I PRN 96/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński. Sędziowie SN: W. Dębicka, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Danuty S. przeciwko Państwowemu Domowi Pomocy Społecznej dla Dorosłych w Ś. o przywrócenie poprzednich warunków pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 29 stycznia 1981 r.postanowił odrzucić rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneTerenowa Komisja Odwoławcza oddaliła odwołanie wnioskodawczyni wniesione od wypowiedzenia zmieniającego. W odwołaniu wnioskodawczyni domagała się uznania tego wypowiedzenia za bezskuteczne. Komisja ustaliła, że wnioskodawczyni była zatrudniona u strony pozwanej w charakterze księgowej - kasjerki. Strona pozwana pismem z dnia 26.X.1980 r. wypowiedziała wnioskodawczyni dotychczasowe warunki pracy, proponując jej objęcie funkcji salowej. Dotychczas otrzymywane przez wnioskodawczynię wynagrodzenie miało pozostać bez zmian. Wypowiedzenie zmieniające zostało spowodowane tym, że wnioskodawczyni weszła w porozumienie z podopiecznymi pozwanego Domu Opieki Społecznej i dokonała nielegalnej transakcji zakupu obcej waluty. W tych warunkach Komisja uznała, że wypowiedzenie zmieniające było zasadne i brak jest podstaw do przyjęcia jego bezskuteczności.W związku z odwołaniem wnioskodawczyni Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie, podzielając stanowisko zajęte przez Komisję. Sąd uznał, że pozwany Dom Opieki Społecznej nie dysponuje - oprócz stanowiska salowej - żadnym innym stanowiskiem, które mógłby zaproponować wnioskodawczyni. Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd wypowiedzenie zmieniające jest zasadne, ponieważ wnioskodawczyni nie może wykonywać odpowiedzialnej funkcji księgowej - kasjerki, gdyż dopuściła się przestępstwa dewizowego.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, zarzucając naruszenie art. 36 § 1 pkt 3 k.p. w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. w sprawie zaliczania poprzedniego zatrudnienia do okresu pracy, od którego zależy długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę (Dz.U. Nr 37, poz. 216). Skarżący wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z zarzutów rewizji nadzwyczajnej, skarżący nie kwestionuje zasadności samego wypowiedzenia zmieniającego, wprost przeciwnie - zgadza się w tym przedmiocie ze stanowiskiem obu organów rozstrzygających. Już z tego względu nie można uznać za trafny wniosku rewizji nadzwyczajnej o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, skoro skarżący nie dopatruje się wadliwości w rozstrzygnięciu Sądu, uznającym w konkretnych okolicznościach wypowiedzenie warunków pracy za uzasadnione.Jedyny zarzut rewizji nadzwyczajnej polega na tym, że w stosunku do wnioskodawczyni pozwany Dom Opieki Społecznej zastosował niewłaściwy okres wypowiedzenia, a mianowicie zamiast okresu trzymiesięcznego zastosowano okres miesięczny. W związku z tym rewizja nadzwyczajna reprezentuje pogląd, że Sąd powinien był zasądzić na rzecz wnioskodawczyni należne jej wynagrodzenie za okres 2-miesięczny, a podstawy prawnej do takiego zasądzenia dopatruje się rewizja nadzwyczajna w art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, który to przepis nakłada na Sąd obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przy czym Sąd nie jest związany granicami wniosków i zarzutów odwołania.Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni ani w toku postępowania przed Komisją, ani w toku postępowania przed Sądem nie domagała się zasądzenia na jej rzecz wynagrodzenia za okres 2-miesięczny. Wnioskodawczyni żądała jedynie uznania dokonanego w stosunku do niej wypowiedzenia za bezskuteczne. Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem rewizji nadzwyczajnej, że w świetle art. 55 na Sądzie ciążył obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Niezależnie od tego trzeba nadmienić, że stosownie do art. 57 powołanej ustawy Sąd, wydając wyrok w sprawie, orzeka także o roszczeniach, które wynikają z tej samej podstawy faktycznej lub prawnej, chociaż nie były objęte żądaniem lub zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania. W niniejszej sprawie podstawę faktyczną sporu stanowiło wypowiedzenie zmieniające, a zatem na podstawie art. 57 Sąd powinien był orzec o tym wszystkich, co wynikało z tej podstawy, choćby nawet pracownik takiego żądania nie zgłosił. W tych warunkach obowiązkiem Sądu było nie tylko rozpoznanie sporu w płaszczyźnie zasadności wypowiedzenia, czego żądała wnioskodawczyni, lecz również rozpoznania ewentualnych roszczeń, jakie mogły służyć wnioskodawczyni z tego tytułu, że nie zachowano w stosunku do niej prawidłowego okresu wypowiedzenia. Wprawdzie takiego żądania wnioskodawczyni nie zgłosiła, niemniej jednak roszczenie to wynikało z tej samej podstawy faktycznej (wypowiedzenia) co zgłoszone żądanie, a zatem powinno być również rozpoznane przez Sąd.W sprawie jest niesporne, że Sąd wbrew art. 57 nie orzekł o tym roszczeniu, ograniczając się jedynie do rozpoznania żądania zgłoszonego przez wnioskodawczynię.Na tle niemal analogicznego brzmienia co wspomniany art. 57 przepisu art. 321 § 2 i art. 475 § 1 k.p.c. powstał w praktyce problem, co się dzieje wówczas, gdy sąd - wbrew powołanym dyspozycjom - nie orzekł z urzędu ponad żądanie i ograniczył się jedynie do wydania orzeczenia w granicach zgłoszonego żądania. Kwestię tę w orzecznictwie sądów powszechnych przesądziła uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30.V.1966 r. III PZP 15/66 (OSNCP z 1966 r. z. 12, poz. 204). Zgodnie z tezą uchwały "Oddalenie części powództwa w sprawie, w której sąd nie jest związany żądaniem (art. 321 § 2 i art. 475 § 1 k.p.c.), nie stanowi oddalenia roszczeń nie zgłoszonych w żądaniu lub przekraczających jego zakres". W takiej więc sytuacji procesowej nie następuje oddalenie nie zgłoszonego w pozwie roszczenia, co do którego Sąd powinien był orzec, a tego nie zrobił.Wobec tego nie ma podstaw do zaskarżenia rewizją takiego nie istniejącego orzeczenia na tej podstawie, że Sąd uchybił obowiązkowi przewidzianemu w art. 321 § 2 i art. 475 § 1 k.p.c., tj. nie wyszedł ponad żądanie pozwu. Nie można bowiem zaskarżyć rewizją nie istniejącego orzeczenia. Jedynym środkiem prawnym służącym powodowi jest wówczas skorzystanie z art. 351 § 1 k.p.c., tzn. powód może zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku na tej podstawie, że Sąd nie orzekł o roszczeniu nie zgłoszonym w pozwie, a jeśli takiego wniosku nie zgłosił, może co do tej części roszczenia wytoczyć nowe powództwo.Analogiczne zasady należy stosować przy wykładni omawianego art. 57, przy czym przepis art. 351 § 1 k.p.c. stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).W tych warunkach należy stwierdzić, że oddalenie przez okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych zgłoszonego żądania nie stanowi oddalenia roszczenia, które wynikało z tej samej podstawy faktycznej lub prawnej co zgłoszone żądanie, a którego pracownik nie zgłosił w toku postępowania (art. 57 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych). W takiej sytuacji pracownik w terminie przewidzianym w art. 351 § 1 k.p.c. - w związku z art. 72 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych - może żądać w tej części uzupełnienia wyroku, a jeżeli nie zgłosił takiego wniosku - wnieść w tym przedmiocie nowe żądanie do organu powołanego do rozstrzygania sporów ze stosunku pracy.Konsekwencją zajętego stanowiska musi być wniosek, że od nie istniejącego wyroku nie przysługuje również rewizja nadzwyczajna, ponieważ zgodnie z art. 275 k.p. rewizja nadzwyczajna przysługuje tylko od prawomocnego orzeczenia sądowego, a więc orzeczenia istniejącego. W omawianej sytuacji procesowej brak jest orzeczenia co do roszczeń nie zgłoszonych w żądaniu. Brak zaś wyroku jako niezbędnego substratu zaskarżenia powoduje niedopuszczalność rewizji nadzwyczajnej, a w konsekwencji jej odrzucenie. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27.IX.1973 r. III CRN 223/73 (OSNCP z 1974 r. poz. 134).W sprawach o roszczenia pracowników ze stosunku pracy rewizja nadzwyczajna wniesiona od nie istniejącego orzeczenia jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.Ponieważ w niniejszej sprawie Sąd ograniczył się jedynie do wydania orzeczenia w przedmiocie zgłoszonego żądania, natomiast - wbrew wspomnianemu art. 57 - nie orzekł o roszczeniach nie zgłoszonych w żądaniu, a rewizja nadzwyczajna zaskarża jedynie tę nie istniejącą część wyroku, przeto w tych warunkach jest ona niedopuszczalna, w związku z czym podlega odrzuceniu.