I PR 445/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Tyszka. Sędziowie: K. Piasecki (sprawozdawca), W. Winawer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bronisława P. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Robót Komunalnych w S. o zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 9 listopada 1967 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia na swą rzecz od strony pozwanej kwoty 78.948 zł z 3% miesięcznie od dnia 1 października 1965 r. i wynagrodzenia za pracę po 5.333 zł miesięcznie od dnia 1 marca 1967 r. Dla uzasadnienia tych żądań powód przytoczył, że od 1958 r. jest zwolniony od pracy zawodowej w związku z wykonywaniem czynności przewodniczącego rady zakładowej w pozwanym Przedsiębiorstwie. Przy zwolnieniu go od pracy zawodowej ustalono, że jego wynagrodzenie będzie wynosić 3.140 zł miesięcznie, w tej też wysokości wypłacono mu wynagrodzenie. Tymczasem pracownik zatrudniony - podobnie jak powód - poprzednio w charakterze brygadzisty w 1962 r. osiągał przeciętnie wynagrodzenie po 5.333 zł miesięcznie.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 22 maja 1967 r. przekazał sprawę do rozpoznania właściwej komisji rozjemczej. Sprawa jednak w postępowaniu tym nie została rozstrzygnięta, w związku z czym została skierowana do Sądu Wojewódzkiego.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 9 listopada 1967 r. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania sprawy w części dotyczącej żądania zasądzenia kwoty 74.562 zł i przekazał ją ponownie właściwej komisji rozjemczej w celu rozpoznania wniosku powoda o uwzględnienie spóźnienia zgłoszenia wniosku o rozpoznanie sporu oraz w celu dalszego postępowania. Wyrokiem zaś z dnia 9 listopada 1967 r. zasądził na rzecz powoda po 271 zł miesięcznie płatnych od dnia 31 stycznia 1967 r. do dnia 31 października 1967 r. z 8% w stosunku rocznym i ustalił, że pozwany jest obowiązany wypłacać powodowi wynagrodzenie za pracę przez czas zajmowania stanowiska przewodniczącego rady zakładowej po 3.411 zł miesięcznie od listopada 1967 r. W pozostałej części Sąd powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:Powód pracuje w pozwanym Zakładzie pracy od 1954 r. jako monter mechanik robót wodno-kanalizacyjnych, zajmując stanowisko brygadzisty. Z chwilą zwolnienia powoda z pracy zawodowej ustalono wysokość wynagrodzenia w kwocie 3.140 zł miesięcznie. Według § 52 układu zbiorowego pracy w budownictwie i punktu 4 pisma okólnego nr 34 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 24.VI.1959 r. wynagrodzenie oblicza się w takim wypadku według zasad jak za urlop wypoczynkowy, przy czym przyjmuje się za podstawę średnie wynagrodzenie pracowników o tym samym zaszeregowaniu osobistym, zatrudnionych na stanowiskach i w komórce organizacyjnej, w której członek rady zakładowej pracował przed zwolnieniem od pracy zawodowej. Skoro powód został ostatnio wybrany do rady zakładowej dnia 15.I.1966 r., to wynagrodzenie jego należy określić na podstawie wypłaconego wynagrodzenia za czas od 1.X. do 31.XII.1965 r. Ze względu na ponowny wybór powoda do rady zakładowej ze zwolnieniem od pracy zawodowej, wynagrodzenie należy obliczyć na podstawie średnich płac pracowników zatrudnionych na stanowisku i w komórce organizacyjnej, w której członek rady zakładowej ostatnio pracował.Nie sposób traktować jako komórki organizacyjnej, w której powód był zatrudniony, brygady, jaką kierował, gdyż jedynym pracownikiem zatrudnionym na zajmowanym przez powoda stanowisku jest obecny brygadzista R., nie można więc obliczyć