II C 2835/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa K. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Wyodrębnionemu - Centrala Aptek Społecznych o wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 5 października 1951 r.,zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. Poznania do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód pracował od dnia 1 czerwca 1949 r. w aptece jako księgowy. Od dnia 27 lutego 1950 r. jego wynagrodzenie za trzy i pół godziny pracy dziennie wynosiło 30.000 zł miesięcznie. Powód pobierał to wynagrodzenie także po przejęciu (w wykonaniu ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa - Dz. U. Nr 1, poz. 1) apteki przez pozwanego. W dniu 31 stycznia 1951 r. strona pozwana doręczyła powodowi pismo o wypowiedzeniu warunków płacy, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, tj. z dniem 30 kwietnia 1951 r., "na zasadzie art. 25 pkt 4 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323". Powód dnia 2 maja 1951 r. został zawiadomiony przez pozwanego, iż przestał być jego pracownikiem.W pozwie wniesionym dnia 15 maja 1951 r. powód żądał zasądzenia na jego rzecz od pozwanego 3.600 zł za maj 1951 r. oraz za następny trzymiesięczny niezachowany okres wypowiedzenia i 900 zł za urlop jednomiesięczny niewykorzystany w 1951 r., razem 4.500 zł z 2% miesięcznie od dnia 2 maja 1951 r. (…)Sąd Powiatowy uznał, że pozwany nie udowodnił ważnych przyczyn, usprawiedliwiających zwolnienie powoda z pracy, że pismem z dnia 31 stycznia 1951 r. wypowiedziano powodowi jedynie warunki płacy, zapewniając dalsze zatrudnienie, jeśli powód zgodzi się na tę zmianę, i zasądził na rzecz powoda 3.600 zł z 2% miesięcznie od dnia 2 maja 1951 r. tytułem wynagrodzenia za niezachowanie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia oraz za jednomiesięczny niewykorzystany urlop, a w pozostałej części, tj. o zapłatę wynagrodzenia za maj 1951 r., powództwo oddalił.Pozwany w rewizji wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący oparł rewizję na zarzutach naruszenia art. 15, 25 pkt 4 i 39 cytowanego rozporządzenia wywodząc, że pismo z dnia 31 stycznia 1951 r., wobec powołania w nim art. 25 pkt 4 tegoż rozporządzenia, stanowiło wypowiedzenie stosunku pracy, gdyż płaca jest istotnym warunkiem tego stosunku, wobec czego jej wypowiedzenie pociąga za sobą rozwiązanie umowy o pracę, a odmienne zapatrywanie Sądu Powiatowego uchybia art. 242 § 1 k.p.c.Skarżący zarzucił dalej, że na skutek wypowiedzenia płacy poprzednie wynagrodzenie pozwanego straciło znaczenie, wobec czego Sąd Powiatowy z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów i z uchybieniem art. 235, 236 § 1 i art. 334 § 2 k.p.c. dowolnie oparł się na wysokości poprzedniego wynagrodzenia pozwanego i bezpodstawnie zasądził 2% miesięcznie od roszczeń nie będących wynagrodzeniem.Powód wniósł o oddalenie rewizji.Sąd Wojewódzki na mocy art. 388 k.p.c. postanowieniem z dnia 31 października 1952 r. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu z uwagi na budzące wątpliwości zagadnienie prawne, czy wypowiedzenie "płacy" z powołaniem się na art. 25 pkt 4 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323) wywołuje rozwiązanie umowy o pracę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(…) Według art. 25 pkt 4 cytowanego rozporządzenia, pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę z zachowaniem przepisanego okresu wypowiedzenia. Wypowiedzenie dla skuteczności prawnej nie wymaga powołania wspomnianego przepisu. Przytoczenie tego przepisu w piśmie zawierającym wypowiedzenie nie ma więc istotnego znaczenia. W ramach uprawnienia do wypowiedzenia, przewidzianego tym przepisem, pracodawca może wypowiedzieć warunki wynagrodzenia (płacę) bez rezygnowania z usług pracownika. Ponieważ płaca należy do istotnych składników umowy o pracę (art. 441 k.z.), wypowiedzenie takie stanowi wypowiedzenie dotychczasowej umowy z równoczesnym złożeniem pracownikowi oferty zatrudnienia go po upływie okresu wypowiedzenia na podstawie innych warunków wynagrodzenia. Pracownik może taką ofertę przyjąć także w sposób dorozumiany przez pozostanie do dyspozycji pracodawcy (art. 43, 57 i 60 przep. og. pr. cyw.). Jeśli przed upływem okresu wypowiedzenia pracodawca nie zaoferuje indywidualnych nowych warunków płacy i nie są one określone w układzie zbiorowym, w myśl art. 442 § 2 k.z. należy się pracownikowi wynagrodzenie, jakie w danych okolicznościach jest ustalone zwyczajem, a w braku zwyczaju, jakie uchodzi za odpowiednie.W świetle powyższych wyjaśnień wypowiedzenie z dnia 31 stycznia 1951 r., jako wyraźnie w swej treści ograniczone do wypowiedzenia warunków płacy, nie stanowiło o rezygnacji pozwanego z usług powoda, który według niewadliwych ustaleń Sądu Powiatowego przyjął ofertę pozwanego co do zatrudnienia po upływie wypowiedzenia za wynagrodzeniem, obowiązującym odtąd w odniesieniu do pracowników aptek uspołecznionych. Bezpodstawnie więc Sąd Powiatowy zasądził powodowi wynagrodzenie za niezachowany okres wypowiedzenia i za niewykorzystany urlop w wysokości poprzedniego wynagrodzenia powoda, zwłaszcza że powód obstawał przy swym zobowiązaniu do pełnienia pracy tylko przez trzy i pół godziny dziennie. Jeśli więc powodowi przysługiwało powyżej określone wynagrodzenie, to także co do roszczenia za niewykorzystany urlop (art. 4 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu) należało je obliczyć w stosunku 31/2 godziny pracy dziennej według wynagrodzenia, należnego od maja 1951 r. księgowym aptek społecznych o kwalifikacjach, jakie posiadał powód (…). Powyższe należności powoda są należnościami za pracę, lecz nie są wynagrodzeniem stałym i wobec tego nie mają do nich zastosowania odsetki zwłoki przewidziane w art. 15 cytowanego rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Odnośny zarzut rewizji jest więc słuszny.Jednakże Sąd Powiatowy wyszedł z błędnego założenia, iż miarodajna jest wysokość poprzedniego wynagrodzenia powoda i dlatego w ogóle nie rozważył, jakie byłoby wynagrodzenie powoda w razie zatrudnienia go po upływie okresu wypowiedzenia mu płacy. W dążeniu do ochrony własności społecznej Sąd Powiatowy, w myśl art. 236 § 1 k.p.c., zobowiązany był z urzędu ustalić wysokość tego wynagrodzenia i wyjaśnić, czy i w jakim zakresie należy od nich odliczyć zarobki powoda w niezachowanym okresie wypowiedzenia umowy o pracę (patrz: Uchwała Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1953 r., zawierająca wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w przedmiocie stosowania w cywilnym postępowaniu spornym art. 236 k.p.c., a zwłaszcza jego § 1 - "Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Karnej" 1953, nr IV, poz. 95). Wobec niewyjaśnienia powyższych okoliczności zaskarżony wyrok uchybia art. 326 k.p.c. jako wydany pomimo niewyjaśnienia sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia. Na skutek wyżej stwierdzonych uchybień wyrok należało na mocy art. 384 k.p.c. uchylić i przekazać sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania w myśl przytoczonych wskazań.