I PR 375/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski (sprawozdawca). Sędziowie: T. Szymanek, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Państwowego Ośrodka Maszynowego w Z. przeciwko Dominikowi J., Marii J. i Ryszardowi G. o zapłatę na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 23 maja 1973 r.,zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do Marii J. (pkt 2 i 5 wyroku) w ten sposób, że powództwo przeciwko niej w całości oddalił, uchylając także nałożony na nią obowiązek uiszczenia opłaty sądowej na rzecz Skarbu Państwa, oraz przyznał jej od powodowego Ośrodka Maszynowego 500 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; oddalił rewizję pozwanego Dominika J. i przyznał od niego powodowemu Ośrodkowi 750 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePaństwowy Ośrodek Maszynowy w Z. dochodził pierwotnie jedynie od pozwanego Dominika J. zasądzenia 186.019,10 zł tytułem niedoboru powstałego w składnikach majątkowych magazynu, którego tenże pozwany był kierownikiem do dnia 31.XII.1970 r.W toku procesu, na skutek wniosku powodowego Ośrodka z dnia 13.X.1972 r. o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanych Ryszarda G. i Marii J., Sąd Wojewódzki wydał w dniu 22.XI.1972 r. postanowienie uwzględniające ten wniosek.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pierwotnie pozwanego Dominika J. na rzecz powodowego Ośrodka 70.000 zł, a od Marii J. - 23.009,55 zł z odsetkami zwłoki i kosztami procesu, oddalając w stosunku do nich powództwo w pozostałej części, a w całości w stosunku do pozwanego Ryszarda G.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwani Dominik i Maria J. podpisali umowę o wspólnej odpowiedzialności za mienie magazynowe w dniu 2.X.1967 r., a pozwany Ryszard G. przystąpił do tej umowy od dnia 24.V.1969 r., lecz według oceny Sądu Wojewódzkiego nie ponosi on odpowiedzialności za braki w magazynie, gdyż powstały one na skutek okoliczności przezeń nie zawinionych.W odniesieniu natomiast do pozwanego Dominika J. Sąd Wojewódzki ustalił, że pracował on w powodowym Ośrodku na stanowisku starszego magazyniera od dnia 5.IV.1967 r., a następnie powierzono mu obowiązki kierownika magazynu ze wspólną odpowiedzialnością od dnia 2.X.1967 r. z jego żoną Marią J.Braki w magazynie powierzonym pozwanym małżonkom, stwierdzone na podstawie remanentu zdawczo-odbiorczego z dnia 31.X.1970 r., wyniosły 186.019,10 zł.Pozwany Dominik J. w ciągu dwóch ostatnich lat pracy w powodowym Ośrodku był siedmiokrotnie karany dyscyplinarnie za różne uchybienia, polegające na niewłaściwym stosunku do pracy, nieprzestrzeganiu obowiązków magazyniera, spożywaniu alkoholu w czasie pracy itp. Na zajmowanym stanowisku doręczono mu wszystkie niezbędne instrukcje i regulaminy, a ponadto miał on dostateczne kwalifikacje do wykonywania obowiązków kierownika magazynu.W sprawie karnej rozpatrywanej przez Sąd Powiatowy w Zambrowie Dominik J. został prawomocnie skazany za niedopełnienie obowiązku należytej troski o powierzone jego pieczy mienie Państwowego Ośrodka Maszynowego w Z. przez podpisywanie dowodów przyjęcia "PZ" bez sprawdzenia towaru, wydawanie towaru w ogóle bez dowodów magazynowych bądź w ilościach większych, aniżeli wynikało to z treści tych dowodów, niesprawdzanie ilości wydanego towaru z dowodami pobrania magazynowego oraz używanie alkoholu w czasie pracy, w następstwie czego spowodował on niedobór materiałowy w wysokości 186.019,10 złotych.Pozwana Maria J. podlegała bezpośrednio kierownikowi magazynu i również otrzymała zakres czynności ją obowiązujących, lecz w postępowaniu karnym była przesłuchana jedynie w charakterze świadka.Odpowiedzialność pozwanych Sąd Wojewódzki przyjął na podstawie art. 415 i 475 k.c., przy czym zastosował art. 362 k.c. z uwagi na przyczynienie się do szkody powodowego Ośrodka przez niedostateczną kontrolę wewnętrzną, brak skutecznej kontroli spisów z natury, zwłaszcza przy inwentaryzacji rocznej z 1968 r., niedocenianie różnic spisowych przy inwentaryzacjach, jak również nieprzykładanie dostatecznej wagi do tzw. "czerwonych sald".Rozdzielając odpowiedzialność pomiędzy małżonków J., Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany Dominik J. zawinił powstanie niedoboru w wysokości 70.000 zł, a jego żona Maria J. - w kwocie 23.009,55 zł.Dominik J. został skazany w postępowaniu karnym za to, że w sposób rażący nie dopełnił ciążących na nim podstawowych obowiązków kierownika magazynu, wobec czego za szkodę odpowiada na zasadzie winy z art. 415 k.c., natomiast pozwana Maria J., której odpowiedzialność ma swoje podstawy w art. 471 k.c., nie zawsze przestrzegała obowiązujących ją wytycznych instrukcji materiałowej, zwłaszcza co do wydawania materiału z magazynu; świadczy o tym dowód rozchodowy "WZ" nr 25 i drugi dowód bez numeru z dnia 20.I.1970 r., podpisany przez nią i jej męża, na sprzedane paliwo i łańcuchy dla Międzykółkowej Bazy Maszynowej K.B. w O. na kwotę 4.409 zł, chociaż wydanie towaru mogło nastąpić dopiero po uprzednim wystawieniu faktury przez biuro powodowego Ośrodka i opłaceniu należności przez odbierającego towar. Należność ta nie wpłynęła w ogóle do kasy Ośrodka, nie odnaleziono też w zapisach ewidencji i dokumentacji księgowej odpowiednich dowodów "WZ".Wyrok zaskarżyli obydwoje pozwani. Pozwany Dominik J. zarzucił, że opinia biegłego nie mogła stanowić dostatecznej podstawy do wyliczenia braków, skoro Ośrodek zaksięgował jako swój zysk kwotę 286.740 zł, a zatem kwotę wyższą od kwoty dochodzonego niedoboru, co - jego zdaniem - powinno prowadzić do zmiany wyroku i oddalenia powództwa w całości.Natomiast pozwana Maria J. podniosła zarzut naruszenia art. 473 k.z. oraz zarzuciła uchybienia procesowe, które doprowadziły Sąd do błędnych wniosków, i również domagała się zmiany wyroku przez oddalenie powództwa w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków:Rewizja pozwanego Dominika J. nie jest uzasadniona. Skarżący nie podnosił przed Sądem Wojewódzkim żadnych zarzutów w odniesieniu do opinii z dnia 20.I.1972 r. biegłego K., który w sprawie karnej wyliczył na piśmie niedobór w kwocie 186.019,10 zł w powierzonym pozwanemu magazynie, a ponadto opinię tę ustnie wyjaśnił w sprawie niniejszej podczas rozprawy przed Sądem Wojewódzkim w dniu 15.XI.1972 r.Podniesiony obecnie, stwierdzony zresztą przez biegłego fakt, że saldo nadwyżek w kwocie 286.748,24 zł zostało przeksięgowane w zyski powodowego Ośrodka, nie jest nowym faktem w rozumieniu art. 368 pkt 6 k.p.c., gdyż znany był pozwanemu co najmniej od dnia 29.I.1972 r., co wynika z protokołu zaznajomienia go z materiałami dochodzenia (akta Prokuratury Powiatowej w Z.); pozwany nie twierdzi też, że nie mógł się na ten fakt powołać przed Sądem I instancji, a wreszcie nie wykazuje konkretnych błędów tej opinii.Sąd Najwyższy z urzędu też nie dopatruje się w zaskarżonym wyroku, w odniesieniu do skarżącego Dominika J., naruszenia art. 415 i 362 k.c. - w świetle nie kwestionowanych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, a ponadto z uwagi na fakt wliczenia w ogólną kwotę niedoboru i przyjęcia przyczynienia się Ośrodka także co do kwoty 4.409 zł (a ściśle 4.389 zł, o czym będzie mowa w dalszym toku uzasadnienia), pobranej przez pozwanego w gotówce od świadka L. i nie odprowadzonej przez niego do kasy powodowego Ośrodka.W konsekwencji rewizja Dominika J. podlega z mocy art. 387 k.p.c. oddaleniu, a zgodnie z wnioskiem powodowego Ośrodka przyznano mu od tego pozwanego zwrot kosztów postępowania