jakiejś średniej płacy tego rodzaju pracowników. Byłoby to niesłuszne także z tego powodu, że skład brygady tak dalece się zmienił, iż nie można utożsamiać brygady z roku 1958 z brygadą w składzie obecnym, a z zeznań wszystkich świadków wynikało, że cechy osobiste robotników pracujących w brygadzie mają decydujący wpływ na wysokość zarobku całej brygady.Z tych względów dla umożliwienia wyprowadzenia średniej płacy brygadzistów należało obliczyć ją na podstawie płac wszystkich brygadzistów robót wodno-kanalizacyjnych u pozwanego. Średnia taka pozwala wypośrodkować także przeciętne warunki pracy brygad, które mają również wpływ na wysokość zarobków pracowników brygad.Należało jednak przy tym pominąć zróżnicowanie poszczególnych brygadzistów według stawek osobistego zaszeregowania, gdyż przy akordowym systemie płac stawki te nie miały praktycznego wpływu na wysokość zarobków.Tak obliczona średnia płaca brygadzisty wynosi zł 3.411 zł miesięcznie i na tę kwotę Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia należnego powodowi od listopada 1967 r. przez cały czas pozostawania na stanowisku etatowego przewodniczącego rady zakładowej.Ponieważ powodowi wypłacono przez okres 3 miesięcy przed wytoczeniem powództwa i przez czas trwania procesu po 3.140 zł miesięcznie, Sąd zasądził z tego względu na jego rzecz różnicę w wysokości po 271 zł miesięcznie. Wyrównania te są płatne - tak jak płace bieżące - ostatniego dnia każdego miesiąca z dołu z ustawowymi odsetkami.Przy obliczeniu średniej płacy Sąd oparł się na stanie poprzedzającym wprowadzenie zmian w płacach w październiku 1967 r., gdyż wpływ tych zmian nie jest jeszcze możliwy do uchwycenia wobec tego, że pierwsza wypłata miała nastąpić w listopadzie 1967 r.Od wyroku tego wniósł rewizję powód, żądając uchylenia wyroku w części oddalającej powództwo i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu lub zmiany wyroku i uwzględnienie powództwa w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, zważył, co następuje.Przede wszystkim wymaga wyjaśnienia, że - jak to wynika z wniosków rewizji i jej uzasadnienia - powód zaskarża wyrok w części oddalającej powództwo, natomiast rewizja nie dotyczy postanowienia o przekazaniu sprawy komisji rozjemczej, co też wykracza poza zakres kognicji rewizyjnej.Skarżący wywodzi, że budzą zastrzeżenia ustalenia Sądu Wojewódzkiego co do tego, co jest komórką organizacyjną u pozwanego, oraz co do sposobu wyliczenia średniego wynagrodzenia. Sąd Wojewódzki niesłusznie nie podzielił poglądu powoda, że komórką organizacyjną, w której powód pracował, była i jest brygada. Zdaniem skarżącego - to, co schemat organizacyjny nazywa grupą roboczą, jest w istocie rzeczy brygadą, a zarazem komórką organizacyjną pozwanego. Każda z brygad jest odrębnie rozliczana. W konsekwencji zatem obliczenie należnego powodowi wynagrodzenia na podstawie średnich zarobków wszystkich brygadzistów brygad wodno-kanalizacyjnych nie ma uzasadnienia.Jeśli chodzi o sposób obliczenia średniego wynagrodzenia, skarżący stwierdza, że Sąd Wojewódzki słusznie ustalił, iż dotychczasowe wynagrodzenie obliczono na podstawie średniej z całego roku poprzedzającego zwolnienie powoda od pracy zawodowej. W związku z tym zarzutem, że ze względu na sezonowy charakter prac nie można w konkretnym wypadku stosować obliczeń na podstawie średniej za trzy miesiące, należy wziąć za podstawę całoroczne zarobki.Przytoczone zarzuty rewizji i powołane na ich uzasadnienie wywody są niesłuszne.Podstawę prawną do zwolnienia od czynności zawodowych przewiduje art. 29 dekretu z dnia 6.II.1945 r. o utworzeniu rad zakładowych. Według art. 4 tego przepisu członkowie rady zwolnieni od czynności zawodowych otrzymują pełne wynagrodzenie należne z umowy o pracę. