I PRZ 17/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Sokołowski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Komitetu Założycielskiego Federacji Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Spółdzielni Inwalidów o wpisanie do rejestru związków zawodowych Federacji Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Spółdzielni Inwalidów na skutek rewizji Federacji Spółdzielczych Związków Zawodowych od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 11 lipca 1984 r.postanowił oddalić rewizję.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 11 lipca 1984 r. Sąd Wojewódzki wpisał do rejestru związków zawodowych Federację Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Spółdzielni Inwalidów zrzeszającą Zakładowe Organizacje Związkowe Pracowników Spółdzielni Inwalidów. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zakres pojęcia "spółdzielczości inwalidzkiej" jest bliższy zakresowi pojęcia "gałąź pracy" w rozumieniu przepisu art. 10 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych niż zakresowi pojęcia "spółdzielczości".W rewizji, wcześniej zarejestrowana, Federacja Spółdzielczych Związków Zawodowych - zarzucając powyższemu postanowieniu naruszenie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych - domaga się zmiany tego postanowienia przez oddalenie wniosku lub przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu. Uzasadnienie rewizji, w całości, ma treść następującą: "Zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki wpisał do rejestru związków zawodowych w dziale "B" Federację Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Spółdzielni Inwalidów, uznając, że: a) zakaz pluralizmu związkowego wyrażony w art. 53 ustawy związkowej nie dotyczy struktur ponadzakładowych;b) zakres pojęcia "spółdzielczości inwalidzkiej" jest bliższy pojęciu "gałąź pracy" aniżeli pojęcie "spółdzielczości";c) spełnione zostały formalne wymagania do powołania federacji w rozumieniu uchwały Rady Państwa z dnia 12 czerwca 1983 r.Z powyższych stwierdzeń jedynie pierwsze jest bezsporne. Istotnie, przejściowy zakaz pluralizmu związkowego dotyczy zakładowych organizacji związkowych i nie może być stosowany wobec struktur ponadzakładowych. Nie oznacza to wszakże, aby istniała tu pełna dowolność. Budowa wszelkich struktur związkowych musi następować przy zachowaniu kryteriów wyrażonych w art. 10 ust. 2 ustawy związkowej. Przepis ten wyróżnia 3 kryteria zrzeszania się pracowników w związki zawodowe, tj. gałąź pracy, rodzaj zatrudnienia i zawód. Należy zgodzić się z Sądem Wojewódzkim, że w konkretnej sprawie jako kryterium zrzeszania się w federacji wchodzi w rachubę "gałąź pracy". Nie można jednak podzielić poglądu Sądu Wojewódzkiego, jakoby zakres pojęcia "spółdzielczości inwalidzkiej" był bliższy pojęciu "gałąź pracy" aniżeli pojęcie "spółdzielczości". Należy przecież zaznaczyć, że postanowieniem z dnia 30 listopada 1983 r. wydanym w sprawie (...) Sąd Wojewódzki w Warszawie zarejestrował Federację Spółdzielczych Związków Zawodowych zrzeszającą zakładowe organizacje związkowe działające w spółdzielczości pracy, spółdzielczości inwalidów, spółdzielniach niewidomych, spółdzielniach rękodzieła ludowego i artystycznego oraz w budowlanych spółdzielniach pracy. W istocie zatem zarejestrowana federacja zrzesza zakładowe organizacje związkowe działające w spółdzielniach pracy. Cechą charakterystyczną tej Federacji jest zatem to, że członkami związków zawodowych są pracownicy zatrudnieni na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w spółdzielniach produkcji rolnej nie jest możliwe tworzenie związków zawodowych, w spółdzielniach budownictwa mieszkaniowego zaś mogą działać związki zawodowe zrzeszające pracowników umownych. W tym kontekście pojęcie "spółdzielczości pracy" jest z całą pewnością bliższe pojęciu "gałąź pracy" w