myślenie musiały bezwarunkowo zwrócić uwagę pozwanego na niebezpieczeństwo, jakie wypływa z przyjęcia na siebie obowiązku kierowania magazynem w takich warunkach. Gdy mimo tego pozwany podjął się prowadzenia tego magazynu, to postąpił lekkomyślnie i przez to mógł nasuwać powodowi myśl, że tak źle nie jest, że mimo wszystko można przy takiej organizacji prowadzić magazyn bez strat. Ten moment jedynie, przy uwzględnieniu doświadczenia życiowego pozwanego w sprawach handlowych, spowodował, że Sąd Wojewódzki przyjął, iż w minimalnej części musi on ponieść odpowiedzialność za powstałe manko.Sąd przyjął, że pozwany za powstałe manko powinien odpowiadać w około 1/20 części, niezależnie od potrąconej mu już kwoty 760 zł i w konsekwencji Sąd Wojewódzki na zasadzie art. 239 k.z. zasądził od pozwanego 4.000 zł.Stopień zawinienia pozwanego w przedmiocie zepsucia się części kiełbas, sprowadzający się do nieodpowiedniego rozmieszczenia wędlin w magazynie, Sąd Wojewódzki uznał za nieznaczny i stąd należne od pozwanego odszkodowanie z tego tytułu określił na 500 zł.W rewizji powodowe Zakłady domagały się zmiany tego wyroku przez zasądzenie na ich rzecz od pozwanego dalszych 37.000 zł z odsetkami, utrzymując, że na tle zebranego w sprawie materiału dowodowego i jej okoliczności faktycznych usprawiedliwiony jest wniosek o odpowiedzialności pozwanego za powstałe w magazynie manko, co najmniej w połowie jego wartości, czyli do kwoty 41.000 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniano już niejednokrotnie, że w sytuacji cechującej się tym, iż sklep lub magazyn czynny jest przez 16 godzin w ciągu doby, a kierownik jednostki nie posiada materialnie odpowiedzialnego zastępcy, należy wyprowadzić wniosek, że zobowiązany do wyliczenia się pracownik pozbawiony został możności sprawowania potrzebnej kontroli w sensie jej maksymalnej skuteczności, tudzież przeprowadzenia należytego nadzoru nad pracą podległego sobie personelu. W takim wypadku odpowiedzialność jego zachodzi tylko o tyle, o ile zostanie stwierdzone, że kierujący placówką dopuścił się konkretnych uchybień ciążących na nim obowiązków i że ujawnione uchybienia pozostają w związku przyczynowym z ustalonym niedoborem. Gdy to nie nastąpi, szkodę należy przypisać własnym zaniedbaniom kierownictwa przedsiębiorstwa w zakresie obowiązku odpowiedniego zorganizowania zarządzania sklepem czy magazynem i ustanowienia koniecznego zastępstwa.Poza niedostatecznie przemyślanym stanowiskiem pozwanego, polegającym na pochopnym wyrażeniu zgody na objęcie funkcji magazyniera w warunkach organizacyjnych nie dających rękojmi należytego wywiązania się z obowiązku wyliczenia się, co zostało właściwie i bezbłędnie przez Sąd Wojewódzki rozważone i ocenione, innych uchybień pozwanego nie wykazano. W szczególności ani dokonana w postępowaniu śledczym (1 DS 94/60) przez biegłego Edmunda K. analiza dokumentacji księgowej magazynu ani pozostałe dowody nie dostarczyły danych do obciążenia pozwanego zarzutem niedopełnienia obowiązków.Według przekonywających wyjaśnień świadka Moniki Rz. "nie było możliwe, aby pozwany zawsze sam towar przyjmował i zawsze sam towar wydawał. Podczas nocnej zmiany magazyn nr 9 wędliny przyjmował i część z nich rozprowadzał do dwóch mniejszych magazynów, które nie podlegały pozwanemu". Natomiast w ustalonym przez Sąd Wojewódzki stanie faktycznym, uwaga świadka Moniki Rz. o "dyrektorskim" stylu pracy pozwanego żadnego ujemnego dlań wniosku nie usprawiedliwia, skoro świadek ten nie był w stanie wskazać, jakim konkretnie obowiązkom pozwany, pracując w określony sposób, nie uczynił zadość.Z tych samych względów nie przemawia przeciwko pozwanemu ewentualna okoliczność, że któryś z jego poprzedników okazał się bardziej obrotnym i sprawnym kierownikiem magazynu i że - jak zeznała świadek Monika Rz. - jej zdaniem - "obserwując pracę pozwanego spostrzegłam, że jest to praca dla niego za ciężka".Supozycję skarżącego, iż "przyczyna powstania (manka) mogła wywodzić się jedynie z niedbałego i niewłaściwego wykonywania przez pozwanego jego obowiązków, braku sumienności i poczucia odpowiedzialności materialnej za mienie społeczne", wypadało w tych warunkach zaliczyć do twierdzeń dowolnych.W sumie wobec braku usprawiedliwionych podstaw rewizyjnych Sąd Najwyższy rewizję oddalił (art. 387 k.p.c.).