rewizyjnego (art. 98 § 3, art. 99 k.p.c.) w kwocie 700 zł.Podlega natomiast uwzględnieniu rewizja pozwanej Marii J. Roszczenia bowiem przeciwko niej skierowane uległy prekluzji z art. 473 k.z. w związku z art. XII § 2 pkt 2 przep. wprow. k.c.Jej stosunek pracy na stanowisku magazyniera w powodowym Ośrodku Maszynowym ustał z dniem 31.XII.1970 r., co przyznała strona powodowa w odpowiedzi na rewizję, a więc jej odpowiedzialność mogłaby wchodzić w rachubę tylko w razie zakwalifikowania jej uchybień w pracy jako czynu niedozwolonego z art. 415 k.c.Sąd Wojewódzki nie wyprowadził takiej oceny, opartej na odpowiadających jej ustaleniach. Przeciwnie, ustalenia te ograniczają się do przypisania tej pozwanej niewywiązywania się z umownych obowiązków pracowniczych i dlatego - według kolejności wymienionych osób - w zaskarżonym wyroku został przytoczony art. 471 k.c. jako odnoszący się do Marii J.To wyjaśnienie podstawy prawnej, dokonane przez Sąd Wojewódzki, nie budzi zastrzeżeń nawet w świetle podpisania przez pozwaną Marię J. dowodu na kwotę 4.409 zł (a ściśle 4.389 zł, gdyż 20 zł zostało odliczone jako wartość 20 kg zużytego i zwróconego oleju), ponieważ świadek L. kwotę tę wpłacił tylko i wyłącznie magazynierowi Dominikowi J. i tylko ten pozwany, jako kierownik magazynu, podjął decyzję wydania towaru (oleju i łańcuchów) przez przyjęcie za ten towar gotówki, której nie odprowadził do kasy; wynika to z dokumentów i z zeznań świadka L., szczegółowo opisujących to zdarzenie w aktach dochodzenia, powtórzonych podczas rozprawy głównej w sprawie karnej Sądu Powiatowego w Zambrowie, a następnie skrótowo potwierdzonych w sprawie niniejszej.W odniesieniu do skarżącej Marii J. nie mają zastosowania przepisy znowelizowanej ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego (Dz. U. z 1965 r. Nr 51, poz. 315), której jednolity tekst zawiera obwieszczenie Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 28 listopada 1966 r. (Dz. U. Nr 52, poz. 319). Powodowy Ośrodek Maszynowy bowiem zaniedbał dopełnienia względem tej pozwanej obowiązku prawidłowego powierzenia jej mienia magazynowego, ograniczając się do przyjęcia od niej podpisu na deklaracji z dnia 2.X.1967 r. o wspólnej odpowiedzialności. Pozwana ta nie brała również udziału w żadnych remanentach, tj. w remanencie początkowym i w remanentach okresowych, które były przeprowadzane w czasie jej trzyletniej pracy w magazynie, i dopiero wezwano ją do uczestniczenia w spisie zdawczo-odbiorczym z dnia 31.X.1970 r.Dlatego też nie mogło nastąpić jej dopozwanie w trybie cytowanej ustawy, a Sąd Wojewódzki, prawidłowo stosując art. 194 § 3 k.p.c., wezwał ją do wzięcia udziału w sprawie dopiero na wniosek powodowego Ośrodka.Wydanie zaś przez sąd na podstawie art. 194 § 3 w związku z art. 198 § 1 k.p.c. postanowienia o wezwaniu do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego jest pozwaniem na równi z wystąpieniem z pozwem i przerywa bieg prekluzji bądź przedawnienia, gdyż w rozumieniu art. 111 pkt 2 p.o.p.c. (pozostającego w mocy dla stosunków pracy - art. XII § 2 pkt 1 przep. wprow. k.c.) stanowi czynność przedsięwziętą w celu dochodzenia roszczenia przed sądem.Postanowienie to zapadło w dniu 22.XI.1972 r., a zatem po upływie rocznego terminu prekluzyjnego z art. 473 k.z.Z tej przyczyny zaskarżony wyrok w części zasądzającej od pozwanej Marii J. kwotę 23.009,55 zł z odsetkami oraz orzekającej co do niej o kosztach procesu i opłatach sądowych podlega zmianie z mocy art. 390 § 1 k.p.c., a powództwo - oddaleniu w całości, z przyznaniem jej zwrotu kosztów procesu za obie instancje (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.) w wykazanej kwocie 500 zł, w tym 450 zł taryfowej opłaty adwokackiej i 50 zł opłat skarbowych.