I PRN 36/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN K. Zieliński.Sędziowie SN: W. Dębicka, J. Knap.Protokolant: Z. Zakrzewska.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca żądał wyrównania premii kwartalnej za III i IV kwartał 1973 r. oraz wyrównania premii "A" za II, III i IV kwartał 1974 r., za wszystkie kwartały 1975 r. i za I kwartał 1976 r. i premii indywidualnej "B" za lata 1974, 1975 i I kwartał 1976 r.Orzeczeniem z dnia 14 czerwca 1976 r. Terenowa Komisja Rozjemcza uwzględniła żądanie powoda co do premii za rok 1973, natomiast odrzuciła wniosek w pozostałej części, przy czym odrzucenie wniosku uzasadniła uznaniowym charakterem premii wypłacanych na podstawie regulaminu premiowania obowiązującego od dnia 1 stycznia 1974 r.Okręgowy Sąd wyrokiem z dnia 20 września 1976 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy przyjmując, że organy rozpoznające sprawy ze stosunku pracy nie są uprawnione do rozpoznawania zgłoszonych przez wnioskodawcę roszczeń za okres od 1 stycznia 1974 r., gdyż obowiązujący od tej daty zakładowy regulamin premiowania uzależnia przyznanie premii od uznania kierownika zakładu.Prokurator Generalny PRL wniósł w rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wymienionego wyroku Okręgowego Sądu oraz poprzedzającego go orzeczenia Terenowej Komisji Rozjemczej w części odrzucającej wniosek i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania, zarzucając rażące naruszenie art. 55 ustawy o ospius oraz § 6 pkt 3 uchwały nr 264/73 Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1973 r. i § 7 załącznika nr 1 tej uchwały, a także art. 18 § 2 i 248 § 1 pkt 1 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwane Biuro zaliczone zostało zgodnie z § 6 pkt 3 uchwały nr 264/73 Rady Ministrów do biur projektowych, w których obowiązuje system premiowy określony w § 7 załącznika nr 1 do tej uchwały. Według § 7 ust. 2 fundusz premii dzieli się na dwie części:do 70 % - na premie kwartalne za jakość i terminowość wykonania wyznaczonych zadań, skrócenia czasu projektowania i wzrostu wydajności pracy, przyznawane wszystkim pracownikom, którzy przyczynili się do uzyskania wymienionych efektów oraz nie mniej niż 30% - na indywidualne premie przyznawane przez dyrektora biura za wybitne osiągnięcia projektowe, za ekonomiczność i nowoczesność rozwiązań projektowych, ze szczególnym uwzględnieniem modernizacji, za wdrożenie wyników prac badawczych i studialnych.Słuszny jest wyrażony w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że premia kwartalna przysługuje wszystkim pracownikom biura projektów - poza pracownikami hal maszyn, transportu samochodowego, placówek socjalnych i straży przemysłowej (§ 1 cyt. uchwały Rady Ministrów), którzy spełniają określone regulaminem premiowania kryteria (§ 7 ust. 3 pkt 2 tej uchwały).Jest to zatem premia regulaminowa i taki charakter tej premii nadała jej cyt. uchwała Rady Ministrów.Nie można natomiast podzielić zapatrywania pozwanego Biura wyrażonego w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną, że niezależnie od tego, w jaki sposób traktować charakter premii określonej w uchwale Rady Ministrów, to zawsze zasady i warunki jej przyznawania muszą być ujęte w formę prawną, co w spornym między stronami przypadku zawarte zostało w zakładowym regulaminie premiowania, który nadał premiom charakter uznaniowy.O premii uznaniowej można mówić wówczas, gdy przyznanie jej uzależnione jest całkowicie od swobodnego uznania kierownictwa zakładu. W przypadku premii kwartalnej tak nie jest, gdyż zgodnie z uchwałą Rady Ministrów przysługuje ona - poza wyjątkami wyżej wskazanymi - wszystkim pracownikom i przyznawana jest na podstawie