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że sprawę wynagrodzenia członków rad zakładowych zwolnionych od pracy zawodowej regulowała uchwała nr 877 Prezydium Rządu z dnia 18.XII.1954 r., uchwała ta jednak została uchylona z dniem 8.VII.1962 r. uchwałą nr 322 z dnia 26.VII.1962 r. (M.P. Nr 61, poz. 291), zagadnienie bowiem wynagrodzenia członków rad zakładowych zwolnionych od pracy zawodowej normuje w sposób dostateczny powołany art. 29 dekretu z dnia 6.II.1945 r. Przytoczony art. 29 ust. 4 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych wprowadza zasadę pełnego wynagrodzenia należnego z umowy o pracę. Z przepisu tego jednak nie wynika, w jaki sposób należy w poszczególnych wypadkach określać pełne w tym sensie wynagrodzenie. Zagadnienie to reguluje § 52 pkt 3 mającego w sprawie niniejszej zastosowanie układu zbiorowego pracy. Według tego postanowienia członkowie rady zakładowej zwolnieni od czynności zawodowych otrzymują pełne wynagrodzenie należne z umowy o pracę obliczone według zasad jak za urlop wypoczynkowy.Tak więc układ zbiorowy pracy odsyła do przepisów regulujących wynagrodzenie za czas urlopu. Chodzi zatem przede wszystkim o art. 4 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu. Według tego przepisu urlopowany otrzymuje za każdy dzień urlopu wynagrodzenie, jakie otrzymałby, gdyby w tym dniu był zatrudniony. Jeżeli praca odbywa się na akord lub na sztuki, wynagrodzenie za czas urlopu określa się na podstawie przeciętnego wynagrodzenia pracownika w ciągu trzech - poprzedzających bezpośrednio urlop - miesięcy. Ponadto zasady obliczania wynagrodzenia za czas urlopu zawierają § 26-28 rozporządzenia z dnia 11.VI.1923 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu, posługujące się również pojęciem okresu trzymiesięcznego.W ustnym wywodzie rewizji pełnomocnik powoda powołał się na § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1959 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (jedn. tekst: Dz. U. z 1949 r. Nr 47, poz. 365), według którego w działach pracy, w których wysokość wynagrodzenia za pracę ulega sezonowo znacznym wahaniom w ciągu roku, wynagrodzenie za czas urlopu oblicza się na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w ciągu dwunastu miesięcy bezpośrednio poprzedzających urlop. Przepis ten ma jednak charakter blankietowy, gdyż dopiero zarządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac nadaje mu konkretną treść. Zarządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 26.VIII.1960 r. (M.P. z 1960 r. Nr 73, poz. 340 i M.P. z 1963 r. Nr 39, poz. 195), którego skarżący nie brał pod uwagę, nie ma zastosowania do powoda.Tak więc ustalona przez Sąd Wojewódzki średnia wynagrodzenia za okres trzech miesięcy jest uzasadniona i nie ma podstawy do ustalania wysokości należnego powodowi wynagrodzenia na podstawie zarobków z okresu całego roku przed datą zwolnienia od czynności zawodowych.Przytoczone wyżej przepisy prawne i postanowienia układu zbiorowego pracy nie określają, w jaki sposób należy obliczyć wynagrodzenie członka rady zwolnionego od czynności zawodowych wtedy, gdy członek rady przez kilka kadencji zostaje wybrany do rady zakładowej. Jeśli chodzi o zwolnienie po raz pierwszy od pracy zawodowej, to za podstawę obliczenia wynagrodzenia należy brać rzeczywiste zarobki tego właśnie pracownika, obliczone w sposób określony w § 52 układu