II C 830/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bronisławy W. przeciwko Skarbowi Państwa (C.Z.P.M.N.) o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji obu stron od wyroku Sądu Powiatowego w Stalinogrodzie z dnia 20 stycznia 1953 r.,rewizję powódki oddalił, uwzględniając rewizję Skarbu Państwa zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powódki od Skarbu Państwa 3.816 zł 36 gr oraz w części orzekającej o kosztach postępowania uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu w Stalinogrodzie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneBronisława W. twierdziła, że jej mąż Ludwik W. ponad 20 lat, aż do dnia swej śmierci, tj. do dnia 18 grudnia 1949 r., był pracownikiem umysłowym w C.Z.P.M.N., wobec czego jej jako wdowie należy się odprawa pośmiertna w wysokości 3.786 zł 30 gr, i że oprócz tej sumy należy się jej od strony pozwanej 3.192 zł stanowiące wynagrodzenie Ludwika W. za okres od dnia 1 lipca do dnia 18 grudnia 1949 r., gdyż C.Z.P.M.N., choć nie wypowiedział Ludwikowi W. umowy o pracę, nie wypłacił mu wynagrodzenia za powyższy okres. W pozwie, który wpłynął do Sądu Powiatowego w Stalinogrodzie dnia 2 czerwca 1952 r., Bronisława W. wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa wyżej przytoczonych sum z odsetkami i kosztami.Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.Sąd Powiatowy w Stalinogrodzie wyrokiem wydanym dnia 20 stycznia 1953 r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz powódki Bronisławy W. 3.816 zł 36 gr z 8% od dnia 1 maja 1950 r. i oddalił dalej sięgające żądanie powódki.Sąd Powiatowy ustalił na podstawie złożonych zaświadczeń, że Ludwik W. przepracował ponad 20 lat w tym samym zakładzie pracy, że wprawdzie zachodziły zmiany w osobach właściciela, nakład pracy podlegał "przeobrażeniom", jednak ciągłość pracy wymagana w myśl art. 42 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych była zachowana. Ludwik W. bowiem od dnia 15 września 1922 r. do dnia 31 maja 1940 r. pracował w b. dyrekcji Polskich Kopalń Skarbowych w Ch., od dnia 1 czerwca 1940 r. do dnia 31 grudnia 1941 r. w zakładach "Herman Göring" w W., od dnia 2 stycznia 1942 r. do końca okupacji w "Schlesische Aktiengesellschaft für Bergbau und Zinkhüttenbetrieb", po okupacji w zakładach strony pozwanej, która objęła wszystkie zakłady pracy, w których Ludwik W. pracował przed 1945 r.; stosunek pracy został rozwiązany na skutek śmierci Ludwika W. W tym stanie rzeczy należało, zdaniem Sądu Powiatowego, zasądzić na rzecz powódki odprawę pośmiertną. Dalej sięgające żądanie powódki Sąd Powiatowy uznał za bezzasadne, ponieważ umowa została rozwiązana na skutek śmierci Ludwika W., a art. 39 powołanego rozporządzenia "nie przewiduje odszkodowania z tego tytułu".Obie strony złożyły rewizje.Wydział Prawny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. żądał zmiany części wyroku zasądzającej 3.816 zł 36 gr z 8% i oddalenia powództwa oraz zasądzenia na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu w obu instancjach, ewentualnie uchylenia tej części wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, podnosząc, że Sąd Powiatowy naruszył art. 42 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323), i wyjaśniając, że zakłady, w których Ludwik W. pracował przed dniem 1 czerwca 1940 r., nie wchodziły i nie wchodzą w skład b. ZZPMN i nie podlegają organizacyjnie C.Z.P.M.N.Powódka wniosła o zmianę części wyroku oddalającej żądanie zasądzenia 3.192 zł z odsetkami i kosztami procesu, wywodząc, że umowa o pracę została rozwiązana, jak to zresztą Sąd Powiatowy ustalił, dnia 18 grudnia 1949 r., a mąż powódki nie otrzymał wynagrodzenia za okres od dnia 1 lipca 1949 r.Sąd Wojewódzki w Stalinogrodzie na posiedzeniu w dniu 12 czerwca 1953 r. postanowił odroczyć rozpoznanie sprawy i przekazać Sądowi Najwyższemu do rozpoznania zagadnienie prawne: "Czy w razie