rozumieniu art. 10 ust. 2 ustawy związkowej. Można zresztą rozważać, czy w rachubę nie wchodzi tu kryterium "rodzaju zatrudnienia", jako drugie kryterium z art. 10 ust. 2 ustawy związkowej. Nie można wykluczyć, że właśnie to kryterium będzie bardziej adekwatne w tej sytuacji. Mamy tu bowiem do czynienia z jednorodnym charakterem zakładu pracy w postaci spółdzielni pracy. Niezależnie jednak od tego, które kryterium wchodzi w rachubę, trudno uznać, aby spółdzielczość inwalidzka odpowiadała pojęciu "gałąź pracy" lub "rodzaj zatrudnienia". Taka federacja bowiem grupowałaby zakładowe organizacje związkowe zrzeszające pracowników zatrudnionych na podstawie spółdzielczej umowy o pracę (a to jest cecha ogólniejsza wszelkiej spółdzielczości pracy) i będących inwalidami. Reasumując, wykładnia art. 10 ust. 2 ustawy związkowej przyjęta przez Sąd Wojewódzki nie jest prawidłowa. W rezultacie wydane orzeczenie narusza przepis prawa materialnego, co skutkuje wniosek o jego zmianę przez oddalenie wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Myli się strona skarżąca, gdy twierdzi, że pracownicy spółdzielni inwalidów nie tworzą odrębnej "gałęzi pracy". Przepis art. 181 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) wyraźnie odróżnia przedmiot działalności spółdzielni inwalidów od przedmiotu działalności innych spółdzielni - także spółdzielni pracy. Mianowicie, według § 1 tegoż artykułu: "Przedmiotem gospodarczej działalności spółdzielni pracy jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków", a zgodnie z § 2: "Przedmiotem działalności spółdzielni inwalidów i spółdzielni niewidomych jest zawodowa i społeczna rehabilitacja inwalidów i niewidomych przez pracę w prowadzonym wspólnie przedsiębiorstwie". Różnica jest widoczna i bardzo istotna. Członek "zwykłej" spółdzielni pracy pracuje w tej spółdzielni, przede wszystkim, dla zarobku, a członek spółdzielni inwalidów - dla odzyskania pełnej sprawności lub przystosowania się, na miarę swych możliwości, do "normalnego" życia. Z tego punktu widzenia oczywiście więcej wspólnych problemów mają inwalidzi zatrudnieni nawet w różnych spółdzielniach inwalidów niż inwalidzi zatrudnieni np. w inwalidzkiej spółdzielni produkującej szczotki w zestawieniu ze zdrowymi, pełnosprawnymi pracownikami zatrudnionymi na podstawie spółdzielczej umowy o pracę w budowlanej spółdzielni pracy. "Zawodowa i społeczna rehabilitacja" członków spółdzielni inwalidów jako jej główny i podstawowy cel tworzenia i istnienia stanowi element odróżniający wykonywanie pracy w tych spółdzielniach od wykonywania pracy w innych spółdzielniach, nie wyłączając spółdzielni pracy, i usprawiedliwia uznanie inwalidów zatrudnionych w takich spółdzielniach za "zatrudnionych w danej gałęzi pracy" w rozumieniu art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216 ze zm.).W konsekwencji, przy braku uzasadnionych zarzutów, zwłaszcza gdy rewizja nie kwestionuje stwierdzenia Sądu Wojewódzkiego, że zakaz pluralizmu związkowego, wyrażony w art. 53 ustawy związkowej, nie dotyczy struktur ponadzakładowych, rewizja nie mogła odnieść skutku i z mocy art. 387 k.p.c. podlegała oddaleniu.Odmiennych wniosków nie usprawiedliwia również podniesiona na rozprawie przed Sądem Najwyższym przez pełnomocnika skarżącej Federacji okoliczność, że w skład Komitetu Założycielskiego Federacji Zakładowych Organizacji Związkowych Pracowników Spółdzielni Inwalidów wchodził m.in. niewidomy inwalida. Zarówno treść przedłożonych do akt sprawy dokumentów, jak i przebieg postępowania, a także treść zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego nie rodzą wątpliwości ani co do tego, jaka Federacja została zarejestrowana, ani do właściwej jej reprezentacji w toku postępowania, ani co do tego, że usprawiedliwione interesy prawne skarżącej Federacji nie zostały przez to naruszone.