zbiorowego pracy. W grę więc wchodzą zarobki własne pracownika. Jednakże po upływie kilku lat pracownik ten, gdyby nie był zwolniony od pracy zawodowej i rzeczywiście pracował, mógłby osiągnąć wyższe zarobki przeciętne, np. na skutek wyższego zaszeregowania, podwyższenia kwalifikacji, awansu zawodowego, podwyższenia płac w ogóle albo związanego z danym stanowiskiem pracy. Z tego względu nie można by przyjąć jako ogólnej zasady, że decyduje wynagrodzenie osobiście osiągane przez pracownika w okresie trzymiesięcznym przed pierwszym wyborem do rady zakładowej. W wypadku takim należy postępować w ten sposób, jakby pracownik w każdej kolejnej kadencji rady zakładowej został wybrany po raz pierwszy i za podstawę ustalenia wysokości należnego wynagrodzenia brać odpowiedni okres przewidziany w § 52 układu zbiorowego pracy. Ponieważ jednak pracownik bezpośrednio przed następnym wyborem do rady zakładowej nie pracował zawodowo (w związku z czym nie można określić wprost indywidualnych jego zarobków), przeto za podstawę obliczenia należnego mu pełnego wynagrodzenia należy brać średnią wynagrodzenia pracowników o tym samym zaszeregowaniu osobistym, zatrudnionych na stanowiskach i w komórce organizacyjnej, w której członek rady pracował przed zwolnieniem od pracy zawodowej, przy czym jego wynagrodzenie w żadnym razie nie mogłoby być niższe od wynagrodzenia ustalonego przy pierwszym wyborze do rady zakładowej.W tym też sensie zagadnienie ujmuje pismo okólne nr 34 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 24 czerwca 1959 r., jakkolwiek dotyczy ono tylko zasad postępowania w celu uwzględnienia skutków dokonanej zmiany płac. Według tego pisma okólnego zwolniony od pracy zawodowej otrzymuje wynagrodzenie wyliczone według średniej dla pracowników o tym samym zaszeregowaniu osobistym, zatrudnionych na stanowiskach w komórce organizacyjnej, w której członek rady pracował przed zwolnieniem od pracy zawodowej.Powód był zatrudniony na stanowisku brygadzisty. Prawidłowe obliczenie przeciętnego wynagrodzenia za okres trzech miesięcy poprzedzających ponowny (kolejny) wybór do rady zakładowej może nastąpić tylko przy uwzględnieniu wynagrodzenia przeciętnego brygadzistów zatrudnionych w pozwanym Przedsiębiorstwie. Słusznie przy tym skarżący kwestionuje pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, że stawka osobistego zaszeregowania nie ma istotnego znaczenia. Sprawa w tym zakresie nie została wyjaśniona, a Sąd Wojewódzki ograniczył się wyłącznie do wyjaśnień złożonych przez stronę pozwaną.Za uzasadniony należy uznać zarzut pełnomocnika powoda, że przy określaniu wynagrodzenia należnego powodowi należy wziąć pod uwagę zarobki tych brygadzistów, którzy są zaszeregowani do tej samej stawki co powód. Tak więc, jeżeli brygadziści są zaszeregowani według różnych stawek wynagrodzenia za godzinę, to należy opierać się na wynagrodzeniu tych brygadzistów, którzy mają tę samą grupę wynagrodzenia co powód (np. jeżeli powód miał stawkę zaszeregowania 11 zł za godzinę, należy uwzględnić tylko zarobki tych brygadzistów, którzy mają taką stawkę zaszeregowania). W związku z tym wymagać będzie rozważenia także treść pisma procesowego złożonego przez pełnomocnika powoda w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, w którym podnosi on, że niektórzy z pracowników wymienieni w zestawieniu nie są brygadzistami.Z tych względów zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo ulega uchyleniu w zakresie dotyczącym żądania zasądzenia i ustalenia, a sprawa - przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.