przeniesienia przez pracodawcę w czasie okupacji pracownika do innego przedsiębiorstwa należy się jego rodzinie odprawa z art. 42 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy postanowił przejąć sprawę do rozpoznania we własnym zakresie (art. 388 k.p.c.).1.Rewizja powódki nie może być uwzględniona: aczkolwiek bowiem uzasadnienie oddalenia powództwa o 3.192 zł z odsetkami jest oczywiście błędne, gdyż Sąd Powiatowy przeoczył, że powódka żąda zasądzenia wynagrodzenia za okres poprzedzający śmierć jej męża (od dnia 1 lipca do dnia 18 grudnia 1949 r.) i że art. 39 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych dotyczy zupełnie innego stanu faktycznego, to jednak wyrok w tej części jest w ostatecznym wyniku zgodny z prawem. Jeżeli nawet pominąć fakt, że powódka nie tylko nie przedstawiła dowodu, lecz nawet nie twierdziła, by była jedyną spadkobierczynią swojego męża, a należnego mężowi wynagrodzenia mogłaby dochodzić tylko jako spadkobierczyni, to należy stwierdzić, że roszczenie o zapłatę wynagrodzenia wynikać może tylko bezpośrednio z umowy o pracę i że powódka jako spadkobierczyni męża może dochodzić tylko tych roszczeń, które miał lub mógł mieć spadkodawca, i tylko w tym okresie, w którym mógł ich dochodzić spadkodawca. Na powódkę bowiem, jeżeli jest spadkobierczynią swego męża, przeszły jego prawa i zobowiązania w tej samej postaci, w jakich je miał mąż, i pod tymi samymi warunkami dochodzenia, w których mógł ich dochodzić jej mąż. Roszczenia o wynagrodzenie, jako wynikającego wprost z umowy o pracę, mąż powódki mógłby dochodzić tylko w ciągu roku od rozwiązania umowy (art. 473 k.z.). Ten sam termin prekluzyjny obowiązywał także powódkę jako spadkobierczynię męża. Powódka wytoczyła powództwo po upływie tego terminu, chociaż nie twierdziła i nie twierdzi, by zachodziły okoliczności uniemożliwiające wcześniejsze wytoczenie powództwa.Niezależnie od prekluzji żądanie powódki nie ma podstawy prawnej. Obie strony zgodnie wyjaśniły na rozprawie, że mąż powódki zachorował w marcu 1949 r. i od tego czasu już nie mógł pracować. Pracodawca nie jest obowiązany płacić pracownikowi wynagrodzenia za okres czasu, w którym pracownik nie pracuje. Jeden z wyjątków stanowi choroba pracownika: w przypadku choroby pracownik z mocy art. 19 powołanego rozporządzenia zatrzymuje prawo do wynagrodzenia na okres trzech miesięcy. Skoro Ludwik W. przestał pracować w marcu 1949 r., a wynagrodzenie otrzymał za miesiąc kwiecień, maj i czerwiec tegoż roku, to żądanie wynagrodzenia za dłuższy okres czasu nie jest oparte na żadnym przepisie prawnym.2.Sąd Powiatowy ustalił, że Ludwik W. przepracował ponad 20 lat w tym samym zakładzie pracy. Jednak to ustalenie jest sprzeczne z dalszymi ustaleniami z których wynika, że Ludwik W. pracował w różnych zakładach. Sąd Powiatowy nie wyjaśnił, dlaczego i na jakiej podstawie uważa te różne zakłady za ten sam zakład pracy. Należy tu podkreślić, że art. 42 powołanego rozporządzenia wymaga pracy nie w tym samym zakładzie pracy, lecz w tym samym przedsiębiorstwie, i że w przypadku, gdy okupant przeniósł pracownika do innego przedsiębiorstwa, czemu pracownik nie mógł się sprzeciwić, a następnie pracownik wrócił do pracy w przedsiębiorstwie, w którym pracował przed okupacją, to takie przeniesienie nie stoi na przeszkodzie uznaniu ciągłości pracy w przedsiębiorstwie. Tę samą zasadę należy przyjąć w przypadku, gdy po okupacji pracownik pozostał w przedsiębiorstwie, do którego został przeniesiony przez okupanta, a właścicielem obu przedsiębiorstw jest ta sama osoba fizyczna lub prawna.Sąd Powiatowy nie stwierdził w uzasadnieniu wyroku, by zachodziły także inne wskazane w art. 42 powołanego rozporządzenia przesłanki zastosowania tego przepisu.Z tych przyczyn należało część wyroku dotyczącą odprawy pośmiertnej z mocy art. 383 k.p.c. uchylić i sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.