I PR 304/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski. Sędziowie: K. Piasecki (sprawozdawca), J. Dankowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojskowych Zakładów Remontowo-Budowlanych w N. przeciwko Edwardowi R., zastąpionemu przez kuratora, o 114.745,53 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 17 grudnia 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu dla Województwa Warszawskiego w Warszawie.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o naprawienie szkody wyrządzonej niedoborem. Kurator nie znanego z miejsca pobytu pozwanego wnosił o oddalenie powództwa na podstawie art. 473 k.z. Sąd Wojewódzki ustalił, że umowa o pracę łącząca pozwanego z powodem została rozwiązana w dniu 31 sierpnia 1963 r. Pozew w sprawie został wniesiony w dniu 30 września 1964 r., a więc po upływie terminu przewidzianego w art. 473 k.z.Fakt, że pozwany po upływie dwóch tygodni od chwili rozwiązania umowy o pracę był jeszcze zatrudniony przez okres półtora miesiąca przy rozliczaniu spowodowanego przez siebie niedoboru, nie świadczy o zatrudnieniu go na tym samym stanowisku i o ciągłości pracy.W rewizji od tego wyroku powód wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji, zważył, co następuje:Dekret z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej (Dz. U. Nr 40, poz. 247) ma zastosowanie nie tylko do żołnierzy. Według bowiem art. 18 tego dekretu jego przepisy - z wyjątkiem art. 15 - stosuje się również do pracowników cywilnych zatrudnionych w jednostkach wojskowych. Dekret posługuje się pojęciem jednostek wojskowych. Żaden z przepisów dekretu nie podaje określenia tego pojęcia, w związku z czym wymaga rozważenia zagadnienie, czy chodzi o jednostkę wojskową w ścisłym tego słowa znaczeniu, czy też o każdą jednostkę podlegającą Ministrowi Obrony Narodowej bez względu na jej charakter.Wniosek, że chodzi również o takie jednostki jak przedsiębiorstwa wojskowe, uzasadniają ogólne zasady interpretacji powołanego dekretu i zarządzenie Min. Obrony Narodowej z dnia 21 listopada 1955 r. w sprawie zasad i trybu postępowania w przypadku szkód wyrządzonych jednostce wojskowej. Według § 64 tego zarządzenia chodzi również m.in. o przedsiębiorstwa państwowe podległe Ministrowi Obrony Narodowej. Wbrew więc twierdzeniu kuratora pozwanego przepisy tego dekretu mają zastosowanie w sprawie niniejszej.Skarżący zarzuca naruszenie art. 473 k.z. w związku z przepisami dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej (Dz. U. Nr 40, poz. 247) i zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 listopada 1955 r. w sprawie zasad, trybu i postępowania w przypadku szkód wyrządzonych jednostce wojskowej.W związku z tym wymaga wyjaśnienia, w jakim stosunku pozostaje art. 14 dekretu do art. 473 k.z. zastosowanego przez Sąd Wojewódzki, a w szczególności, czy art. 14 wyłącza zastosowanie art. 473 k.z. w stosunku do pracowników cywilnych jednostek wojskowych.Według art. 14 ust. 1 roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem roku od dnia ujawnienia szkody, a jeżeli szkoda została ujawniona po zwolnieniu żołnierza ze służby - z upływem roku od dnia jego zwolnienia. Ustęp 2 tego artykułu stanowi, że w każdym razie roszczenie ulega przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia wyrządzenia szkody, w myśl zaś ust. 4 tego artykułu, jeżeli szkoda została wyrządzona czynem przestępnym, stosuje się terminy przedawnienia przewidziane w prawie cywilnym.Unormowanie zawarte w ust. 1 art. 14, w porównaniu z przepisami prawa cywilnego (przepisami o przedawnieniu), tym się różni, że przewiduje termin jednoroczny i bliżej określa początek przedawnienia. Taki też termin przewiduje art. 473 k.z., przy czym termin ten liczy się od dnia rozwiązania stosunku pracy. Co się tyczy żołnierzy, to art. 473 k.z. nie ma zastosowania, gdyż nie chodzi o stosunek pracy. O stosunku jednak pracy można mówić tylko w odniesieniu do pracowników cywilnych (art. 18 ust. 1 dekretu). Jeżeli porówna się zdarzenie, od którego rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia określony w art. 14 ust. 1 dekretu (ujawnienie szkody lub ujawnienie szkody po zwolnieniu żołnierza ze służby), ze zdarzeniem, z którym ustawodawca wiąże bieg terminu prekluzyjnego przewidzianego w art. 473 k.z. (zakończenie stosunku pracy), to należy dojść do wniosku, że szczególne unormowanie przedawnienia w art. 14 ust. 1 i 3 dekretu nie może być traktowane jako przepis wyłączający stosowanie art. 473 k.z. względem pracowników cywilnych zatrudnionych w jednostkach wojskowych. Wspomniany art. 14 ust. 1 nie mówi w ogóle o dochodzeniu roszczeń i wyłączeniu tego dochodzenia, o czym mówi art. 473 k.z. Skoro zatem art. 14 reguluje tylko kwestię przedawnienia, a jednocześnie brak przepisu wyłączającego stosowanie art. 473 k.z. do pracowników cywilnych, to należy dojść do wniosku, że art. 473 k.z. może mieć zastosowanie również do pracowników cywilnych, do których należy zaliczyć powoda.W świetle powyższej interpretacji art. 14 dekretu, za uzasadnione należy uważać wywody skarżącego zmierzające do wykazania, że nastąpiła przerwa terminu przedawnienia określonego w art. 14 ust. 1 dekretu w rozumieniu § 6 ust. 4 pkt 2 powołanego już zarządzenia Ministra Obrony Narodowej, skoro w tym wypadku chodzi o zastosowanie nie przedawnienia, lecz prekluzji. Kwestia stosowania przepisów o prekluzji jest niezależna od kwestii przedawnienia. Roszczenie może być nie przedawnione, a podlegać prekluzji. Gdyby zresztą chodziło nawet o kwestię stosowania art. 14 dekretu, to nie można by uznać za trafne stanowiska skarżącego co do przerwy przedawnienia, gdyż wspomniany przepis zarządzenia, który mówi o przerwie przedawnienia "przez każdą czynność przedsięwziętą przez dowódcę jednostki wojskowej w celu ustalenia i dochodzenia roszczenia", ma wyłącznie - jak wynika to z całokształtu postanowień tego zarządzenia - zastosowanie nie do postępowania sądowego, lecz do postępowania w trybie administracyjnym. Jest to zrozumiałe, jeśli się zważy, że przepisy zarządzenia nie mogą zmieniać przepisów prawa cywilnego, mających zastosowanie w sprawach cywilnych rozpoznawanych w trybie sądowym.Skarżący formułuje zarzut naruszenia art. 473 k.z. na skutek nierozważenia przez Sąd Wojewódzki przyczyn "zwolnienia dyscyplinarnego" oraz nierozważenia związku zachodzącego między umową z dnia 15 września 1963 r. a zatrudnieniem pozwanego w charakterze magazyniera.Zarzut ten jest również nieuzasadniony. Jak to trafnie stwierdził Sąd Wojewódzki, stosunek pracy między stronami został zakończony w sensie art. 473 k.z. w dacie rozwiązania umowy. Tego skutku nie może wyeliminować następne zatrudnienie pozwanego, po upływie dwóch tygodni, w celu rozliczenia niedoboru. Powyższe stanowisko znajduje poparcie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym art. 473 k.z.Zaskarżony wyrok podlega jednak uchyleniu i sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu z następujących przyczyn:Przepis art. 473 k.z. ma zastosowanie wówczas, gdy podstawę prawną odpowiedzialności stanowi wyłącznie art. 239 k.z. Przepis ten nie ma natomiast zastosowania wówczas, gdy podstawę odpowiedzialności stanowi czyn niedozwolony lub w grę wchodzi zbieg odpowiedzialności z art. 239 k.z. z odpowiedzialnością na podstawie art. 134 i nast. k.z.Sąd Wojewódzki sprawy z tego punktu widzenia nie rozważył. Tymczasem z zaświadczenia powoda dotyczącego zatrudnienia pozwanego wynika, że został on zwolniony z pracy wobec dopuszczenia się przestępstwa na szkodę Zakładów. Również w piśmie skierowanym do pozwanego powód zarzucił mu zabór 360 kg lepiku i 20 m2 papy i sprzedanie ich paserowi. Te twierdzenia powoda uzasadniały konieczność rozważenia, czy i w jakim zakresie pozwanemu można przypisać popełnienie czynu niedozwolonego. W tej kwestii nie miałby decydującego znaczenia fakt, że pozwany nie został prawomocnie skazany za popełnione przestępstwo. Określone działanie (zaniechanie) nie dlatego jest czynem niedozwolonym w znaczeniu prawa cywilnego, że stanowi przestępstwo w świetle przepisów prawa karnego, ale dlatego, że narusza zakaz mający charakter powszechny.