sprawdzalnych kryteriów wymienionych w samej uchwale. Zakładowy regulamin premiowania zgodnie z założeniami uchwały powinien określać te kryteria i zasady podziału premii kwartalnej, jednakże nie może on zmienić charakteru premii nadanej mu w uchwale.Sformułowanie zatem w zakładowym regulaminie premiowania, że premia kwartalna jest przyznawana uznaniowo przez dyrektora zakładu, uzasadnia wyrażony w rewizji nadzwyczajnej pogląd o sprzeczności zakładowego regulaminu w tym zakresie z uchwałą Rady Ministrów nr 264/73 i z tej przyczyny nie może on stać na przeszkodzie dochodzenia przez pracownika premii kwartalnej - w razie odmowy jej wypłaty w całości lub w części - przed organami powołanymi do rozstrzygnięcia sporów ze stosunku pracy.Wnioskodawca twierdzi, że zgodnie z umową przysługiwała mu jako głównemu specjaliście premia kwartalna w wysokości równej kierownikom pracowni względnie w wysokości co najmniej średniego procentu premii za czas efektywnie przepracowany należnej pracownikom zatrudnionym przy projektowaniu i realizacji (karty 37 i 50 akt.).Kryteria oraz zasady podziału premii za jakość i terminowość pomiędzy zespoły pracownicze lub jednostki organizacyjne biura oraz warunki przyznawania tej premii poszczególnym pracownikom, a także przypadki, w których premia nie może być przyznana, powinien określać zakładowy regulamin premiowania (§ 7 ust. 3 pkt 2 załącznika nr 1 do uchwały). Jeżeli regulamin nie określa kryteriów i zasad podziału premii i warunków jej przyznawania w jednostce organizacyjnej pozwanego Biura co do stanowiska głównego specjalisty, to zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy - jeżeli okażą się one prawdziwe - mogłyby mieć zastosowanie do niego kryteria i zasady podziału premii odnoszące się do kierowników pracowni względnie uzasadnione byłoby przyznanie mu średniej procentu premii przewidzianej dla pracowników zatrudnionych przy projektowaniu.W każdym razie wnioskodawca nie mógł być pozbawiony w całości premii kwartalnej, jeżeli nie zostanie wykazane, że zachodzą przyczyny uzasadniające pozbawienie go premii (§ 7 ust. 3 pkt 2 załącznika nr 1 cyt. uchwały).Jeżeli więc negatywna przesłanka przyznania premii nie będzie wchodziła w rachubę, wnioskodawca w każdym razie nie mógłby otrzymać premii kwartalnej mniejszej od najniższej, jaka z tego tytułu była przyznana w pozwanym Biurze, gdyż przy ustalaniu jej wysokości mają być zachowane właściwe proporcje pomiędzy poszczególnymi stanowiskami odpowiednio do wkładu pracy (§ 7 ust. 6 uchwały).Przeciwstawieniem premii kwartalnej, którą otrzymuje każdy pracownik, są premie indywidualne (§ 7 ust. 2 pkt 2 zał. nr 1 do cyt. uchwały), które są przyznawane przez dyrektora Biura za wybitne osiągnięcia projektowe, za ekonomiczność i nowoczesność rozwiązań projektowych ze szczególnym uwzględnieniem modernizacji, za wdrożenie wyników badawczych i studialnych.Wymienione w uchwale kryteria, od których uzależnione jest przyznanie tej premii, są tak dalece ocenne, że przesądzają o uznaniowym ich charakterze. Zgodnie też z uchwałą premie indywidualne - w przeciwieństwie do premii kwartalnych - przyznaje dyrektor biura (§ 7 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 zał. nr 1 uchwały).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uwzględniając rewizję nadzwyczajną co do premii kwartalnej z mocy art. 422 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej wniosek o kwotę 14.881 zł z odsetkami i sprawę w tym zakresie przekazał Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania, natomiast oddalił rewizję nadzwyczajną w pozostałej części dotyczącej premii indywidualnej określonej przez wnioskodawcę na kwotę 30.850 zł (art. 421 § 1 k.p.c.).