II C 1832/52

Uzasadnienie faktyczne...Oceniając roszczenie powódki, jak również podniesione przez stronę pozwaną zarzuty, Sąd Wojewódzki w rozważaniach swych całkowicie pominął kwestię istoty przymusowego zarządu państwowego oraz obecnego sensu społeczno - gospodarczego tej instytucji. Nie miał również Sąd Wojewódzki na uwadze, że jak to wyjaśnił Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w decyzji swej z 15.XI.1950 r. (Państwo i Prawo nr 1/51 str. 176), konstruowanie w stosunku do jednostek gospodarki uspołecznionej w oparciu o przepisy prawa cywilnego, które dotyczyły wzajemnego stosunku przedsiębiorstw kapitalistycznych, jakiegokolwiek następstwa prawnego lub odpowiedzialności o charakterze ogólnym za zobowiązania przedsiębiorstwa prywatnego jest niedopuszczalne jako sprzeczne z istotą stosunku gospodarki socjalistycznej do sektora prywatnego.Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 1.III.1952 r. sygn. Ł. C. 1158/51 (cytowanym w orzeczeniu S. N. z 18.XI.1952 r. Państwo i Prawo nr 3/53) wskazał, że w obecnym ustroju polityczno - ekonomicznym ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem prywatnym jest zwykle przygotowaniem upaństwowienia przedsiębiorstwa, nie może więc obciążać tych przedsiębiorstw zobowiązaniami, których państwo nie powinno przejmować, i w taki sposób unicestwiać przepis o przejęciu przez państwo przedsiębiorstwa bez obciążeń.Ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, dotyczące stosownie do art. 1 ust. 3 dekretu z 16.II.1918 r. przedsiębiorstw, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch... leży w interesie państwa, powoduje wciągnięcie przedsiębiorstwa prywatnego w sferę gospodarki uspołecznionej, a tym samym przepisy art. 542 k.h. czy art. 337 § 1 k.z., na które powołuje się zaskarżony wyrok, nie mogą mieć dla rozstrzygnięcia zasadności powództwa znaczenia decydującego.Miarodajny natomiast pod tym względem jest przepis art. 10 dekretu z dnia 16.II.1918 r., z którego wynika, że zarządca przymusowy uprawniony jest do dokonywania we własnym zakresie jedynie wypłat na pokrycie wydatków bieżących, zaspakajanie zaś wszelkich innych ciężarów, a więc także zaległych zobowiązań, może mieć miejsce jedynie na mocy ogólnego lub specjalnego upoważnienia właściwego ministra. W tym samym sensie regulują zakres uprawnień zarządcy przymusowego powołane w rewizji przepisy instrukcji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 1 marca 1948 r.Zgodnie z tym, pismo okólne Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia 29.I.1951 r. stwierdza, że zarząd państwowy nie odpowiada za zobowiązania powstałe przed ustanowieniem zarządu i zarządca państwowy w zasadzie nie ma obowiązku spłaty tych zobowiązań. Pismo to przewiduje wprawdzie wyjątki od tej zasady, jednak poza należnościami z tytułu wynagrodzenia za pracę za ostatni okres wypłaty przed ustanowieniem zarządu państwowego, zapłata wszelkich innych należności objętych dopuszczalnymi wyjątkami "może nastąpić jedynie za zezwoleniem Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości".Zastrzeżenie takie jest zrozumiałe, jeśli uwzględnić, że o dopuszczalności wyjątku od zasady niehonorowania przez zarząd przymusowy zaległych zobowiązań, decyduje "ważny interes państwowy lub ważne względy społeczne", do których oceny w danym przypadku powołane być mogą z natury rzeczy tylko kierownicze organy gospodarki narodowej.Odpowiednio do tego, pismo Ministerstwa Przemysłu Rolnego i Spożywczego z 6.X.1951 r. zabrania zarządcy państwowemu honorowania wszelkich zobowiązań z okresu przed ustanowieniem zarządu, zastrzeżenie zaś w piśmie tegoż Ministerstwa z 19.X.1951 r. o możliwości interwencji w Ministerstwie Finansów ma to tylko znaczenie, że wierzyciel może ubiegać się o wyrażenie zgody na wyjątkowe uregulowanie jego roszczenia, jeżeli powołane do tego organy administracji finansowo - gospodarczej uznają wyjątek taki za usprawiedliwiony interesem państwa lub względami społecznymi. Odmienne wnioski, jakie z pisma tego wyciąga pełnomocnik powódki z odpowiedzi wniesionej na rewizję, są całkowicie nieuzasadnione. Nie może mieć także znaczenia ani powołany w odpowiedzi na rewizję fakt dokonanej przez pozwaną stronę zapłaty 10.941 zł 90 gr, ani też pismo jej z 22.IX.1951 r. Pismo to nie stanowi bowiem uznania roszczeń powódki, lecz jest jedynie wyjaśnieniem niekwestionowanej wysokości salda buchalteryjnego. Co się zaś tyczy zapłaty kwoty 10.941 zł 90 gr, to jak wynika z poprzednich rozważań zarządca nie jest uprawniony do uregulowania poszukiwanej należności we własnym zakresie, a tym samym nawet wyrażenie przez niego zgody na wypłatę nie byłoby prawnie skuteczne.Roszczenie powódki mogłoby zatem podlegać uwzględnieniu jedynie w tym przypadku, gdyby na jego zaspokojenie przez pozwany zarząd przymusowy uzyskana została zgoda właściwego ministra lub innego do tego uprawnionego organu, w przeciwnym bowiem razie za poszukiwaną przez powódkę należność, jako dotyczącą zobowiązania powstałego przed ustanowieniem przymusowego zarządu państwowego, zarząd ten odpowiedzialności nie ponosi.Zarzuty rewizji uznać należy przeto za usprawiedliwione. Skoro bowiem nie tylko nie zostało ustalone, ale nawet powódka nie twierdziła, by właściwy minister wyraził zgodę na zaspokojenie przez zarząd przymusowy należności za towar dostarczony przed wprowadzeniem zarządu, już z tej przyczyny brak było podstaw do zasądzenia powództwa nawet w tym przypadku, gdyby towar znajdował się jeszcze w przedsiębiorstwie i przejęty był przez zarządcę przymusowego, co jednak, jak to wskazano wyżej, również ustalone nie zostało.Z uwagi na to, że sprawa w świetle przytoczonych wyżej zasad nie była rozważana, co pozbawiło powódkę możności przedstawienia dowodu ewentualnej zgody właściwego organu państwowego na wypłatę spornej należności, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazana zostaje Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania...