III PR 65/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: M. Piekarski, S. Białek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Feliksa D. przeciwko Zakładom Terenowego Przemysłu Materiałów Budowlanych z siedzibą w O. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu z dnia 9 stycznia 1962 r., zmienił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Ostrzeszowie z 20.IX.1961 r. i zasądził na rzecz powoda od pozwanych Zakładów 4.860 zł z 8% od 30 sierpnia 1961 roku.Uzasadnienie faktycznePowód rozpoczął pracę w pozwanych Zakładach od dnia 3.VIII.1958 r., przy czym - jako wybrany jednocześnie do rady zakładowej i jako jej przewodniczący - został od razu zwolniony od pełnienia czynności zawodowych. Stan taki trwał aż do października 1960 r., powód bowiem był w tym czasie bez przerwy członkiem rady zakładowej i pełnił w niej najpierw obowiązki przewodniczącego, a następnie etatowego sekretarza. W okresie tym płacono powodowi uposażenie w kwocie 2.000 zł miesięcznie. W październiku 1960 r. powód znowu został wybrany do rady zakładowej, lecz jako zwyczajny członek rady nie korzystał już od tego terminu ze zwolnienia od czynności zawodowych. W związku z tym Zakłady powierzyły mu obowiązki starszego referenta z miesięcznym uposażeniem po 1.200 zł i jednocześnie pismem z 29.XI.1960 r. wypowiedziały mu dotychczasowe warunki płacy, przy czym nowe, zmniejszone wynagrodzenie wypłacały powodowi począwszy od 1.III.1961 r.Powód domagał się - najpierw przed zakładową komisją rozjemczą, a następnie przed sądem, do którego sprawa została skierowana w myśl art. 10 dekretu z 24.II.1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35) - uznania wypowiedzenia warunków płacy za nieważne i zasądzenia mu różnicy do wysokości poprzedniego uposażenia za okres od 1.III.1961 r. do 30.VIII.1961 r. w kwocie 4.800 zł.Sąd Powiatowy w Ostrzeszowie wyrokiem z 20.IX.1961 r. powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu wyrokiem z 9.I.1962 r. oddalił rewizję powoda. Zdaniem obu Sądów powoda nie chroni art. 28 dekretu z 6.II.1946 r. o utworzeniu rad zakładowych, albowiem wynagrodzenie po 2.000 zł powód otrzymywał nie za pracę wykonywaną na rzecz Zakładów, lecz za pracę w organizacji związkowej na terenie Zakładów, wspomniana zaś norma nie pozwala na obniżenie wynagrodzenia związanego z pracą zawodową członka rady zakładowej.Minister Sprawiedliwości zarzuca w rewizji nadzwyczajnej pogwałcenie art. 28 dekretu z 6.II.1945 r. o utworzeniu rad zakładowych, połączone z naruszeniem interesów Państwa Ludowego.Sąd Najwyższy uznał za uzasadniony pogląd prawny wyrażony w rewizji nadzwyczajnej co do tego, że wynagrodzenie płacone pracownikowi zwolnionemu od pełnienia czynności zawodowych stosownie do przepisów art. 29 dekretu o utworzeniu rad zakładowych jest wynagrodzeniem nie za pracę w charakterze członka rady, ale za pracę zawodową. Wynika to z przepisu art. 30 dekretu o utworzeniu rad zakładowych stanowiącego, że członkowie rad zakładowych i delegat pełnią swe obowiązki bezpłatnie, lecz otrzymują od pracodawcy zwrot poniesionych wydatków i równowartość nieuniknionej straty zarobków.Rady zakładowe są wprawdzie w myśl postanowień art. 1 dekretu przedstawicielstwem pracowników zakładu, ale to przedstawicielstwo nie ma obecnie na celu obrony interesów - w stosunku do kierownictwa zakładu pracy - antagonistycznych. Zadaniem i obowiązkiem rady jest (stosownie do przepisów art. 3-4 dekretu) - obok zastępstwa zawodowych interesów pracowników danego zakładu pracy wobec pracodawcy - również czuwanie nad wzmożeniem i ulepszeniem produkcji zakładu pracy zgodnie z ogólnymi wytycznymi polityki gospodarczej państwa, a ponadto sprawowanie nadzoru nad urządzeniem technicznym zakładu i współdziałanie z organami państwowymi lub radami narodowymi w zakresie kontroli społecznej nad działalnością gospodarczą zakładu pracy.Działalność rad zakładowych w tych szeroko ustawą zakreślonych granicach nie jest wprawdzie zarządzaniem zakładem pracy, jednakże jest współdziałaniem z kierownictwem zakładu przy realizacji zadań, do których spełnienia zakład został stworzony.Nie można w tych warunkach uważać, że członek rady zakładowej, zwolniony z mocy art. 29 dekretu od czynności zawodowych ze względu na pochłaniające jego czas funkcje w radzie zakładowej, nie pracuje w zakładzie i że należne mu z mocy ust. 4 art. 29 dekretu wynagrodzenie jest - wbrew temu, co stanowi art. 30 dekretu - wynagrodzeniem za wyodrębnione z jego zawodowych czynności zajęcia związane z funkcją w radzie zakładowej. Dla takiego wyodrębnienia nie ma prawnej podstawy, przeciwnie - z postanowień art. 29 dekretu należy wnosić, że dekret pracę w radzie zakładowej swego członka zwolnionego od pełnienia czynności zawodowych zrównuje z tymi czynnościami zawodowymi. Po tej samej linii idzie też wykładnia CRZZ, która w piśmie z 8.XII.1958 r. nr 13/1443/56 wyjaśniła, że o sprawach do urlopu wypoczynkowego pracowników zwolnionych od pełnienia czynności zawodowych decydują nie ich funkcje w radzie zakładowej, lecz praca zawodowa.Z przytoczonych rozważań wynika, jeśli chodzi o rozpoznawaną sprawę, że wynagrodzenie płacone powodowi w okresie pełnienia obowiązków przewodniczącego i sekretarza rady zakładowej, w związku z czym był on zwolniony od czynności zawodowych, było wynagrodzeniem z umowy o pracę w pozwanym Zakładzie i podlegało ochronie z art. 28 dekretu o utworzeniu rad zakładowych. Nie mogło ono zatem ulec zmianie przez jednostronny akt pracodawcy, jakim jest wypowiedzenie warunków płacy, takie więc wypowiedzenie jest, jak to już wyjaśniano, z mocy samego prawa nieważne.Ponieważ spór między stronami dotyczył jedynie wykładni przepisów prawa materialnego, cały zaś przedstawiony na wstępie stan faktyczny sprawy był i jest niesporny, przeto Sąd Najwyższy z mocy art. 386, 396 i 398 k.p.c., orzekając co do istoty sprawy, zmienił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego i zasądził na rzecz powoda należną mu za objęty procesem okres różnicę między wynagrodzeniem wypłaconym faktycznie a wynagrodzeniem, do jakiego powód ma prawo.Rewizja nadzwyczajna została uwzględniona w całości, chociaż została wniesiona po upływie terminu z art. 399 k.p.c., albowiem - jak to również słusznie w niej zarzucono - pozbawienie pracownika, korzystającego ze szczególnej ochrony prawnej, części należnego mu wynagrodzenia godzi w konstytucyjną ochronę pracowniczego stosunku pracy, narusza zatem interes Państwa Ludowego.